Qazaq24.com, Aikyn.KZ дереккөзінен алынған мәліметтерге сүйене отырып түсініктеме береді..
Бұл мегаполисте халықаралық масштабта ұйымдастырылатын алғашқы дода емес. Осыған дейін еліміз 2011 жылғы қысқы Азия ойындарын өткізсе, оңтүстік астанасы 2017 жылы Дүниежүзілік қысқы Универсиада ойындарын қабылдады. Араға он сегіз жыл салып, Алматы қаласы тағы бір мәрте байрақты бәсекені өткізу құқығына ие болды.
Өткенге шегінсек, 2011 жылы жетінші қысқы Азия ойындарын өткізетін спорттық ғимараттар тізіміне 15 нысан кірген. Оның ішінде, 5 ғимарат қайта жаңғыртылса, қалған 10 нысан Алматы, Астана қалаларында, сондай-ақ Алматы облысында жаңадан салынды. Халықаралық спорттық іс-шараны ұйымдастыру үшін бюджеттен қисапсыз миллиардтар бөлінген. Кейіннен қомақты қаржының жоспарға сай пайдаға асуына қатысты мәселе туындағаны да жасырын емес. Құзырлы органдар осыған дейінгі қысқы Азия ойындарынан сабақ алды ма? Алматы құрлықтық ойынды қабылдауға дайын ба? Біз таяуда Алматы қаласындағы қысқы Азия ойындарына дайындық барысы туралы Туризм және спорт министрлігіне ресми сауалымызды жолдаған едік. Туризм және спорт министрінің орынбасары Серік Жарасбаев бізге берген жауабында 2029 жылғы қысқы Азия ойындарын өткізу үшін жаңа ірі спорт нысандарын салу жоспарланбағанын мәлімдеді.
– Бүгінге дейін 2011 жылғы қысқы Азия ойындарын өткізу тәжірибесі жан-жақты талданды. Қорытындылай келе, жаңа ірі құрылыс көлемін барынша қысқарту, қолданыстағы нысандарды жаңғырту мен тиімді пайдалануға басымдық беру, бюджеттен тыс қаражат пен демеушілерді тарту жұмысын күшейту, операциялық шығындарды оңтайландыру, сондай-ақ ойындардан кейін спорт нысандарының ұзақмерзімді жүктемесін қамтамасыз ету туралы шешім қабылданды. Осыған байланысты 2029 жылы өтетін ойындарға дайындық барысында жаңа ірі нысандар салу қарастырылмаған, – деді ол.
Министр орынбасарының айтуынша, қазір Алматыдағы «Медеу» спорт кешенінде қайта жаңғырту жұмысы жүргізіліп жатыр. Жаңғырту аяқталғаннан кейін нысан Халықаралық конькишілер одағының (ISU) талаптарына толық сәйкес келетін көрінеді.
– Министрлік 2029 жылғы қысқы Азия ойындарын өткізу арқылы қысқы спорт түрлерінің бұқаралық дамуын күшейту, жас спортшыларды даярлау жүйесін жетілдіру, спорт резервін нығайту, сонымен қатар ұлттық командалардың бәсекеге қабілетті болуына ықпал ете отырып, еліміздің халықаралық спорттық имиджін нығайту сынды стратегиялық нәтижелерге қол жеткізуді көздеп отыр, – деді Серік Маратұлы.
Ал қысқы Азия ойындарының дайындық жұмысына бөлінетін қаржы көлемі қандай? Қаражаттың негізгі бағыттары қалай бөлінбек? Министрдің орынбасары әзірге бұл сауалға жауап беру ерте екенін айтты. Десек те, өткен ойындардың тәжірибесімен салыстырсақ, осы жолы бөлінетін қаражат көлемі төмен болуы мүмкін деген болжам бар.
