Egemen.KZ дереккөзінен алынған мәліметтерге сүйене отырып, Qazaq24.com түсініктеме жасады..
Арқаның сайын даласында өсірілген жылқы, ірі қара мен қой етінің экспорттық әлеуеті жоғары болғанымен, бұл мүмкіндік толық іске аспай отыр. Өңірде тонна-тонна өнім өндіруге қауқарлы шаруашылықтар жеткілікті.
Суретті түсірген – Жангелді ӘБДІҒАЛЫМ
Ет бар, экспорт жоқ
Алайда сыртқы нарыққа шығудың ұйымдастырушылық һәм рәсімдік тетіктері күрделі болғандықтан, фермерлердің дені етті тікелей экспорттауға құлық танытпайды. Соның салдарынан сапалы өнім делдалдардың айналымында қалып, көрші нарықтардың сұранысын бейресми арналар арқылы өтеуге мәжбүр. Ал ресми статистикаға сүйенсек, керісінше, шошқа еті Өзбекстан бағытына экспортталып жатыр.
Ауыл шаруашылығы басқармасының дерегіне сәйкес, облыста 427 893 бас ірі қара, 687 809 қой-ешкі, 398 856 жылқы тіркелген. Мал басы өсіп, өндірістік әлеует нығайғанымен, бұл көрсеткіштер сыртқы нарықтағы белсенділікпен ұштасып отырған жоқ. Мыңғырған малдың бірде-бірі шекара асқан жоқ деген дерек саладағы түйткілдің ауқымын аңғартады. Мұндай жағдайда ет экспортын жолға қоюға шаруалардың ынтасы мен сенімі қандай болмақ деген сауал туындайды.
Мамандардың айтуынша, Қарағанды облысынан ет экспортының тежелуі ішкі нарықты қорғау және бағаны тұрақтандыру мақсатында Үкімет енгізген уақытша экспорттық квоталарға байланысты. Бұл шектеулер осы жылдың маусым айына дейін күшінде болады.
Дегенмен өндірістік әлеует пен нарық мүмкіндігі арасындағы алшақтық өңірдің аграрлық саясатына жүйелі көзқарас қажеттігін көрсетеді. Сарапшылардың пайымынша, бұл шаруаға негізгі тежеу – мал ауруларының өршуінен ветеринарлық шектеулер, экспортқа шығатын өнім сапасының стандартқа сәйкес келуіне қойылатын талаптардың жоғарылығы, өнімді терең өңдеу кәсіпорындарының болмауы мен аймақтағы жалпы мал шаруашылығы өндірісінің төмендеуі.
– Бізде мал басы азайып, шаруашылықтар ұсақталып кеткен, мал тұқымын асылдандыру жұмысы, мал сою цехтары жоқ. Мал санитарлық-ветеринарлық талаптарға сай сойылмайды, ДСҰ талаптарына сәйкес келмейді. Яғни мал өсіру, күтіп-баптау, бордақылау, кондицияға жеткізілу, зооветеринарлық технологиялары мен шаруашылық тәртібі жоқ, жабайы бағымдағы мал экспортқа жарамайды. Ет өндірісінің төмендеуі, ет сапасының стандартқа сәйкес келмеуі, мал шаруашылығының шашыраңқы, ала-құла дамуы, сондай-ақ өндіріс шығындарының жоғары болуы, ауыл, аудан, облыс, республика арасындағы жүйелі шаруашылық қарым-қатынастың жоқтығы, олардың сыртқы нарықтарда бәсекеге қабілеттілігін төмендетеді. Мысалы, бүгінде өзім білетін орташа ет шаруашылығы 600 бастай бордақы малын өткізу бағасының төмендеп, сұраныстың жоқтығынан, бордақылау мен сою мерзімінің созылып кетуінен өткізе алмай отыр. Ал бұл ертең еттің сапасын төмендетуге әкеледі. Осылайша, ішкі бағаларды ұстап тұрумен әлек болып жүрген билік құрылымдарының әрекеттері салдарынан ет экспорттаушылар Қарағанды облысында экспорттың дамуына кедергі келтіретін жасанды қатаң шектеулер мен квоталармен бетпе-бет келеді, – дейді агросарапшы Ниқанбай Иманғалиұлы.
