Ақшаны теңгемен әлде доллармен жинаған тиімді ме? Қай депозиттің табысы жоғары және ақшаны қайда салған дұрыс?

Қазақстанда валюталық салымдар бойынша шекті мөлшерлеме 1 пайыздан 2,5 пайызға дейін көтерілді. Бұл ретте теңгелік депозиттер, мөлшерлемелердің біртіндеп төмендегеніне қарамастан, әлі де жақсы табыс әкеліп жатыр. Қазақстандықтарды "жинақты қайда сақтаған тиімді?" деген сұрақ мазалайды.

Қайсысы тиімдірек - теңгемен бе, әлде доллармен жинаған ба? Егер депозиттер туралы мүлдем хабарыңыз болмаса, қай салымды таңдаған жөн? Tengrinews.kz материалында экономист маманмен бірге анықтап көреміз.

Теңге ме, доллар ма? Салымдардың айырмашылығы неде?

Ең алдымен, қарапайым қазақстандық үшін теңгелік және валюталық депозиттің айырмашылығы неде екенін түсініп алайық.

Экономист Руслан Сұлтанов айырмашылықтар бар екенін, бірақ бұл салымдарды "жақсы" немесе "жаман" деп бөлуге болмайтынын түсіндіреді - олар жай ғана әртүрлі. Дәлірек айтсақ, олар әртүрлі мақсаттарға арналған. Сондықтан, ең алдымен, ақшаны не үшін жинап жатқаныңызды анықтап алуыңыз керек.

Теңгелік депозит көбірек табыс па?

Теңгелік салым жалақысын теңгемен алатын және ақшасын теңгемен жұмсайтындарға қолайлы. Оның басты артықшылығы - жоғары пайыздық мөлшерлеме. Банктер мұндай салымдар бойынша доллармен және басқа да шетел валютасымен ашылған депозиттерге қарағанда көбірек пайыз есептейді.

"Сондықтан теңгелік депозит табыстылық маңызды саналатын және жақын арада валютамен ірі шығындарды жоспарламаған адамға тиімді. Бұл ретте жоғары мөлшерлеме инфляцияны жоққа шығармайтынын түсіну керек. Ол тек жинақтардың сатып алу қабілетін ақшаны жай ғана босқа сақтағаннан көрі жақсырақ сақтауға көмектеседі".

Руслан Сұлтанов

Экономист

Валюталық депозит табыс емес, қорғаныс па?

Валюталық салым теңгелік депозитпен салыстырғанда төмен табыс әкеледі, бірақ оның басты мақсаты - болашақ жоспарлар үшін капиталды нақты валютада сақтау. Егер алда валютамен ірі шығындар күтіп тұрса, оның артықшылығы - соңғы сәтте долларды айтарлықтай жоғары болып кетуі мүмкін бағаммен сатып алудың қажеті болмайды.

Пайыздан табыс табуға тырысудың орнына, валюталық депозит жинақтарыңызды және валюта қымбаттаған сәтте оны шұғыл сатып алу қажеттілігінен құтқаратын қаржылық буфер ретінде қызмет етеді.

Жинақты сақтандыру деп елестетіп көріңізші. Салымдардың айырмашылығы тек сіздің нақты қандай "апаттан" сақтанғыңыз келетінінде ғана.

Теңгедегі депозит - бұл ішкі нарықтағы "кедейліктен сақтандыру". Мұнда банк жоғары пайыз төлейді. Ақшаңыз тез өседі және сіз ел ішінде көбірек тауар сатып алуға мүмкіндік аласыз. Бірақ бұл салымның осал тұсы бар: егер доллар бағамы күрт көтерілсе, әлемдік баламадағы жинақтарыңыз лезде құнсызданады. Импорттық техника, шетелге саяхат немесе бағамға тәуелді тауарлар сіз үшін қымбаттай түседі.

Валюталық депозит - бұл теңге бағамының төмендеуінен қорғайтын "сауыт". Мұнда табыстылық тек символдық сипатта - банк үстеме ретінде дерлік ештеңе төлемейді. Есесіне, қанша доллар салсаңыз, сонша доллар аласыз. Бұл жердегі негізгі шығыныңыз - жіберіп алған пайда. Егер доллар бағамы ұзақ уақыт бір орында тұрса немесе өте баяу өссе, сіз жай ғана уақытыңызды және теңгелік салымнан алуға болатын жоғары табысыңызды жоғалтасыз.

