Tengrinews.KZ парақшасындағы ақпаратқа сәйкес, Qazaq24.com хабар таратты..
Жыл басында Алматы билігі қаладағы 80 мыңға жуық мекенжай тақтайшасын жаңасына ауыстыру туралы шешім қабылдағанын жазған едік. Мақсат - қаланың келбетін біріздендіру. Сол кездегі есебіміз бойынша жобаға бюджеттен екі миллиард теңгеден аса қаржы қарастырылған. Жыл аяқталуға жақын, көшелерде де жаңа тақтайшалар шынымен пайда болды. Алайда бәрі ойдағыдай болмай шықты. Tengrinews.kz тілшісі 2025 жылы аяқталуға тиіс жоба неліктен 2027 жылға дейін созылғанын және ол не себепті жүздеген миллион теңгеге қымбаттағанын анықтады.
Tengri AI ұсынған жаңалықтың қысқаша мазмұны Бұл ЖИ жазған мәтін
Алматы бірыңғай дизайн-код пен навигация үшін мекенжай тақтайшаларын ауыстырып, лайтбокстар орнатуда; бастапқы жоспар — 79 527 тақтайша және 16 831 лайтбокс, жалпы бюджет шамамен 2,66 млрд теңге. Тендерлер 18.09.2025 жылы басталды; негізгі келісімшарттар 26.12.2025–05.01.2026 аралығында төрт мердігермен жасалды: «Кедергісіз өмір», «ArNai Өмір», «BAI QADAM», «Future Energy KZ» ЖШС. 2026 жылдың қазан айына қарай 79 298 тақтайша (99,7%) және 2 184 лайтбокс (≈13%) орнатылды; қалғаны: 229 тақтайша және 14 647 лайтбокс. 2026 жылдың сәуірінде барлық 8 келісімшарт екі рет өзгертілді: мерзімдер 01.02.2027 жылға дейін ұзартылды (әрекет ету мерзімі 2027 жылдың соңына дейін), құны шамамен 270 млн теңгеге артты (соның ішінде 16% ҚҚС есебінен). Жекелеген аудандар бойынша сметалар өсті: мысалы, «Кедергісіз өмір» — Алатау/Алмалы аудандары бойынша 380,6-дан 441,5 млн теңгеге дейін; Түрксіб ауданында 362,6-дан 420,6 млн-ға дейін; Наурызбай ауданында 325,8-ден 377,9 млн-ға дейін; лайтбокстар — 279,4-тен 341,9 млн-ға және 341,9-дан 354,1 млн-ға дейін. Нақты жұмыстар кешігумен басталды: тақтайшалар бойынша алғашқы актілер — 2026 жылдың сәуірінде, лайтбокстар бойынша — 2026 жылдың қазанында; кешігу себептері нақтыланбаған. Мәлімделген «бірыңғай дизайн-код» мақсатына әлі қол жеткізілген жоқ: қалада жаңа және ескі тақтайшалар қатар тұр, кей жерлерде бір ғимаратта әртүрлі үлгідегі бірнеше көрсеткіш орнатылған.
Бәрі қалай басталды?Қаладағы кез келген ауқымды жаңалық сияқты бұл жоба да тендерлерден басталды. Оқиға қалай өрбігенін түсіну үшін өткенге оралайық.
Бұған дейін Алматы билігі жаңа мекенжай тақтайшаларын дайындап, орнату мәселесін алғаш рет 2025 жылғы қыркүйекте қолға алғанын хабарладық. Сол кезде мемлекеттік сатып алу порталында алғашқы хабарландырулар жарияланды.
Бастапқыда жоспар мұншалық ауқымды болмаған. Тақтайшаларды тек Алатау, Алмалы, Әуезов және Бостандық аудандарында ауыстыру көзделген. Бұдан бөлек, екі ауданда ірі көшелердің атауы жазылған жарықтандырылатын арнайы тақтайшалар, яғни лайтбокстар орнату жоспарланды. Олар жүргізушілер жолда бағдар табуын жеңілдету үшін бағдаршамдардың маңына қойылады.
Әр конкурсқа төрт әлеуетті жеткізушіден қатысқанымен, сатып алу өтпей қалды. Себебі олардың ешқайсы біліктілік талаптарына сай келмеген. Кейін конкурс тағы екі рет ұйымдастырылды. Үшінші әрекет қана сәтті аяқталды.
