Qazaq24.com, Zakon.KZ дереккөзінен алынған ақпаратқа сүйене отырып жаңалық таратты..
Алдымен бүкіл үйді, содан кейін пәтерді тексеріңіз
Қайталама нарықтан баспана таңдағанда, сатып алғаннан кейін өзгерту мүмкін емес немесе өте қиын нәрселерден бастау керек, деп есептейді Qazaq Expert Club құрылыс саласының маманы Диляра Сейітнұрова.
"Реті қарапайым. Алдымен ғимараттың өзін бағалау керек: оның салынған жылын, сериясын, көтергіш қабырғаларының материалын, конструкциялары мен іргетасының жағдайын. Үйдің сейсмотұрақтылығы, пайдалану мерзімі және болашақ шығындар осыған байланысты. Ал пәтердегі жаңа жөндеу бұл жерде екінші орында", – деді Диляра Сейітнұрова.
Маманның айтуынша, әдемі әрлеу қабырғалардағы жарықтар мен ылғалды жасыруы мүмкін. Сондықтан тексеруді бөлмелердің жағдайынан бастау дұрыс емес. Алдымен үйдің сыртын, конструкциясын және жалпы жағдайын бағалау қажет.
Одан кейін пәтердің ғимараттағы орналасуына, қабатына, кіреберіске, шатыр мен жертөлеге назар аударған жөн.
Жертөле іргетастың жағдайы, жерасты сулары мен су басу қаупі туралы көп нәрсе айтуы мүмкін. Ал шатыр жоғарғы қабаттардағы пәтерлерге су өту қаупін көрсетеді.
Үй толық әрі мұқият тексеруден өткеннен кейін ғана пәтердің өзіне кіріп, оны қарау керек.
Сейсмотұрақтылық қай жерде аса маңызды?
Ғимараттардың беріктігі мен жер сілкінісіне төзімділігі Қазақстанның көптеген өңірі үшін маңызды. Олардың қатарында Шымкент, Тараз, Талдықорған, Қонаев, Өскемен, Семей қалалары, сондай-ақ Алматы, Жетісу, Жамбыл, Түркістан және Шығыс Қазақстан облыстарының елді мекендері бар.
Төтенше жағдайлар министрлігі жеке атап көрсеткендей, Алматы жоғары сейсмикалық әлеуеті бар аумақта орналасқан. Қала сейсмикалық аудандастыру карталары бойынша 9 балл және одан жоғары сейсмикалық аймақта тұр.
"Ғимараттарды жобалау және бағалау кезінде ҚР ҚН 2.03-30-2017 "Сейсмикалық аймақтардағы құрылыс" және 2024 жылғы 31 шілдедегі өзгерістері бар ҚР ҚН 2.03-31-2020 "Алматы қаласының аумағын сейсмикалық микроаудандастыруды ескере отырып салу" құжаттары қолданылады", – деді Диляра Сейітнұрова.
Тағы бір құжат Алматы аумағын топырақ түріне қарай аймақтарға бөледі. Сондықтан бір-біріне жақын орналасқан шағынаудандардың өзі қатты жер сілкінісі кезінде әртүрлі әсерге ұшырауы мүмкін, деп ескертеді маман.
Пәтер сатып алғанда сарапшы ғимараттың техникалық паспортын сұратуға кеңес береді. Онда үйдің салынған жылы, қабырғаларының материалы, қабат саны және сериясы көрсетіледі. Қазіргі заманғы құрылыс нормалары енгізілгенге дейін салынған ескі үйді мұқият тексеру қажет.
Егер жобалық құжаттар сақталған болса, оларды ОСИ-ден сұратуға немесе архивтен табуға болады. Ескі тұрғын үй қоры үшін тағы бір маңызды құжат – мемлекеттік лицензиясы бар ұйым жүргізген ғимараттың техникалық жағдайын зерттеу қорытындысы.
"Ескі тұрғын үй қоры үшін бұл – негізгі құжат. "Үй мықты, тағы жүз жыл тұрады" деген ауызша кепілдіктің еш мәні жоқ", – деді сарапшы.
Тексеру кезінде көтергіш қабырғалардағы диагональды және Х тәрізді жарықтар, қабырғалар мен жабындардың түйіскен жерлеріндегі зақымдар, ғимараттың көзге көрінетін қисаюы, іргетас маңындағы жертөледегі су ағу және қирау іздері алаңдатуы керек.
Ескі үйлердегі заңсыз қосымша қабаттар мен мансардалар, сондай-ақ пәтер ішіндегі көтергіш қабырғалардың бұзылуы да қауіп төндіреді. Мұндай өзгерістер ғимараттың сейсмотұрақтылығын төмендетуі мүмкін.
Құбырлар, электр сымдары және желдету
Үйдің конструкциясында мәселе болмаса да, сатып алғаннан кейін инженерлік жүйелерге байланысты қомақты шығын туындауы мүмкін.
Пәтер ішіндегі коммуникациялармен қатар, үйге ортақ желілерді де тексеру қажет. Мысалы, күрделі жөндеу көптен бері жүргізілмеген үйдегі ескі шойын және болат тік құбырлар оларды алдағы уақытта ауыстыру қажеттігінің жоғары екенін білдіреді. Құбырлардың маңындағы тот іздері де сақ болуға себеп.
