Билік жүйесіндегі жаңа теңгерім

Qazaq24.com, Egemen.KZ дереккөзінен алынған мәліметтерге сүйене отырып жаңалық жариялады..

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Қызылорда қаласында өткен Ұлттық құрылтайдың бесінші отырысында бірнеше маңызды бастама көтерді. Сарапшылар Мемлекет басшысының саяси жүйе мен конституциялық құрылымды қайта құру туралы ұсынысы басты әрі маңызды шешім болды деген пікір білдіріп

Мемлекет басшысы қазіргі қос палаталы парламенттен бір палаталы жүйеге көшіру идеясын алға тартып, жаңа құрылатын Парламентке «Құрылтай» деген тарихи атау беру қажет екенін айтты. Бұл ұсыныс Парламенттің жаңа рөлін елдік дәстүрмен байланыстыру мақсатында жасалған. Осы кезеңде Парламент депутаттарының құзыреттері кеңеймек. Президент депутаттарға жаңа өкілеттіктер беру, соның ішінде Жоғарғы сот судьяларын сайлауға қатысты кейбір құқықтар беру керектігін мәлімдеді.

Сенат аппаратының басшысы Максим Споткай еліміздің саяси жүйесі түбегейлі трансформациясы күтіп тұрғанын айтады.

«Қасым-Жомарт Тоқаев жаңа ұлттық парламенттік модельдің функциялары мен міндеттеріне нақты тоқталды. Атап айтқанда, Құрылтайда 8 комитеттен аспайтын құрылым қалыптастырылып, депутаттар саны 145 адамды құрайды, оның ішінде 3 вице-спикер болады. Конституциялық соттың, Жоғары аудиторлық палата мен Орталық сайлау комиссиясының барлық мүшелерін тағайындау Құрылтайдың келісімімен ғана жүзеге асырылады. Жоғарғы соттың барлық судьялары Президенттің ұсынуы бойынша сайланады. Бұл жаңа Парламенттің шын мәнінде ықпалды институтқа айналуына және жүзеге асырылып жатқан реформалар шеңберінде заң қабылдау үдерісінің тиімді әрі сапалы болуын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді» дейді М.Споткай.

Сонымен қатар Сенат депутаты Амангелді Нұғмановтың айтуынша, Президент ұсынған өзгерістер – қоғамның әділетті, орнықты әрі есеп беретін мемлекеттік басқаруға деген нақты сұранысынан туындап отыр, дәл қазіргі уақыт елдің саяси жаңғыруындағы логикалық әрі уақтылы кезең.

«Парламенттің жаңартылған форматы өкілдікті күшейтіп, билік тармақтары арасындағы тепе-теңдікті қамтамасыз етеді, бұл өз кезегінде қабылданатын шешімдердің сапасын арттырады», дейді сенатор.

Ал Президент жанындағы ҚСЗИ Стратегиялық талдау бөлімінің бас сарапшысы Гүлмира Туканова: «Жаңа Парламент сапасының негізгі критерийлері ашықтық пен инклюзивтілік болуға тиіс», деген пікірін білдірді. Сарапшының айтуынша, егер референдум барысында оң шешім қабылданса, елде бір палаталы Парламент болады. Дамыған демократиялық жүйелердің негізгі сипаттамалары – ашықтық, есеп беру және инклюзивтілік. Сондықтан бір палаталы Парламент пен саяси жүйеде: шешім қабылдау үдерісіндегі ашықтық, депутаттар мен олардың сайлаушылары арасындағы өзара әрекеттесу, мүдделерді білдіру және оған қоғамның көпшілігінің қатысуы секілді қасиеттерді қамтамасыз ету маңызды.

«Болашақ реформаның дизайны заңдар мен түзетулерді қабылдау үдерісінде, заң шығару бастамасы құқығынан бастап, сараптамалық шолу, жұмыс топтарын құру, заң жобасын дауысқа салу рәсіміне дейінгі ашықтықты қамтамасыз етуі керек. Шешім қабылдаудағы ашықтық, өз кезегінде, депутаттар мен саяси партиялардың өз сайлаушыларымен тиімдірек өзара әрекеттесуіне ықпал етеді, себебі бұл үдерістің барлық кезеңдерін, соның ішінде олардың ұсыныстары мен шешімдерін бақылауға мүмкіндік береді», дейді сарапшы.

Г.Туканованың айтуынша, Парламентті пропорционалды өкілдік жүйесі негізінде ғана құру ұсынылғанын ескерсек, саяси партиялардың ішкі сайлауларын реттеу мәселесі туындайды. Бұған олардың партиялық тізімдерін қалай құратыны, тізімдер ашық бола ма, тізімдерде болу реті маңызды ма, сондай-ақ сайлау шегіне жеткен жағдайда партия мүшелері арасында орындар қалай бөлінетіні секілді мәселелер кіреді. Осы кезде саяси партиялардағы демократия мен меритократия қағидаттары ерекше маңызды.

«Қазақстанның праймериз тәжірибесі одан әрі дамуы мүмкін. Сонымен қатар жаңа Парламент азаматтық қоғамның ақпаратқа қолжетімділігін, заң шығару үдерісіне қатысуын кеңейтуді қамтамасыз етуі керек. Мұны қоғамдық тыңдаулар, парламенттік пікірталастар мен Парламенттің онлайн ресурстарына қол жеткізу тетіктері арқылы жеңілдетуге болады», деп түйіндеді сөзін ҚСЗИ сарапшысы.

Сондай-ақ сенатор Амангелді Нұғманов Құрылтайда айтылған Президенттің Халық кеңесін құру бастамасына да тоқталды. Оның пікірінше, Халық кеңесінің мәні ерекше. Бұл – мемлекет пен қоғам арасындағы диалогті институционалдық тұрғыда бекітуге, азаматтардың стратегиялық шешімдерді әзірлеуге қатысуын кеңейтіп, «еститін мемлекет» қағидатын нығайтуға бағытталған нақты қадам.

«Жалпы алғанда, Құрылтайда айтылған бастамалар Президенттің жүйелі реформалар жүргізу, мемлекеттік егемендікті күшейту, саяси жауапкершілік пен ұлт бірлігін нығайту бағытындағы берік ұстанымын айқын көрсетеді. Бұл – бір реттік шаралар емес, ұзақмерзімді даму мен азаматтардың сеніміне негізделген Жаңа Қазақстанның тұтас архитектурасының ажырамас бөлігі», дейді А.Нұғманов.

Қысқаша айтқанда, V Ұлттық құрылтайда ең басты мәселе саяси жүйені терең реформалау, Парламенттің құрылымын өзгерту мен жаңа мемлекеттік институттарды енгізу болды. Сонымен қатар қоғамның моральдық құндылықтары мен азаматтардың тең құқықтарына да назар аударылды.

Соңғы жаңалықтар