Руслан Сұлтанов мынадай кеңес береді:

"Нарықтан айласын асыруға немесе ертеңгі бағамды болжауға тырыспаңыз. Тек өз жоспарларыңызға сүйеніңіз".

Егер алдағы шығындар теңгемен жоспарланса, ақшаны теңгемен ұстаңыз. Егер валютамен жұмсауға дайындалып жүрсеңіз (шетелде оқу, саяхат, импорт) - доллармен жинаңыз. Қай валюта тезірек өсетінін болжауға тырысу нақты пайдадан көрі, көбіне мазасыздық әкеледі.

"Ақша абыр-сабырды емес, айқындықты жақсы көреді. Адам не үшін жинап жатқанын және кейін қай валютада төлейтінін неғұрлым анық түсінсе, бағамның кезекті ауытқуының әсерінен шешім қабылдау қажеттілігі соғұрлым аз болады", - деп түсіндірді сарапшы.

Бұл негізгі мәселелерді түсіндік. Енді материалдың жазылуына соңғы жаңалықтар мен валюталық депозиттер бойынша мөлшерлемелердің ұзақ уақыттан бері алғаш рет 2,5 пайызға дейін көтерілуі туралы ақпараттық дүрбелең себеп болғанын айта кеткен жөн - бұл халықты елең еткізді.

Ендеше, неге теңгелік депозиттер бойынша мөлшерлемелер еркін "құбылып", үнемі өзгеріп отырады да, валюталық депозит ұзақ уақыт бойы бір деңгейде қалып, тек қазір ғана оны көтеру туралы шешім қабылданды?

Неге теңгелік депозиттер икемді, ал валюталық депозиттер жылдар бойы шектеуде болды?

Мұның бәрі банктердің ұлттық валютаны қалай тартатыны мен мемлекеттің шетел валютасымен байланысты тәуекелдерді қалай бақылайтынына келіп тіреледі.

Руслан Сұлтановтың түсіндіруінше, теңгелік салымдар бойынша банктер қандай мөлшерлеме ұсынуды өздері шешеді. Ақша қажет болса, пайызды көтереді, ақша артығымен болса, төмендетеді.

"Теңгелік депозиттердің мөлшерлемесіне базалық мөлшерлеме, инфляция, кредиттерге деген сұраныс және бәсекелестік тікелей әсер етеді. Базалық мөлшерлеме жоғары болғанда - банктер салымшыларға көбірек төлеуге мәжбүр болады. Егер ол төмендесе - депозит мөлшерлемелері де біртіндеп төмендейді".

Валютамен жағдай мүлдем басқаша: банктерге долларды депозитке қабылдауға рұқсат берілгенімен, оның ең жоғары мөлшерлемесі қатаң шектелген болатын.

Бұған басты себеп - валюталық тәуекелдер. Егер банк халықтан қомақты доллар жинаса, ертең сол ақшаның пайызын төлеу үшін оны бір жерге салып, пайда табуы керек. Ал оны кімге береді? Табысы теңгемен есептелетін адамдарға немесе компанияларға валюталық несие беру - үлкен қатер. Егер бағам күрт көтерілсе, қарыз алушылар оны қайтара алмай қалуы мүмкін.

"Елестетіп көріңізші, адам жалақысын теңгемен алады, ал несиені доллармен алған. Бағам тұрақты кезде бәрі жақсы. Бірақ доллар қымбаттаса, несиенің теңгедегі төлемі де өседі. Адамның табысы өспесе де, қарызы көбейіп кетеді. Мұндай жағдайда несие төлеу қиындай түседі. Сондықтан валюталық депозиттер бойынша тым жоғары мөлшерлемелер адамдарды теңгені жаппай долларға айырбастауға итермелеуі мүмкін еді. Бұл банктердің валюта алдындағы міндеттемелерін арттырып, экономиканың доллар бағамына тәуелділігін күшейтетін еді", - деп түсіндірді экономист.

Реттеуші шектеулерді дәл осы мақсатта енгізген болатын. Мұндағы міндет халыққа жинақтарын валютада сақтауға тыйым салу емес еді. Негізгі мақсат - бағам құбылған сайын дедолларлану үдерісіне кедергі келтірмеу және теңгеден жаппай қашуға қосымша түрткі жасамау болатын.

Фото © Tengrinews.kz / Болат Айтмолда

Онда неге мөлшерлемені көтеру туралы шешім қабылданды және "либерализация" не үшін қажет?

