Zakon.KZ парақшасынан алынған деректерге сүйене отырып, Qazaq24.com мәлімдеме жасады..
5 млн-нан 100 млн теңгеге дейін
Цифрлық несиелерге жүргізілген шолуға сәйкес, Қазақстандағы 23 екінші деңгейлі банктің 7-еуі жеке кәсіпкерге кепілсіз несие ұсынады. Кейбір банктерде мұндай өнімдердің бірнеше түрі бар. Шарттарды салыстыру үшін бірдей — 12 айлық мерзім алынды.
Кепілдің болмауы кәсіпкердің банкке пәтерін, автокөлігін, жабдығын немесе басқа да мүлкін қамтамасыз ету ретінде ұсынуы міндетті емес екенін білдіреді. Алайда бұл бизнесті тексермейді деген сөз емес. Банк қарыз алушының көрсеткіштерін бағалап, содан кейін қандай соманы және қандай шарттармен бере алатынын анықтайды.
Қарастырылған ұсыныстарда жеке кәсіпкерге берілетін кепілсіз несиелердің ең жоғары сомасы 5 млн-нан 100 млн теңгеге дейін. Атап айтқанда, 5 млн, 10 млн, 15 млн және 30 млн теңгелік лимиттері бар бағдарламалар бар. Сонымен қатар бірнеше ұсыныс кепілсіз 100 млн теңгеге дейін несие алуға мүмкіндік береді.
Алайда өнімдегі ең жоғары лимит кәсіпкердің кез келгені дәл осы соманы ала алады дегенді білдірмейді. Соңғы шешім нақты бизнесті бағалау нәтижесіне байланысты қабылданады.
Нарықта бұдан бөлек кредиттік желілер де бар. Олардың бірінде жеке кәсіпкер мен ЖШС үшін лимит 250 млн теңгеге дейін жетеді. Бірақ бұл басқа механизм: банк бүкіл соманы бірден бермейді, керісінше қолжетімді лимит белгілейді. Кәсіпкер сол лимиттен қажет болған кезде ақша пайдалана алады.
Төрт түрлі нұсқа
Шарттардың айырмашылығын көру үшін кепілсіз қаржыландырудың төрт түрін қарастырайық.
100 млн теңгеге дейінгі әмбебап несие. Несие сомасы — 100 млн теңгеге дейін, мерзімі — 48 айға дейін, сыйақы мөлшерлемесі — жылдық 25%-дан 37,5%-ға дейін, ЖТСМ — 27,5%-дан 46%-ға дейін. Жеке кәсіпкер кемінде алты ай жұмыс істеуі керек, кәсіпкердің жасы — 21-ден 65 жасқа дейін. Өтінім бойынша шешім қабылдау уақыты шамамен бес минут деп көрсетілген.
Маркетплейстердегі сатушыларға арналған несие. Максималды сома да 100 млн теңгеге дейін, бірақ оны маркетплейстер арқылы жұмыс істейтін кәсіпкерлер ала алады. Мерзімі — 1 айдан 48 айға дейін, мөлшерлемесі — жылдық 28%-дан бастап, ЖТСМ — 31,2%-дан 46%-ға дейін. Өтінім онлайн беріледі, рәсімдеу шамамен үш минутты алады.
Қысқа мерзімді айналым қаражаты тапшылығына арналған овердрафт. Лимит — 30 млн теңгеге дейін, мөлшерлеме — жылдық 27%, ЖТСМ — 35,8%-дан 46%-ға дейін. Лимит 180 күнге жарамды, ал әрбір траншты 30 күнтізбелік күннен артық пайдалануға болмайды. Траншты беру шамамен екі минутты алады. Банк транш сомасының 0,3% мөлшерінде комиссия алады. Мұндай өнім айналым қаражатын толықтыруға және кассалық алшақтықты жабуға арналған.
Шоттағы кредиттік лимит. Максималды лимит — 250 млн теңгеге дейін, мөлшерлеме — жылдық 23,5%, ЖТСМ — 26,21%-дан 27,45%-ға дейін. Қосылу шамамен 20 минутты алады, содан кейін қаражатқа тәулік бойы қол жеткізуге болады. Кәсіпкер бүкіл лимитті бірден алмайды, тек өзіне қажетті бөлігін пайдаланады.
Осылайша, кепілсіз қаржыландырудың бірнеше түрі бар. Кәдімгі несие нақты сома мен мерзімге есептеледі, арнайы бағдарлама бизнестің белгілі бір санатына арналған, овердрафт қысқа мерзімді айналым қаражаты тапшылығын жабуға көмектеседі, ал кредиттік лимит қаражат қорын сақтап, оны қажетіне қарай пайдалануға мүмкіндік береді.
Кепілсіз несие қанша тұрады?