2025 жылғы 1 желтоқсанда, яғни алғашқы тендерлер мемлекеттік сатып алу порталында жарияланғаннан кейін 74 күн өткен соң, Алматы қаласының Коммуналдық инфрақұрылым және тұрғын үй инспекциясы басқармасы мекенжай тақтайшаларын дайындауға қатысты бірден алты хабарландыру жариялады. Бұл жолы жобаның ауқымы кеңейіп, қаланың барлық дерлік ауданы қамтылды.
Тапсырыс беруші жалпы құны шамамен 2,06 миллиард теңге болатын 79 527 мекенжай тақтайшасын сатып алуды жоспарлады.
Аудандар бойынша жағдай мынадай болды:
Бостандық ауданы - 406,5 миллион теңгеге 15 700 тақтайша; Алатау және Алмалы аудандары - 381,5 миллион теңгеге 14 737 тақтайша; Түрксіб ауданы - 363,56 миллион теңгеге 14 041 тақтайша; Наурызбай ауданы - 326,8 миллион теңгеге 12 621 тақтайша; Жетісу және Медеу аудандары - 322,3 миллион теңгеге 12 450 тақтайша; Әуезов ауданы - 258,3 миллион теңгеге 9 978 тақтайша.Сонымен қатар, шамамен 600 миллион теңгеге тағы 16 831 лайтбокс сатып алу жоспарланды: Алатау, Әуезов, Жетісу, Медеу, Наурызбай және Түрксіб аудандарына 8 281 жабдық (шамамен 295 миллион теңге), Алмалы мен Бостандық аудандарына 8 550 жабдық (шамамен 305 миллион теңге).
Осылайша жаңа мекенжай тақтайшалары мен лайтбокстарды дайындап, орнатуға жалпы 2,66 миллиард теңге жұмсау жоспарланған.
Әлеуетті мердігерлерге қойылған талаптар да қатаң болды. Олар ай сайын кемінде сегіз мың тақтайша және алты мың лайтбокс шығаруға тиіс еді. Сонымен қатар, өнімдерге екі жылдық кепілдік берілуі, ал пайдалану мерзімі 10 жылға есептелуі керек болды. Яғни жаңа тақтайшалар мен лайтбокстар кемінде осынша уақыт қызмет етуге тиіс.
Конкурстардың қорытындысы 2025 жылғы желтоқсанда шығарылды. Жеңімпаз болып төрт ұйым танылды: "Кедергісіз өмір" мүгедектер қоғамы, "ArNai Өмір" мүгедектер қоғамы, BAI QADAM және Future Energy KZ ЖШС.
Ұйымдармен келісімшарттар 26 желтоқсан мен 5 қаңтар аралығында жасалды. Осылайша мемлекеттік сатып алу порталында алғашқы хабарландыру жарияланған 2025 жылғы 18 қыркүйектен соңғы келісімшартқа қол қойылғанға дейін шамамен үш жарым ай өткен. Тендерлерді өткізуге осынша уақыт кеткен.
Бұл не үшін керек?Әкімдік мекенжай тақтайшаларын жаппай ауыстыру себебін Алматының сыртқы келбетін бірыңғай үлгіге келтіру, тұрғындардың қалада бағдар табуын жеңілдету мақсатында деп түсіндірді. Шенеуніктердің айтуынша, жаңа тақтайшалардың дизайны қаланың бекітілген дизайн кодына және ономастикалық талаптарға сай болуы керек.
Басқарма өкілдері тақтайшаларды жаңартудың нақты себептерін де атады. Олардың қатарында ескі тақтайшалар тозуы, мекенжайлар өзгеруі, жаңа көшелер мен нысандар пайда болуы, сондай-ақ, кейбір аудандарда тақтайшаларды безендірудің бірыңғай үлгісі болмауы бар.
Шенеуніктер қалаға лайтбокстар не үшін қажет болғанын да түсіндіріп берді. Оларды магистральдық көшелерге, алаңдарға және жаяу жүргіншілер мен көлік қозғалысы қарқынды басқа да нысандарға орналастыру жоспарланған.