Экономист Руслан Сұлтановтың айтуынша, елдегі қаржылық жағдай тұрақталды. Егер 2022 жылдың басында халық жинақтарының шамамен 64 пайызы теңгеде сақталса, 2026 жылдың шілдесіне қарай бұл көрсеткіш қазірдің өзінде 85 пайызға жуықтады.

Валюталық салымдардың үлесі айтарлықтай төмендеді, демек, жүйе үшін төнетін қауіп те азайды.

"Валюталық депозиттердің үлесі азайғандықтан, жекелеген ұзақ мерзімді валюталық салымдар бойынша шектеулерді біртіндеп жеңілдетуге болады. Бірақ бұл валюталық мөлшерлемелер толығымен нарықтың еркіне жіберілді дегенді білдірмейді. Әзірге өзгерістер депозиттердің бір бөлігіне ғана қатысты және сақтықпен жүзеге асырылып жатыр. Сондықтан әрбір жаңа мөлшерлемеден астарлы белгі іздеудің қажеті жоқ. Бір сарапшы "тез арада доллар сатып алыңдар" десе, екіншісі "тез арада теңгеге оралыңдар" деуі мүмкін. Әсіресе бағам өзгерген кезде "сенімді" кеңестер көп болады. Бірақ адам үшін ақшаны не мақсатта жинап жатқанын, болашақ шығындары қай валютада болатынын және қандай тәуекелге дайын екенін түсіну маңыздырақ", - дейді сарапшы.

Қорыта айтқанда, жағдай мынадай: теңгелік мөлшерлемелер еркін өзгереді, өйткені бұл - біздің экономикамыздың ішінде жұмыс істейтін ақша. Ал валюталық пайыздық шектер банктер мен салымшылардың өздері үшін жоғары тәуекелдерге байланысты реттеуші тарапынан қатаң бақыланып келді.

Бұл жердегі ең басты ереже - ең қатты сөйлейтін сарапшының соңынан соқыр ермей, өз жинақтарыңызбен не болып жатқанын анық түсіну.

Өзгенің болжамы ештеңе тұрмайды, ал жеке жинақтарға қатысты қателік әрқашан нақты шығынға әкеледі.

Бірақ жалпы алғанда, банктер үшін либерализация - бұл ең алдымен валюталық депозиттермен жұмыс істеудегі еркіндік. Яғни, оларға клиенттердің валюталық қаражаты үшін бәсекеге түсуге көбірек мүмкіндік берілді.

"Әртүрлі банктердің валютаға деген қажеттілігі де әртүрлі. Бір банкке клиенттермен есеп айырысу немесе валюталық түсімі бар экспорттаушылармен және компаниялармен жұмыс істеу үшін ұзақ мерзімді валюталық ресурстар қажет болуы мүмкін. Ал басқа банкке қосымша доллардың қажеті болмауы мүмкін. Бұрын мөлшерлемелердің қатаң шегі бұл айырмашылықты ескеру мүмкіндігін шектейтін. Енді банктер өз ұсыныстарын өз жағдайына қарай дәлірек реттей алады", - деп түсіндірді сарапшы.

Сонымен қатар, бұл - нарықтың шынайы индикаторы. Егер банк мөлшерлемені 2,5 пайызға жақындатса, демек, оған ұзақ мерзімді валюталық пассивтер шынымен қажет. Ал егер мөлшерлеме 1 пайыз деңгейінде қалса, банктің доллар тарту үшін артық төлеуінің еш мәні жоқ.

Түйіндейік:

Банктер енді 2,5 пайыз шегінде мөлшерлемені өздері таңдайды. Мөлшерлемелердің жоғарғы шегі жүйені тұрақсыздықтан қорғайды. Мөлшерлеме 2,5 пайыз = банкке валюта қажет; Мөлшерлеме <1 пайыз = валюта жеткілікті. Либерализацияның себебі: дедолларланудың жоғары деңгейі экономика үшін тәуекелдерді азайтты.

"Алайда мөлшерлемелердің көтерілуін банктер доллардың міндетті түрде өсуін күтіп отыр деген белгі ретінде қабылдамау керек. Депозит бойынша мөлшерлеме бағам болжамы емес. Банк ең алдымен ақшаның құнын, өз тәуекелдерін және ресурстарға деген қажеттілігін есептейді. Либерализация банктерге валютаны ресми банктік жүйенің ішінде ұстап тұруға көмектеседі. Егер адамға долларлық жинақ қажет болса, ол қолма-қол ақшаны үйде сақтамай, оны ашық әрі ұзақ мерзімді депозитке сала алады. Банк үшін бұл - ресурс, ал клиент үшін - жүйе аясындағы түсінікті шарттар мен қорғаныс", - деп атап өтті Сұлтанов. 