Машақаты маза қашырады
Арқа даласында етті әрі биязы жүнді «Қарғалы» қой тұқымын отар-отар қылып өсіріп отырған «Отқанжар» шаруа қожалығының ет экспорттауға қауқары жетеді. Талапқа сай келетін мал соятын алаңы жұмыс істеп тұр, сапалы жемшөбі бар, екпесі бақылаулы, қысқасы, инфрақұрылымы ет экспорттауға жарап тұр. «Ішкі нарықтың өзіне ақ адал малымызды пұлдап, саудалау қиынға соғып тұрғанда, шетелге ет экспорттауға тіпті бас қатырмаймыз, – дейді шаруашылық басшысы Қанат Отарбаев.
Оның айтуынша, мал шаруашылығын дамытудың әлеуеті бар, бірақ іс жүзінде экспорт мәселесі жолға қойылмай отыр. Бұған нақты мысал да бар. Бір кездері Біріккен Араб Әмірліктерінен ет сатып алуға ниетті өкілдер келіп, шаруашылықтармен тікелей байланыс орнатуға талпыныс жасаған. Бірақ бұл бастамалары ұзаққа бармады. Мәселе – ет экспорттаудың жүйелі түрде жолға қойылмауында. Карантин талаптары, ветеринарлық рәсімдер, тасымалдау мәселесі, әуе қатынасы, жемшөп базасы – бір-бірімен байланысқан күрделі түйіндер. Осы мәселелердің ешқайсысы нақты шешімін таппағандықтан, шетелдік серіктестердің де қызығушылығы біртіндеп сөне бастаған.
Ішкі нарықта да өткізу арналары шектеулі, баға тұрақсыз, делдал көп. Мұндай жағдайда шаруаға экспорт туралы ойлаудың қажеті жоқ. Экспорт – бір шаруашылықтың немесе бір өңірдің ғана шаруасы емес. Бұл – мемлекет деңгейінде шешілетін мәселе. Егер Үкімет тарапынан нақты тетіктер ұсынылмаса, ветеринарлық, логистикалық, қаржылық қолдау көрсетілмесе, жеке шаруаның мұндай ауыр жүкті көтеруі мүмкін емес. «Экспортқа шығу үшін алдымен ішкі нарықтағы мал өткізу жүйесін реттеп алу қажет. Қазір шаруалар өндірістен қашпайды, мал басын көбейтуге де дайын. Бірақ өнімді қайда, қалай өткіземіз деген сұрақтың жауабы жоқ кезде тәуекелге бару қиын. Сондықтан ет экспортын дамыту туралы сөз нақты іс-шаралармен, инфрақұрылыммен, тұрақты саясатпен бекітілуі керек», дейді ауыл шаруашылығы саласының білікті ұйымдастырушысы Қанат Жариясұлы.
Өнім сапасы – өзекті мәселе
Ет экспорты нарығындағы бәсеке аса жоғары. Бразилия, Аустралия, АҚШ, Аргентина сынды ірі экспорттаушы елдер халықаралық стандарттарды қатаң сақтап қана қоймай, логистикалық мүмкіндіктерін де барынша дамытқан. Ал ветеринарлық талаптары қатал көптеген мемлекетке Қазақстанның ет өнімдері әлі толыққанды ене алмай отыр.
Дегенмен кейінгі жылдары Қарағанды облысында экспортқа бағытталған өндіріс кәсіпорындары іске қосылып келеді. Өңірде мал сою мен қайта өңдеу жұмыстары халықаралық талаптарға сай ұйымдастырылып, сыртқы нарыққа шығудың нақты тетіктері қалыптаса бастады. Жоғарыда айта кеткеніміздей, өңірдегі «Медео» мен «Волынка» фабрикалары Өзбекстанға 3 200 шошқа экспорттаған. Сонымен қоса, облыста өндірілетін құс еті мен жұмыртқа өнімдері Қырғызстан, Армения, Ауғанстан нарықтарына тұрақты түрде жеткізіледі. Алдағы уақытта «Ақнар» құс фабрикасы Қытай нарығына шығуды жоспарлап отыр. Абай ауданындағы «Шанс» шаруашылығы Жапонияға жылқы етін экспорттауды көздейді. «Арай KZ» кәсіпорны да БАӘ-мен экспорттық келісімге қол қойған. Қазір кәсіпорында халықаралық талаптарға сай болу үшін дайындық жұмыстары жүргізіліп жатқан көрінеді.