Ұсыныстарды салыстырған кезде сыйақы мөлшерлемесі мен ЖТСМ-ді ажырата білу маңызды. Біріншісі — несиенің номиналды құнын көрсетеді, ал ЖТСМ төлемдер мен шарттарды ескере отырып, қарыздың нақты құнын бағалауға мүмкіндік береді.
Қарастырылған ұсыныстар бойынша бір жылдық мерзімге ең төменгі ЖТСМ 27,5%-дан басталып, ең жоғары көрсеткіш 46%-ға жетеді. Ұсынылған бағдарламалардағы ең төменгі ЖТСМ көрсеткіштерінің орташа мәні — 36,33%.
Сонымен қатар бір өнімнің өзінде мөлшерлеме ауқымы айтарлықтай кең болуы мүмкін. Мысалы, сыйақы мөлшерлемесі 25%-дан 37,5%-ға дейін болса, ЖТСМ 27,5%-дан 46%-ға дейін өзгереді. Сондықтан жарнамада көрсетілген ең төменгі мөлшерлемені әр кәсіпкер дәл сол мөлшерлемемен несие алады деп қабылдауға болмайды.
Мерзім несие мақсатына байланысты
ЖК-ге берілетін кәдімгі кепілсіз несиелердің мерзімі 48 айға дейін, ал кейбір бағдарламаларда 60 айға дейін жетеді. Маркетплейс сатушыларына арналған арнайы несие бойынша мерзім 1 айдан 48 айға дейін.
Кредиттік лимиттің механизмі өзгеше. Кәсіпкерге белгілі бір сома қолжетімді болады, бірақ ол қаражатты бөліп пайдаланып, жұмсалған ақшаны қайтарғаннан кейін қайтадан пайдалана алады. Осылайша әр жолы жаңа несие рәсімдеудің қажеті жоқ. Кейбір өнімдерде пайдаланылған қаражатты қайтару мерзімі 30 күн болып белгіленген.
Сондықтан кәсіпкер келісімшарттың жалпы мерзіміне ғана емес, нақты қаражатты қанша уақыт пайдалана алатынына да назар аударуы керек.
Банк шешімді қанша уақытта қабылдайды?
Цифрлық өнімдер үшін өтінімді қарау жылдамдығы да маңызды көрсеткішке айналды.
Бір ұсыныста өтінім бойынша шешім шамамен 5 минутта, екіншісінде рәсімдеу 3 минуттай уақытта қабылданады. Кредиттік лимитті ашу шамамен 20 минут алады.
Алайда бұл көрсетілген уақыт стандартты өтінімді қарау рәсіміне қатысты. Ол сұралған кез келген соманың автоматты түрде мақұлданатынын білдірмейді: банк алдымен кәсіпкер туралы мәліметтерді бағалайды.
Банк кепілдің орнына нені тексереді және ақшаны неге жұмсауға болады?
Егер мүлік кепіл ретінде ұсынылмаса, бизнестің қаржылық көрсеткіштерінің маңызы артады.
Банк жеке кәсіпкердің жұмыс істеп келе жатқан мерзімін, айналымын, шоттардағы ақша қозғалысын және кредиттік тарихын ескеруі мүмкін. Сондықтан бір өнімге өтінім берген екі кәсіпкердің алатын сомасы немесе несие шарттары әртүрлі болуы ықтимал.
Сондықтан тәжірибе жүзінде "100 млн теңгеге дейін" деген жазуды әрбір жеке кәсіпкерге берілетін нақты сома емес, бағдарламаның максималды лимиті ретінде қабылдау керек.
Несиені пайдалану мақсаты нақты өнімге байланысты. Кәдімгі кепілсіз несиелерді айналым қаражатын толықтыруға, жалақы төлеуге, бизнесті дамытуға және инвестиция жасауға пайдалануға болады. Кейбір бағдарламалардың мақсаты белгілі бір қызмет түрімен шектеледі. Мысалы, маркетплейс сатушыларына арналған несие осындай бизнестің айналым капиталын толықтыруға бағытталған. Ал кредиттік лимит маусымдық тауар сатып алу, кассалық алшақтықты жабу, айналым қаражатын толықтыру және ағымдағы төлемдер сияқты қысқа мерзімді қажеттіліктерге арналған.
Сондықтан кәсіпкер "100 млн теңгені қайдан алуға болады?" деген сұрақтан бұрын төрт нәрсені анықтап алғаны дұрыс: қанша ақша қажет, қандай мерзімге керек, несие қанша тұрады және қаражат қаншалықты тез қажет болады.
Қорытынды
Қазақстандағы жеке кәсіпкерлерге арналған кепілсіз қаржыландыру нарығында қазір бірнеше модель бар: шағын цифрлық несиелерден бастап 100 млн теңгеге дейінгі қарыздар және 250 млн теңгеге дейінгі кредиттік лимиттерге дейін.
Бұл ретте өнімдердің айырмашылығы тек сомасында емес, несие құнында, мерзімінде, мақсаты мен бизнеске қойылатын талаптарында болады.