Бұл қарапайым қазақстандыққа не береді?

Фото © Tengrinews.kz / Болат Айтмолда

Қарапайым адам үшін либерализация - бұл жай ғана таңдау мүмкіндігінің кеңеюі. Егер сіз жинағыңызды дәл валютада сақтауды жоспарласаңыз, банктерде ұзақ мерзімді салымдар бойынша нұсқалар көбейеді: бір жерде мөлшерлеме жоғарырақ болады, енді бір жерде - толықтыру шарттары ыңғайлырақ немесе минималды шек икемдірек болады.

Бұрын мұндай бәсекелестікке мүмкіндік өте шектеулі болатын, деп түйіндеді сарапшы.

Бұл жаңалық кімге пайдалы және нені есте сақтаған жөн? Негізгі үш тұжырымды талдап көрейік:

1. Нақты валюталық мақсаттарға арналған құрал

Жаңа шарттар болашақ шығындары алдын ала доллармен жоспарланғандар үшін өте қолайлы. Мысалы, сіз балаңыздың 2 жылдан кейінгі шетелдегі оқуына ақша жинап жүрсіз делік. Конвертация кезінде тәуекелге бармас үшін бірден валютада жинаған қисынды, ал 2,5 пайыздық мөлшерлеме көп болмаса да, жағымды үстеме болады.

2. Доллар теңгені алмастыра алмайды

Егер сіздің барлық табысыңыз бен күнделікті шығындарыңыз теңгемен болса, тек "2,5 пайыз" деген тақырып үшін ақша айырбастау орнына жүгірудің еш мәні жоқ. Теңгедегі салымдардың кірістілігі әлі де бірнеше есе жоғары. Сонымен қатар бұл мөлшерлеме валютаны сатып алу және сату бағамының айырмашылығынан болатын шығынды бірден өтей алмайды.

3. Жоғары пайыз = қатаң шарттар

Ұмытпаңыз: ең жоғары мөлшерлеме тек мерзімі бір жылдан асатын жинақ салымдары бойынша ғана беріледі. Ақшаны мерзімінен бұрын алсаңыз, бүкіл табысыңыздан дерлік айырыласыз. Мұндай депозитті ашпас бұрын, бұл ақша таяу бір жылда қажет болмайтынына нық сенімді болу маңызды.

Түйіндей келгенде: Либерализация тек банктік өнімдер қатарын кеңейтті. Валюта қажет ететіндер үшін шарттар сәл тиімдірек бола түсті. Қалғандары үшін бағдар баяғыша қалады: депозит валютасын атышулы жаңалықтарға емес, өз жеке мақсаттарыңызға қарай таңдаңыз.

Қаржыда да, өмірде де таңдау еркіндігі оны қалай пайдалану керектігін нақты білгенде ғана пайдалы.

Нақты қанша табыс табуға болады және бұдан пайда бар ма?

Қосымша табыс расымен де болады. Бірақ оның қаншалықты "қомақты" болатыны тікелей салымыңыздың сомасына байланысты, деп түсіндірді экономист.

Мөлшерлеменің 1 пайыздан 2,5 пайызға дейін өсуі таза математикалық тұрғыдан екі жарым еселік серпіліс болып көрінеді. Бірақ нақты ақшаға шаққанда айырмашылық цифрлардағыдан анағұрлым қарапайым болуы мүмкін.

Бір жылдық таза арифметиканы есептеп көрейік:

Егер мың долларды жылдық 1 пайызбен салсаңыз, бір жылдық табыс 10 долларды құрайды. 2,5 пайызбен салсаңыз - жиырма бес доллар. Айырмашылығы жылына 15 доллар болады. Егер 10 мың долларды жылдық 1 пайызбен салсаңыз, бір жылдық табыс 100 доллар болады. 2,5 пайызбен - 250 доллар. Айырмашылығы жылына 150 доллар болады. Егер 50 мың долларды жылдық 1 пайызбен салсаңыз, бір жылдық табыс 500 доллар болады. 2,5 пайызбен - 1250 доллар. Айырмашылығы жылына 750 доллар болады.

Иә, жарнамадағы пайыздар нақты банкноттарға аударғанға дейін әрқашан қомақты көрінеді. Айтарлықтай пайданы тек ірі капиталы барлар ғана көре алады.