Мұндай тақтайшалардың басты міндеті - қараңғы уақытта да көше атаулары анық көрінуін қамтамасыз ету. Әкімдік лайтбокстар барлық жерге емес, қажет орындарға ғана қойылатынын мәлімдеді. Сондықтан олардың саны кәдімгі мекенжай тақтайшаларынан әлдеқайда аз.
Жаңа тақтайшалар мен лайтбокстар қандай болады?Конкурстар созылып кеткеніне қарамастан, Алматы көшелерінде жаңа тақтайшалар мен лайтбокстар пайда бола бастады. Олардың сырт келбеті мынадай:
Сурет: © Tengrinews.kz / Александр Григорянц
Әкімдік мәліметінше, оларды қала бойынша биыл көктемде орната бастаған.
Техникалық ерекшелікке сәйкес мұндай тақтайша - арнайы қаңқа арқылы қабырғаға бекітілетін, өлшемі 1 метр де 20 сантиметр болатын металл пластина. Ол мырыш, болат пен анодталған дюралюминийден жасалады, бұл материалдар ескіруге және температураға төзімді.
Көше атаулары мен үй нөмірлері жарық шағылыстыратын пленкаға түсіріледі, ал UV баспа жазуларды өңіп кетуден қорғауға тиіс.
Сурет: © Tengrinews.kz / Александр Григорянц
Бұдан бөлек, қалада тендер арқылы ойнатылған лайтбокстар да пайда болды. Олардың түрі мынадай:
Сурет: © Tengrinews.kz / Александр Григорянц
Лайтбокстардың кәдімгі тақтайшалардан айырмашылығы аз: өлшемдері бірдей, олар берік пластик пен металдан жасалады, ылғалдан қорғалған жарық диодтарымен жұмыс істейді.
Негізгі айырмашылығы сол - олар әдейі жол бойына орнатылады, өйткені жарықтандыру жүргізушілерге тіпті түнгі уақытта да бағдар алуға көмектесуі керек.
Сурет: © Tengrinews.kz / Александр Григорянц
Алматыда қанша тақтайша орнатылды?Жыл басында жоспарланған мекенжай тақтайшалары мен лайтбокстардың қаншасы орнатылғанын анықтауды жөн көрдік. Осы мақсатта мемлекеттік сатып алуға тапсырыс берген Алматы қаласының Коммуналдық инфрақұрылым және тұрғын үй инспекциясы басқармасына ресми сауал жолдадық.
Басқарма жауабында тақтайшаларды дайындау және орнату жұмыстары келісімшарт талаптарына сәйкес 2026 жылы кезең-кезеңімен жүргізілетіні айтылған. Алайда кейін "жоба қаладағы барлық көшені бір мезгілде тақтайшалармен жабдықтауды көздемейді" деп нақтыланған.
Басқарма мәліметінше, жұмыстар аудан әкімдіктерінің сұранысына және ескі тақтайшалардың нақты жағдайына қарай жоспарланады.
Дайын тақтайшалар орнату үшін бірден аудан әкімдіктеріне беріледі. Қазанның соңындағы мәлімет бойынша қалада 79 298 мекенжай тақтайшасы мен 2 184 лайтбокс орнатылған.
Бұл көрсеткіштерді бастапқы жоспармен салыстырсақ, мынадай нәтиже шығады:
Жоспарланған 79 527 мекенжай тақтайшасының жалпы көлемінің 99,7 пайызы орнатылып қойған. Осылайша, аудан әкімдіктеріне небәрі 229 тақтайшаны орналастыру ғана қалды. Ал лайтбокстарға қатысты жағдай айтарлықтай нашар. Бүгінде жоспарланған 16 831-дің тек 2 184-і орнатылған, бұл - шамамен 13 пайызы. Демек, билік әлі 14 647 конструкцияны монтаждауға тиіс.Басқарма өкілдері жұмыстар нақты қашан аяқталатынын айтпады. Жауапта тек 2026 жылы кезең-кезеңімен жүргізілетін жұмыстар туралы жазылған. Алайда біз анықтаған мәліметке қарағанда, жоба жыл соңына дейін аяқталмау қаупі бар.
Сәуірде жобаның құны мен мерзімі қалай өзгерді?Алдымен мекенжай тақтайшалары мен лайтбокстарды дайындап, орнатуға барлығы сегіз келісімшарт жасалғанын айта кетейік. Бұған дейінгі мақаламыз жарияланған кезде бұл құжаттардан күмән тудыратын ештеңе байқалмаған.
