Ләззат Ибрагимова: Азаматтардың өтініші жүйені жетілдіруге арқау болып отыр

Қоғамдық кеңес жұмысының нәтижесі

Міне, жылдың бел ортасында Кеңестің кезекті отырысы да өтті. Қоғамдық кеңесте «Отбасы банк» АҚ басқарма төрағасы Ләззат Ибрагимова бастап, мұқтаж топтардың мүддесін қорғаштап, сөзін сөйлейтін мүше­лер бар. Осы жолдардың авторы да «Отбасы банк» Қоғамдық кеңесінің байырғы мүше­ле­рінің бірі болғандықтан, талқыға түсетін тақырыптар қашанда етене таныс. Дегенмен, Қоғамдық кеңесте көтерілген кез келген мәселе оң шешімін табады. Оның айғағы – жо­ғарыда атап өткендей, жылға да толмаған ара­лықта
19 918 адам­ның өз үйіне қолы жетуі, осыншама адам­ның орындалған арманы.

Қоғамдық кеңестің жаңа отырысы банк жүр­­гізіп отырған тұрғын үй реформасының нәти­­желері мен жаңадан кезекте тұрғандарға ар­­нал­ды. Оның ішінде «Наурыз» бағдар­ла­ма­сы қан­шалықты нәтиже берді деген сауал да бар.

Осы арада бір жыл бұрын «Отбасы банкі» ұлттық даму институтына айналғанын еске сала кеткен жөн. Себебі банк мемлекеттің ең ма­ңызды әлеуметтік міндеттерінің бірін өз мой­нына алып, үй кезегіне қою, баспана бөлу ісін жүр­гізіп қана қоймай, осы аралықта бүкіл елдегі бөлек-бөлек жүрген тізімдерді бірік­тіріп, бір ізге түсіріп, түгендеу ісін атқарды. Ең бастысы, банк тұрғын үйді жедел, ашық әрі әділ бөлуге көмектесетін «Тұрғын үй­мен қамту орталығы» атты жаңа ақпараттық жүйе­ні құра білді.

Осы арада мына бір атқарылған тірлікке айрықша тоқтала кеткен жөн. «Отбасы банк» халықтың барлық бастамалардан құлағдар болып, тұрғын үй бөлуде ашық саясат жүр­гізу мақ­сатында әлеуметтік желілерде ар­найы ақпараттық арналарды, атап айт­қан­да, Instagram-да @orken_otbasybank.kz, ал Telegram каналында @orken_otbasybank.kz – Әділ кезек алаңын ашты. Бұл бастама аза­мат­тардың өзімен тікелей қарым-қатынас жүр­гізуді жеделдетіп, қажетті ақпаратты дер кезін­де алуға мүмкіндік берді. Қазірдің өзінде банктің әлеуметтік желілердегі 110 мың­­нан астам жазылушысы осы платформа­лар ар­қы­лы барлық жаңалықтан хабардар болып отыр.

Бүгінде үйсіз жандардың бірыңғай деректері базасында 1 066 240 азамат тіркеуде тұрса, оның 329 662-сі бірінші кезекте тұрғын үй бөлу құқығына ие санаттарға кіреді. 2025 жылдың қазан айынан бастап «Отбасы банк» тұрғын үйді белсенді түрде бөле бастады десек, нәтижесінде, тоғыз айда ғана банк 19 918 отандасымызды қоныс тойына жеткізді. Бұлардың барлығы қазір жалдамалы немесе ипотекалық үйлерде тұрады. Тағы 8377 пәтер шашу шашып кіретін өзінің жаңа иелерін күтіп тұр.

Салыстырмалы түрде айтсақ, бұрын елі­міздегі тұрғын үй бөлу міндетін кемі 700-ге жуық қызметшісі жұмылдырылған жергілікті әкімдіктер атқаратын. Орта есеппен олар жылына шамамен 7 мыңдай тұрғын үй бөлетін еді. Қазір автоматтандыру мен цифрландыру арқасында бұл үдерістерді банктегі небәрі 20 маманнан тұратын команда атқарып отыр. 

Жаңа сервис тиімділігін көрсетті

Әңгіме цифрлық табыстарға тірелгенде, оның пайдасы мен көмегіне де тоқтала кетейік.

«Отбасы банк» Еңбек ресурстарын дамыту орталығымен бірлесіп, отбасының табыс деңгейін анықтайтын бірегей қызметті іске қосқаны белгілі. Жаңа жүйе сервис жалдамалы тұрғын үйді бөлу кезінде қолданылып, отбасының барлық табыс көздерін талдап, жан басына шаққандағы жиынтық табыс­ты есептеу­ге мүмкіндік береді. Соның нәти­же­сін­де аза­мат­тардың жалдамалы тұрғын үй алу құ­қы­ғы ешқандай анықтама жинамай-ақ, автомат­ты түрде анықталады.