Ұмытпаңыз: 2,5 пайыз - бұл әр банктегі кепілдендірілген мөлшерлеме емес, ең жоғарғы шек. Оның үстіне, ол тек ақшаны мерзімінен бұрын алу құқығынсыз, ұзақ мерзімді жинақ салымдары бойынша беріледі. Егер ақшаны ерте алсаңыз, пайыз "күйіп кетеді", ал егер икемді депозитті таңдасаңыз, мөлшерлеме 1 пайызға жуық болып қалады.

Қорытындылай келе, егер мақсатыңыз салымнан табыс табу болса - жоғары кірістілігі бар теңгелік депозиттер әлі де үлкен басымдықпен жеңіп тұр, әсіресе валютаны сатып алу мен сатудағы шығындарды ескерсек, дейді Руслан Сұлтанов.

Теңге немесе доллар: мөлшерлемеден бөлек 4 негізгі фактор

Теңге мен доллар депозитінің арасында тек пайыздық мөлшерлемеге қарап таңдау жасау - көліктің дөңгелегі бар-жоғына немесе оның қайда бара алатынына қарамай, тек бағасына қарап сатып алғанмен бірдей, - дейді экономист.

Теңгедегі жоғары пайыз тартымды көрінеді, бірақ нақты кірістілік мүлдем басқа нәрселерге байланысты. Сарапшының айтуынша, екі валютаны салыстыру кезінде әрқашан бірнеше негізгі факторды ескеру қажет.

Экономист өзінің бұрынғы айтқан пікірлерінің бірін еске салады:

"Қайталай бергендей көрінермін, бірақ мұны үнемі айтып жүремін: адамның табысты қай валютада алатыны және шығындарды қалай жоспарлайтыны маңызды. Егер адамның жалақысы, күнделікті шығындары, жалдау ақысы, несиесі және ірі сатып алулары теңгемен болса, теңгелік салым әдетте түсініктірек болады. Ол адам өмір сүріп жатқан валютада табыс әкеледі. Ал егер алда доллармен шығындар болса, жағдай басқаша. Мысалы, шетелде оқу ақысын төлеу, саяхат, емделу, шетелден тұрғын үй немесе басқа актив сатып алу. Ондайда жинақтың бір бөлігі жоғары кіріс үшін емес, төлем жасау кезінде бағамға тәуелді болмау үшін валютада қажет болуы мүмкін".

Екіншісі - нақты инфляция

Теңгелік депозит бойынша жоғары мөлшерлеме - бұл әлі таза табыс емес. Бұл пайыздардың едәуір бөлігін бағаның өсуі үнемі "жеп" қояды. Сондықтан банктің жарнамасындағы әдемі цифрға емес, мөлшерлеменің ақшаңыздың сатып алу қабілетін сақтауға қаншалықты көмектесетініне қарау керек.

Үшіншісі - салым мерзімі және келісімшарт шарттары

Егер ақша сізге екі-үш айдан кейін қажет болып қалса, оны ең жоғары пайызбен бір жылдық депозитке салу - тиімсіз шешім. Депозитті мерзімінен бұрын жапқан жағдайда, банк сіздің пайыздарыңызды айтарлықтай азайтады. Сарапшының айтуынша, бізде адамдар доллар бағамына қатысты болжамдарды оқығанды ұнатады, алайда банк шартын мұқият оқудың нақты пайдасы әлдеқайда көп.

Төртіншісі – банктік спред немесе бағам айырмашылығы

Доллар сатып алып, кейін оны қайтадан теңгеге айналдыруды ұйғарсаңыз, сатып алу және сату бағамының айырмашылығына байланысты соманың бір бөлігін жоғалтатыныңыз анық. Долларлық салым өзін ақтауы үшін бағам жай ғана өсіп қоймай, осы айырмашылықты да, теңгелік депозит беретін табысты да жабатындай деңгейде көтерілуі тиіс.

"Сондай-ақ салымның шарттары да маңызды. Оны толықтыруға бола ма, ішінара алуға рұқсат па, ең төменгі сома қанша, мерзімінен бұрын жапқанда не болады және депозит бойынша қандай қорғаныс қарастырылған? Сондықтан әрқашан шарттарды мұқият оқыңыздар!" - деп кеңес берді Руслан Сұлтанов.

Мөлшерлемелер өсе ме және банктер арасында доллар үшін бәсеке бола ма?