Алайда уақыт өте келе қызық жайтты анықтадық. Сегіз келісімшарттың әрқайсына екі рет өзгеріс енгізілген. Барлығында жағдай бірдей: билік жобаны жүзеге асыру мерзімін 2027 жылғы ақпанға дейін ұзартқан, ал келісімшарттардың жалпы құны шамамен 270 миллион теңгеге өскен. Бұл сомаға қосылған құн салығы (ҚҚС) да кіреді.
Бастапқыда сегіз келісімшарттың да мерзімі 2026 жылдың соңына дейін белгіленген. Алайда 2026 жылғы 12-17 сәуір аралығында әрқайсына екі қосымша келісім жасалды. Соның нәтижесінде барлық келісімшарттың құны артқан.
Әсіресе, "Кедергісіз өмір" ұйымымен жасалған келісімшарттар айтарлықтай қымбаттаған. Алатау және Алмалы аудандарына арналған тақтайшаларды дайындау құны 380,6 миллион теңгеден 441,5 миллион теңгеге өскен. Ал Түрксіб ауданында 362,6 миллион теңгеден 420,6 миллион теңгеге жеткен.
Басқа аудандар бойынша:
Наурызбай ауданында сома 325,8 миллионнан 377,9 миллион теңгеге дейін өсті; Бостандық ауданында 455,2 миллионнан 471,4 миллион теңгеге дейін артты; Жетісу және Медеу аудандарында 360,6 миллионнан 373,5 миллион теңгеге дейін өсті; Әуезов ауданында 279,4 миллионнан 289,4 миллион теңгеге дейін өсті.Дәл осындай жағдай лайтбокстарды дайындау бойынша келісімшарттарда да байқалады. Бірінші келісімшартта сома 279,4 миллионнан 341,9 миллион теңгеге дейін өссе, ал екіншісінде 341,9 миллионнан 354,1 миллион теңгеге дейін артқан.
Келісімшарттардағы жаңа мерзімдерге ерекше назар аудару қажет. Онда екі күн көрсетілген: келісімшарттың қолданылу мерзімі - оның заңды күшінде болатын кезеңі және орындау жоспарланған күн - барлық жұмыс шамамен қашан аяқталатыны.
Сегіз келісімшарттың барлығында қолданылу мерзімі 2027 жылдың соңына дейін ұзартылған. Ал жұмыстар аяқталатын күн ретінде 2027 жылғы 1 ақпан көрсетілген.
Басқаша айтқанда, жоба аяқталатын мерзім келесі жылға ауыстырылған. Бұл билік органдарының қалған барлық тақтайша мен лайтбокстарды 2026 жылдың соңына дейін дайындап, орнатып үлгере алмайтынын білдіруі мүмкін.
Барлық келісімшарт бойынша орындалған жұмыс актілерін де зерттеп, тағы бір қызық жайтты байқадық.
Мекенжай тақтайшаларын дайындауға арналған алты келісімшарт бойынша алғашқы есептер тек 2026 жылғы сәуірде пайда болған. Бұл әкімдіктің жауабымен сәйкес келеді: бұған дейін ведомство алғашқы жаңа тақтайшалар қала көшелерінде көктемде пайда болғанын хабарлаған еді. Нақты қай ай екенін мекеме нақтыламады.
Лайтбокстарға қатысты жағдай да түсініксіз. Олардың дайындалуы туралы мәлімет тек қазанда, әдеттегі мекенжай тақтайшаларына қарағанда жарты жыл кеш шықты. Мұндай кешеуілдеу немен байланысты екені белгісіз.
Осылайша мынадай жағдай қалыптасқан: тақтайшалар мен лайтбокстарды дайындау туралы келісімшарттар 2025 жылдың соңы мен 2026 жылдың басында жасалған. Алайда орындалған жұмыстар туралы алғашқы есептер бірнеше айдан кейін ғана пайда болған. Бұл жерде заңды сұрақ туындайды: мердігерлер осы уақыт аралығында немен айналысты? Тақтайшаларды дайындау келісімшартқа қол қойылған бойда басталды ма әлде жұмыстар кеш қолға алынды ма?
Екінші болжам рас болса, бұл жобаның аяқталу мерзімі неліктен кейінге шегерілгенін түсіндіруі мүмкін.