Расында жаңа сервис тиімділігін көрсетті. Кезекте тұрған кейбір азаматтар Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан (БЖЗҚ) алынған анықтамалар арқылы табысының жоғары екенін жасыруға тырысқан жағдайлар болған. Алайда цифрлық тексеру нәтижелері теріс мәліметтер бар екендігін анықтап отыр. Соның арқасында баспана шындығында да табысы төмен әрі жалдамалы тұрғын үйден құқылы отбасыларға беріліп жатыр. Бір сөзбен айт­қанда, банк тұрғын үйдің бар-жоғын автоматты түрде тексеретін алгоритм әзірледі. Шешімді цифрлық жүйе қабылдайды. Бұл қате­­ліктердің алдын алуға, субъективті көз­қарас­ты жойып, үдерістің барынша ашық әрі әділ болуын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

«Отбасы банк» бүгінде 14 мемлекеттік деректер базасымен интеграцияланғандықтан, тұрғын үй кезегінде тұрған азаматтардың белгіленген талаптарға сәйкестігі автоматты түрде, адам қатысуынсыз тексеріледі. Жүйе жылжымайтын мүліктің бар-жоғын, отбасылық жағдайын, әлеуметтік мәртебесін, басқа да критерийлерді өздігінен анықтайды. Сол сияқты банктің 1414 қызметімен бірігуі де маңызды қадамның біріне айналғанын көріп отырмыз. Соның арқасында азаматтар тұр­ғын үйді бөлу мәселелері бойынша қа­жет­ті ақпаратты жедел әрі ыңғайлы түрде ала бастады.

Азаматтардың әрбір өтініші жүйені жетіл­діруге арқау болып отыр. Мәселен, бір жыл ішінде «Отбасы банк» тұрғын үй кезе­гінде тұрған азаматтардан 165 мыңға жуық өтінішті қарастырса, әрбір өтініш жан-жақты зерделеніп, өтініш иелеріне ұғынықты жа­уап қайтарылады. Өйткені осы азаматтардың ұсы­ныс, ескертулері де тұрғын үйді бөлуге қатысты бизнес-процестерді, алгоритмдерді жетіл­діруге, заңнамалық бастамаларды әзір­леу­ге негіз болды.

Азаматтардың өтініштері, әлеуметтік желілердегі пікірлер мен өмірден алынған нақты жағдайларға сүйене келе, жалдамалы тұрғын үйді бөлу алгоритмі әзірленді. Бүгінде бұл алгоритм 20-дан астам өлшем мен өзара әрекеттесетін 50-ден астам бизнес-ережені қамтиды. Оған тұрғын үй кезегінде тұрған азаматтардың басынан өткерген түрлі оқиғалары мен бұрын ескерілмеген жайттар енгізілгенін айта кету керек. 

Үй кезегінде тұрғандардың құқығы қалай қорғалады?

Осы арада банктің тағы бір бастамасына ерекше тоқтала кеткен жөн. Бір жыл ішінде «Отбасы банк» ұлттық даму институты ретінде тұрғын үй кезегінде тұрған азаматтардың құқықтарын қорғау мен тұрғын үйді бөлудің әділдігін арттыруға бағытталған 12 маңызды өзгеріске мұрындық болса, бұл жаңалықтарды да біле жүрген ләзім.