Бірақ әзірге Қарағанды ет экспорттай алмайды. Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветеринариялық бақылау және қадағалау комитетінің Қарағанды облыстық аумақтық инспекциясының басшысы Ержан Бекетбаевтың айтуынша, Қарағанды облысына Дүниежүзілік жануарлар денсаулығы ұйымы (WOAH) тарапынан аусыл бойынша ресми мәртебе берілмеген. Осыған байланысты өңірден аусылға бейім жануарларды ел аумағынан тыс жерге шығаруға рұқсат жоқ. Яғни халықаралық талаптарға сәйкес, аусылға қатысты мәртебесі анықталмаған аймақтан тірі мал немесе сол ауруға бейім жануарлар еті экспортталмайды.
– Экспортқа шығатын шаруашылықтар қатаң талаптардан өтеді. Ең алдымен, кәсіпорын ресми экспорттаушылар тізіміне енгізілуі қажет. Бұдан бөлек, ветеринарлық және санитарлық қауіпсіздік талаптарына толық сай болуы – басты шарт. Өндіріс аумағының қоршалуы, арнайы сою орындарының болуы, мал мен құстың толық вакциналаудан өтуі міндетті. Халықаралық нарыққа жол ашу үшін мал сапалы жемшөппен қоректенуі, ветеринарлық бақылау жоғары деңгейде жүргізілуі керек. Қасапханалар мен ет өңдеу орындары әлемдік стандарттарға сай болуға тиіс. Сонда ғана шетел нарығына шығуға мүмкіндік болады, – дейді Е.Бекетбаев.
Қорыта айтқанда, инфрақұрылымның тозуы, логистикалық байланыстың әлсіздігі, өндіріс көлемінің төмендігі мен өнім сапасына қатысты мәселелер өңірдің ет экспортын дамытуға басты кедергі болып отыр. Сырт ел нарығына шығуға қабілетті кәсіпорындар саны саусақпен санарлық. Мұндай қарқынмен ет экспорты қашан еңсе тіктейтіні белгісіз.
Қарағанды облысы
Соңғы жаңалықтар
Қопа мектебіне қолдау көрсетілді
Мектеп • Кеше
Еліміздің кинотеатрларында жаңа Конституцияны қолдауға арналған бейнероликтер көрсетілді
Ата заң • Кеше
Михаил Шайдоров Олимпиадада өнер көрсеткен костюмін мұражайға тапсырды
Олимпиада • Кеше
Шахматтан республикалық чемпионат өтіп жатыр
Шахмат • Кеше
«Қазақфильм» киностудиясына 2,8 млн теңге көлемінде айыппұл салынды
Оқиға • Кеше
Астанада матч кезінде Конституциялық реформаларды қолдауға арналған ерекше акция өтті
Ата заң • Кеше
Семейде құқықтың quiz зияткерлік ойыны өтті
Аймақтар • Кеше
Ата заң • Кеше
Футболдан Қазақстан жастар құрамасының аға бапкері тағайындалды
Футбол • Кеше
Жүкті әйелдің өліміне байланысты Жамбыл облысындағы перзентханада тексеріс басталды
Оқиға • Кеше
Астанада жүк көлігі өртке оранды
Оқиға • Кеше
119 млн теңге жымқырған: Атырауда жекеменшік мектеп директорына үкім шықты
Аймақтар • Кеше
Еліміздегі ең ірі ЖОО оқытушылары мен студенттері референдумді қолдады
Референдум • Кеше
Жаңбыр мен қар, боран: Ертең елімізде ауа райы қандай болады?
Ауа райы • Кеше
Жаңа Конституция – елдің экологиялық қауіпсіздігінің берік тірегі
Қоғам • Кеше