Бастапқыда тақтайшалар мен лайтбокстарды 2025 жылы орнату жоспарланған. Кейін мерзім 2026 жылға ауыстырылды. Енді жаңартылған келісімшарттарға қарағанда, жұмыстар 2027 жылғы ақпанда ғана толық аяқталуы мүмкін.
Осылайша жобаны жүзеге асыру кемінде екі жылға созылған.
Сонымен қатар, келісімшарттардың жалпы құны да өзгерді. Оның өсімі Қазақстанда қосылған құн салығы мөлшерлемесі 16 пайызға дейін көтерілуіне байланысты болуы ықтимал. Жаңартылған сомаларда осы мөлшерлеме ескерілген. Дегенмен салық та қала бюджеті есебінен төленетінін ұмытпаған жөн.
Бірыңғай дизайн код па әлде ала-құлалық па?Назар аударатын тағы бір мәселе - жаңа мекенжай тақтайшалары мен лайтбокстарды орнатудың мақсаты. Еске салайық, әкімдік бұл жұмыстардың барлығы қаланың сыртқы келбетін бірыңғай дизайн кодқа сәйкестендіру үшін жүргізілетінін бірнеше рет мәлімдеген.
Тақтайшалардың дизайны қалай әзірленгенін және оны таңдауға кім жауапты екенін анықтау үшін Сәулет және қала құрылысы басқармасына сауал жолдадық. Алайда басқарма Алматы мәслихаты бекіткен дизайн кодқа ғана сілтеме жасады.
Демек, билік қаладағы мекенжай тақтайшаларының барлығын бірыңғай үлгіге келтіруді көздеген. Мұндай жағдайда жаңа тақтайшалар орнатылған кезде ескілері де алып тасталуы керек сияқты. Оның үстіне есептерге қарағанда, жаңа тақтайшалардың басым бөлігі орнатылып қойған. Соған қарамастан Алматы көшелерінде әлі күнге дейін бұрынғы үлгідегі тақтайшаларды кездестіруге болады.
Сурет: © Tengrinews.kz / Александр Григорянц
Бұл бүгінде қаладағы мекенжай тақтайшалары қаншалық әркелкі екенін көрсететін көп мысалдың бірі ғана. Кей жерлерде жаңа тақтайшалар ескілерімен қатар ілінген. Тіпті бір ғимараттың өзінен әртүрлі үлгідегі тақтайшаларды көруге болады.
Сурет: © Tengrinews.kz / Александр Григорянц
Ал кейбір үйлерде Кеңес Одағы кезінде орнатылған болуы мүмкін өте ескі мекенжай тақтайшалары әлі сақталған. Оның үстіне мұндай көрініс қаланың орталық көшелерінде де кездеседі.
Сурет: © Tengrinews.kz / Александр Григорянц
Кейбір үйлердегі тақтайшалардың орналасуы тіпті түсініксіз. Мысалы, мына ғимаратта "63" саны қанша рет жазылғанын санап көріңіз.
Сурет: © Tengrinews.kz / Александр Григорянц
Басқа бір үйде де дәл осындай жағдай, тек онда "59" саны қайталанады.
Сурет: © Tengrinews.kz / Александр Григорянц
Неліктен мәселе туындап отыр? Өйткені жобаның басты мақсаттарының бірі қаладағы мекенжай тақтайшаларын бірыңғай үлгіге келтіру еді. Алайда әзірге бұл мақсатқа қол жеткізілмегені байқалады. Көшелерде пішіні мен дизайны әртүрлі тақтайшалар әлі де қатар тұр.
Осылайша бір-біріне қайшы жағдай қалыптасқан. Құжат жүзінде жұмыстар атқарылып жатыр: мердігерлер тақтайшаларды дайындап, орнатып, келісімшарттар орындалғаны туралы есеп береді. Бірақ жұмыстар атқарылуы жоба басты мақсатына жеткенін білдірмейді.
Демек, бюджет қаражаты жұмсалып жатыр. Алайда оның қаншалық тиімді пайдаланылғаны әзірге ашық сұрақ күйінде қалып отыр.
Мәтін: Александр Григорянц
Дайындаған: Жансая Қадыржанова
Бізді Google-дың негізгі дереккөздер тізіміне қосыңыз
Қосу