Алдын ала болжам бойынша, дайындық шығындары 2011 жылғы Азия ойындары мен 2017 жылғы Универсиадамен салыстырғанда, айтарлықтай төмен болады, себебі ауқымды жаңа құрылыс жүргізу жоспарланбаған. Халықаралық жарыстарды өткізу тәжірибесінде шығындардың бір бөлігі демеушілер мен серіктестер есебінен жабылады. Сонымен қатар мұндай ауқымды іс-шара туристік ағымды арттырып, өңір экономикасына оң әсерін тигізеді, – деді Туризм және спорт министрінің орынбасары С.Жарасбаев.
Алматының қысқы Азия ойындарын екінші рет қабылдауына байланысты сарапшылардың пікірі екіге жарылды. Алайда көзқарастар екіұдай болғанымен, сарапшылардың пікірі түбі бір мүддеге тоғысады. Бұл дегеніміз, құрлықтық ойын қатардағы имидждік іс-шара болып қалмай, оның әлеуеті келешекте толық пайдаға асуға тиіс.
Urban Forum Kazakhstan ҚҚ директоры Әділ Нұрмақов қысқы Азия ойындары белгілі бір деңгейдегі инфрақұрылымды талап ететінін негізге алды. Оның сөзінше, 2029 жылғы Азия ойындарын өткізу үшін Алматының қайта таңдалуы – халықаралық комиссия қаланың өткен тәжірибесін де, болашақ әлеуетін де оң бағалағанының көрінісі. Сонымен бірге урбанист бұл тұста назар аударарлық екінші мәселенің барын атап өтті.
– Екіншіден, ірі халықаралық іс-шаралар қалаға ішкі ресурстарымыз бен бюджет көзін жұмылдыру арқылы бұрыннан қажет болып тұрған жобаларды жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Мәселен, 2011 жылғы ойындар қарсаңында қалада маңызды көлік жобалары жүзеге асуға тиіс еді. Атап айтқанда, ЛРТ желісі мен заманауи трамвай желісі жоспарланып келді. Бұл жоба орталықты Олимпиада ауылы және «Алматы Арена» кешенімен байланыстыруы керек еді, бірақ іске аспады. Халықаралық спорттық жарыстың әлеуеті толық пайдаланылмай, керісінше, ауқымды мәселелер пайда болды. Сондықтан алдағы қысқы ойындар тек имидждік мақсаттағы іс-шара күйінде қалмай, болашақта қаламыздың дамуына серпін беретін факторға айналуға тиіс, – деді урбанист.
Сарапшы өз сөзінде таулы аумақтарға түсетін экологиялық жүктемеге ерекше мән беру қажеттігін ескертті. Оның айтуынша, 2011 жылы көптеген жұмыс асығыс жүргізілгендіктен, бұл мәселе жеткілікті деңгейде назарға алынбаған. Осының салдарынан тау беткейлерінде эрозия процесі күшейген.
– Алғашқы бағалауға сүйенсек, қазір жарысты өткізуге қажетті нысандардың едәуір бөлігі қалада бар. Ең бастысы, тәуекелден барынша сақтану, яғни жарыс аяқталғаннан кейін бос қалып, күтіп ұстау үшін ғана шығын талап ететін алып стадиондар мен нысандар салудан аулақ болу қажет. Мега-ивенттерге тән тағы бір мәселе – қоқыс көлемінің күрт артуы. Қоқыс жүктемесін азайту үшін қалдықтарды сұрыптау мен қайта өңдеудің заманауи жүйесін дамыту қажет, – деді Ә.Нұрмақов.
Сонымен жауапты шенділер үш жылдан кейін өтетін байрақты бәсекені өткізуге қазіргі инфрақұрылымның ахуалы сай келетінін, сол үшін де алда жаңа нысандар салу жоспарланбағанын алға тартып отыр. Мұндай ұстаным, бір жағынан, қолда бар нысандарды тиімді пайдалануға мүмкіндік берсе, екінші жағынан, күрделі құрылыстарға бөлінетін миллиардтаған қаражатты қоғамдық көлік немесе әлеуметтік инфрақұрылымды жетілдіру сынды өзекті салаларға жұмсауға жол ашуы мүмкін.
Алтынай БАУЫРЖАНҚЫЗЫ,
Алматы қаласы