Zakon.KZ парақшасынан алынған деректерге сүйене отырып, Qazaq24.com жаңалық жариялайды..
Теңге қатарынан төртінші ай нығайып келеді
Валюта нарығындағы жағдай өткен жылдың екінші жартысында өзгере бастады. Шілдеде (-4,1%) және қыркүйекте (-2%) теңге айтарлықтай әлсірегеннен кейін ұлттық валюта біртіндеп қалпына келе бастады. Айта кетейік, 2025 жылы реттеуші шілде айында ғана валюталық интервенция жүргізген. Бұл теңгеге қысым күшейген сәттегі шұғыл шара болды.
Күз айларынан бастап жағдай оңала түсті. Қазан және қараша айларында теңге әр айда 3,4%-ға нығайды. Желтоқсанда өсім жалғасқанымен, қарқыны баяулады – плюс 1,4%.
Қаңтар айы теңгенің оң динамика көрсеткен төртінші айы болды. Бірінші кредиттік бюро деректеріне сәйкес, 1 қаңтар мен 1 ақпан аралығында ресми бағам 505,53 теңгеден 501,02 теңгеге дейін төмендеді, яғни 0,9%-ға нығайды. Дегенмен күзбен салыстырғанда өсім қарқыны баяулағаны байқалады.
Ақша-несие саясаты және реттеуші операциялары
23 қаңтарда Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі базалық мөлшерлемені тарихи жоғары деңгей – 18% шамасында сақтап қалды. Жоғары мөлшерлеме теңгедегі активтердің тартымдылығын арттырып, шетел валютасына деген сұранысты тежеп отыр.
Қаңтар айында теңге бағамына қосымша қолдау көрсеткен факторлардың бірі – Ұлттық банктің валюталық операциялары. Валюта сатудың негізгі бөлігі айналымды айна-қатесіз көрсету (айналымдық) операцияларына тиесілі болды – шамамен 66% немесе орташа айлық бағаммен есептегенде 689,5 млн доллар. Бұл тетік отандық өндірушілерден алтын сатып алу үшін теңге эмиссиясына балама көлемде валютаны сатуды көздейді.
Салық кезеңі және нарық қатысушыларының белсенділігі
Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығының мәліметінше, тоқсандық салық кезеңі қарсаңында бірқатар нарық қатысушылары шетел валютасын алдын ала теңгеге айырбастаған болуы мүмкін. Бұған валюта нарығындағы сауда көлемінің 430 млн долларға дейін ұлғаюы дәлел – бұл алдыңғы деңгейден 65,5 млн долларға артық.
Ақпан айында компаниялар 2025 жылдың төртінші тоқсаны үшін салық төлейді. Оның ішінде корпоративтік табыс салығы, қосылған құн салығы (ҚҚС), пайдалы қазбаларды өндіру салығы, ренталық салық және басқа да міндетті төлемдер бар.
Сондай-ақ қауымдастық бағалауынша, теңгенің нығаюына жекелеген компаниялардың операциялық қажеттіліктері үшін валютаны бір реттік айырбастауы және ішкі нарыққа бейрезиденттер қаражатының келуі әсер еткен.
Қаңтарда бейрезиденттердің мемлекеттік бағалы қағаздарға инвестициясы 171 млрд теңгеге немесе 8,7%-ға өсіп, 2,1 трлн теңгеге жетті. Олардың үлесі 6,2%-дан 6,7%-ға дейін артты.
Ұлттық банк ұстанымы
Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов сыртқы нарықтардағы құбылмалылық пен валютаға сұраныстың өсуіне қарамастан, жыл қорытындысы бойынша теңге 3,7%-ға нығайғанын мәлімдеген болатын. Оның айтуынша, бұл – жүргізіліп жатқан ақша-несие саясаты мен жалпы макроэкономикалық саясатқа деген сенімнің артуының нәтижесі.
Ол сондай-ақ биыл да еркін айырбас бағамы режимі сақталатынын атап өтті. Бұл – сыртқы күйзелістерге қарсы табиғи тұрақтандырғыш тетік. Қажет болған жағдайда Ұлттық банк валюталық интервенция жасауға дайын, өйткені алтын-валюта резервтері жеткілікті.
Бұл бағам үшін нені білдіреді?
Доллардың қазіргі төмен деңгейі бірнеше фактордың үйлесуі нәтижесінде қалыптасты: жоғары базалық мөлшерлеме, айна-қатесіз операциялар, салық кезеңі және теңгелік құралдарға капитал ағыны.
Алайда бұл факторлардың бір бөлігі уақытша сипатқа ие. Салық төлемдері аяқталғаннан кейін теңгеге көрсетілетін қолдау әлсіреуі мүмкін. Ал қатаң ақша-несие саясаты сақталған жағдайда, ол бағамды тұрақтандырушы рөл атқара береді.
Қорыта айтқанда, әзірге теңгенің ұзақ мерзімді тұрақты нығаю үрдісі қалыптасты деуге негіз жоқ. Қазіргі жағдайды қатаң монетарлық саясат жағдайындағы салыстырмалы тұрақтану кезеңі деп бағалауға болады. Қысқа мерзімде теңге қолдауға ие. Ал орта мерзімді динамика сыртқы нарық ахуалына, мұнай бағасына және капитал ағындарының бағытына байланысты болады.