Иә, банктер клиенттердің валюталық жинақтары үшін белсенді бәсекелесе бастауы мүмкін. Бірақ бәрі бірден мөлшерлемені ең жоғарғы 2,5 пайыздық шекке дейін көтереді деп күтудің қажеті жоқ, дейді экономист Руслан Сұлтанов.

Бұл жерде нарықтың қарапайым логикасы жұмыс істейді: егер банкке доллар ұзақ мерзімге қажет болса, ол клиенттерді тарту үшін жоғары мөлшерлеме ұсынады. Егер банкке валюталық қаражат қажет болмаса, мөлшерлеме төмен деңгейде қалады. Сондықтан бәсекелестік болуы мүмкін және кейбір банктерде ол шынымен де пайыздарды жоғарылатады.

Бірақ бұл "мөлшерлемелер жарысының" үш табиғи шектеуі бар.

Қымбат ақша - бұл шығын. Кез келген банк үшін депозит бойынша жоғары мөлшерлеме - бұл тікелей шығыс. Салымшыға неғұрлым көп пайыз уәде етсе, соғұрлым сол доллар арқылы нарықта көбірек табыс табуы керек. Егер банкте валютаны орналастырудың түсінікті әрі тиімді стратегиясы болмаса, оған артық төлеудің еш мәні жоқ. Салымдардың шектеулі сегменті. Бұл жерде әңгіме барлық валюталық депозиттер туралы емес, тек 12 айдан асатын мерзімге арналған жинақ салымдары (пайыздарды жоғалтпай мерзімінен бұрын алу құқығынсыз) туралы болып отыр. Ал кез келген клиент өз долларын бір жылға немесе одан да көп уақытқа "бұғаттап" қоюға дайын емес. 2,5 пайыз - бұл міндеттеме емес, ең жоғарғы шек. 2,5 пайыз көрсеткіші - бүкіл жүйе үшін бекітілген тариф емес, тек жоғарғы шек қана. Іс жүзінде біз әртүрлі нарықты көреміз: біреулер 1 пайыз, біреулер 1,5 пайыз, ал кейбіреулер шынымен де 2,5 пайыз ұсынады. Барлығы мерзімге, сомаға, толықтыру шарттарына және нақты банктің валютаға деген қажеттілігіне байланысты болады. Валюталық депозиттер көлемі арта ма?

Иә, валюталық салымдардағы ақша көбеюі мүмкін. Бірақ Руслан Сұлтановтың пікірінше, ешқандай дүрбелең (бум) болмайды. Себебі адамдар теңгені долларға айырбастауға асықпайды. Теңгедегі жоғары мөлшерлеме әлі де валютаға қарағанда әлдеқайда тиімді:

"Бірақ мынаны түсіну маңызды: валюталық депозиттердің өсуі адамдардың жаппай жаңа доллар сатып алып жатқанын білдірмейді. Көбіне бұл бұрыннан бар валютаны қайта бөлу туралы. Адамның шешімі тек мөлшерлемеге ғана байланысты емес. Ол доллар бағамына, теңгелік депозиттердің табыстылығына, инфляцияға, салым мерзіміне және ақшаны тез арада алу мүмкіндігіне қарайды. Егер теңгелік салымдар айтарлықтай жоғары табыс әкелсе, клиенттердің бір бөлігі жинақтарын бәрібір теңгеде сақтауды жөн көреді".

Сондай-ақ дедолларизация - бұл терең тренд. Теңгеде жинақтау әдеті жылдар бойы қалыптасты. Адамдар жалақыны теңгемен алады, қызметтер үшін теңгемен төлейді, тұрғын үйді теңгеге сатып алады және ел ішінде теңгемен инвестициялайды. Банктер түсінікті әрі табысты теңгелік құралдарды ұсынып отырғанда, валюталық мөлшерлемелердің бір реттік өзгерісі бұл трендті бір күнде өзгерте алмайды.

Есіңізде болсын: айтылғандардың бәрі - тек сарапшылық пікір мен ойлануға арналған ақпарат. Ақшаңызды қалай сақтау, қайда салу және қалай көбейту - әрқашан сіздің жеке шешіміңіз.

Тағы оқыңыз:

Халық теңгені, бизнес долларды таңдайды: депозиттер қалай өзгеріп жатыр?

Қандай сатып алулар мен несиелер үшін әлеуметтік көмек берілмеуі мүмкін: жаңа ережелер

Авторы: Елизавета Аксенова

Аударған: Нұрила Достар

Бізді Google-дың негізгі дереккөздер тізіміне қосыңыз

Қосу