Біріншіден, енді «Жетім балалар және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар» санатындағы азаматтар үшін тіркелген мекенжайының өзгеруіне байланысты тұрғын үй кезегі мен тұрғын үйді бөлу үдерісі енді тоқтатылмайды. Тек есепке қойылған өңір ескеріледі, ал ауылдағы немесе аудандағы тіркеуде тұрған мекенжайы назарға алынбайды. Екіншіден, тұрғын үйдегі үлестің болуы енді тұрғын үй кезегін тоқтатуға негіз болмайды. Үшіншіден, егер кезекте тұрған азаматқа бұрын тұрғын үй бөлініп, ол әкімдікпен келісімшарт жасасқанымен, кейіннен келісімшартты бұзып, ұсынылған тұрғын үйден бас тартса, оның тұрғын үй кезегіндегі орны сақталады. Төртіншіден, «Жетім балалар және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар» санатындағы азаматтар мен мүгедектігі барлар үшін жеңілдетілген несиелік тұрғын үй рәсімдеу кезінде енді туыстарын қоса қарыз алушы ретінде тарту талап етілмейді. Төлем қабілеттілігін растауда үшінші тұлғалар қатарынан екі адамға дейін қоса қарыз алушы ретінде тартуға болады. Бесіншіден, түпкі мақсаты «бау-бақша жүргізу» арналған жер учаскесінде орналасқан саяжайдың болуы тұрғын үй бөлуге кедергі келтірмейді және тұрғын үй алу құқығынан айырмайды. Алтыншыдан, кезекте тұрған азаматтар ­туралы деректерде кеткен қателелерге байланысты тұрғын үй кезегі енді тоқтатылмайды. Мәліметтер азаматтың өтініші, әкімдіктің хаты немесе сот шешімі негізінде түзетілуі мүмкін. Жетіншіден, отбасы құрамы туралы деректері дұрыс көрсетілмеген азаматтар үшін мәліметтерді түзету тәртібі жеңілдетілді. Егер отбасы құрамында бөтен адамдар көрсетілсе немесе деректерде қателер анықталса, азамат растайтын құжаттарды қоса тіркеп өтініш беру арқылы мәліметтерді түзете алады. Сегізінші, 2022 жылғы әкімшілік-аумақтық реформа нәтижесінде шекаралары өзгерген өңірлерден тұрғын үй кезегіне тұрған азаматтар үшін есепке қою өңірін түзету мүмкіндігі қарастырылған. Өзгерістер азаматтың өтініші негізінде енгізіледі. Тоғызыншы, Қазақстан Республикасының азаматтығын алмаған отбасы мүшелерін есепке алу мәселесі реттелді. Егер кезекте тұрған азаматтың отбасы құрамында шетел азаматтары, оның ішінде жұбайы немесе балалары болса, олар отбасы құрамынан шығарылады. Оныншы, жалдамалы тұрғын үйді түгендеу мен бөлу барысында тұрғылықты жері бойынша тексеру талабы алып тасталды. Он бірінші, банк тұрғын үйді kezekte.kz базасының ескірген деректері негізінде бөлмейді. Енді тұрғын үй алуға үміткер кезекте тұрған азаматтар үшін түгендеуден өту міндетті шарт. Он екінші, зейнетке шыққан немесе еңбек сіңірген жылдары үшін зейнетақы алатын мемлекеттік қызметшілер отбасы мүшелерінің атында тұрғын үй болмаған жағдайда, кейіннен сатып алу құқығымен тұрғын үй бағдарламасына қатыса алады. 

Цифрлық форматтың пайдасы көп

Қалай десек те, тұрғын үйді бөлудің автоматтандырылған жүйесін жетілдіру жұмыстары жалғасын тауып отыр. 2026 жылдың маусым айынан бастап әкімдік өкілдері жалдамалы тұрғын үй алған кезекте тұрған азаматтармен келісімшарттарды цифрлық форматта жасай алады. Бұл құжаттарды рәсімдеу мерзімін қысқартуға, тұрғын үйді бөлуді жылдамдатып, босатылған пәтерлерді келесі кезектегі азаматтарға жылдамырақ беруге мүмкіндік жасайды.

Қазіргі уақытта orken.otbasybank.kz порталын пайдалану, тұрғын үй кезегіндегі мәртебені тексеру немесе кезекке тұру тек компьютер арқылы атқарылады. Болашақта аталған порталдың барлық негізгі қызметі банктің мобильді қосымшасына енгізіледі. Бұл, әсіресе, компьютерге қолжетімділігі шектеулі, бірақ интернетке қосылған ұялы телефоны бар ауыл тұрғындары мен шалғай өңірлердегі азаматтар үшін маңызды болып отыр.

Жуырда orken.otbasybank.kz порталын­дағы кезекте тұрған азаматтың жеке кабине­тінде жасанды интеллект негізіндегі интеллектуалды көмекші іске қосылмақ. Ол нақты өтініш берушінің деректерін ескере отырып, жеке кеңес беруге мүмкіндік жасайтындықтан, азаматтардың өтініштеріне жауап алу уақыты едәуір қысқарады.

Кейінгі бес жыл ішінде «Отбасы банк» 79 196 кезекте тұрған азаматтың тұрғын үй мәселесін шешуге көмектессе, бір ерекшелігі, шамамен олардың жартысы, яғни 48%-ы кезегі жеткен күнді сарылып күтпей-ақ, банктің нарық­тық бағдарламалары арқылы баспана сатып алған. Ал бұл тұрғын үй құрылыс жинақ­тары жүйесінің тиімділігін айғақтайды. Демек, үй кезегінде тұрған талай азамат бір мезгілде «Отбасы банктегі» депозиттеріне қаражат жинақтаудың арқасында, кезегін күтпей-ақ пәтер сатып алып жатыр.

Мәселен, «Наурыз» бағдарламасымен 3 879 кезекте тұрған азамат баспаналы болды. Бұл санаттағы азаматтар үшін бағдарлама аясында төмен­детілген мөлшерлеме қарастырылған және ол жылдық 7%-ды құрайды. Ал бағдар­ла­маның басқа қатысушылары үшін несие мөл­шер­лемесі жылдық 9% деңгейінде белгіленген.

АЛМАТЫ