Полипропилен құбырлар мен тігілген полиэтилен коммуникациялардың жақында ауыстырылғанын көрсетуі мүмкін. Жылыту жүйесінде оның түріне, радиаторлардың жағдайына, крандардың бар-жоғына және температураны реттеу мүмкіндігіне қарау керек. Егер пәтер автономды қазандықпен жабдықталған болса, газ жабдығы мен түтін шығару жүйесіне қатысты құжаттарды тексеру қажет.
Ескі тұрғын үйлердегі жеке мәселе – электр сымдары. Алюминий сымдар аз жүктемеге есептелген және уақыт өте келе жалғанған жерлерінде бұзылуы мүмкін. Мыс сымдар, ескі тығындардың орнына автоматты ажыратқыштардың болуы, жерге тұйықтау жүйесі және заманауи электр қалқаны – жақсы белгілер.
Желдетуді пәтерді қарау кезінде бірден тексеруге болады. Ол үшін желдеткіш торына қағаз парағын жақындату жеткілікті. Ауа тартпаса, кейін ылғал мен жағымсыз иіске байланысты мәселелер туындауы мүмкін.
Кәріз жүйесінің жағдайы да маңызды. Жағымсыз иістің, су басу іздерінің және құбырлардың материалының бар-жоғын тексеру қажет. Ескі шойын тік құбырларды көбіне үйге ортақ тік құбырмен бірге ауыстыруға тура келеді. Сондықтан мұндай жөндеу тек пәтер иесіне байланысты емес.
"Бірнеше белгі қатар кездессе, әсіресе сақ болу керек: күрделі жөндеуден өтпеген үй, кіреберіс пен жертөледегі ескі желілер, алюминий электр сымдары және шойын тік құбырлар", – деді Диляра Сейітнұрова.
Үй иелері нені жасыруға тырысуы мүмкін?
Қайталама тұрғын үйдегі ең жиі кездесетін мәселелердің бірі – ылғал мен көгеру. Пәтерді қараған кезде бұрыштарды, терезе астындағы кеңістікті, жуынатын бөлмеге жақын қабырғаларды және жиһаздың артындағы жерлерді тексеру қажет.
Тек бір бұрыштың сырлауы немесе сол жерге ғана жаңа тұсқағаз жапсырылуы ылғал іздерін жасыру әрекеті болуы мүмкін. Мүмкіндік болса, пәтерді жаңбырдан кейін көрген дұрыс. Мұндай кезде су ағатын жерлерді анықтау оңайырақ.
Жарықтардың да түрі әртүрлі болады. Қалқадағы зақым косметикалық мәселе болуы мүмкін, ал көтергіш қабырғадағы жарық мүлдем басқа бағалауды қажет етеді.
Пәтердің нақты жоспарлануын техникалық паспортпен салыстыру қажет. Кез келген сәйкессіздік заңдастырылмаған қайта жоспарлауды білдіруі мүмкін.
Шуды кешкі уақытта немесе демалыс күндері бағалаған жөн. Бұл кезде көршілердің көбі үйде болады. Қабырғалар мен жабындардың нашар дыбыс оқшаулауын қарапайым жөндеу арқылы түзету қиын.
Сарапшы пәтерді тексеруге фонарь мен желдетуді тексеруге арналған қарапайым қағаз парағын алып баруға кеңес береді. Мүмкіндік болса, тепловизор да қолдануға болады. Ол суық көпірлер мен жасырын ылғалданған учаскелерді анықтауға көмектеседі.
Алдымен құжаттар, содан кейін кепілақы
Пәтерді техникалық тексеру заң тұрғысынан тексеруді алмастырмайды.
Негізгі құжаттардың бірі – №2 нысандағы "Жылжымайтын мүлікке тіркелген құқықтар (ауыртпалықтар) және оның техникалық сипаттамалары туралы мәліметтер" анықтамасы. Оны eGov.kz немесе "Азаматтарға арналған үкімет" мемлекеттік корпорациясы арқылы алуға болады. Құжатта меншік иесі, кепіл және тыйым салу туралы мәліметтер көрсетіледі.
Сондай-ақ сатушының пәтерді қандай негізде алғанын растайтын құжатты тексеру қажет: сатып алу-сату шарты, жекешелендіру шарты, сыйға тарту шарты немесе мұрагерлік туралы куәлік. Меншік иесінің деректерін жеке куәлігімен салыстыру керек.
Техникалық паспорт пен пәтердің нақты жоспарлануы да жеке тексеріледі. Егер пәтердегі өзгерістер заңдастырылмаса, мәселе жаңа меншік иесіне өтеді.
Қажет болған жағдайда жұбайының нотариалды келісімін, кәмелетке толмағандардың және басқа тіркелген адамдардың құқықтарын, коммуналдық қызметтер мен ОСИ жарналары бойынша қарыздарды тексеру қажет. Мұрагерлік жолмен алынған пәтер болса, басқа мұрагерлердің бар-жоғын анықтау маңызды. Ал сенімхат арқылы сатылған жағдайда оның жарамдылығы мен өкілдің өкілеттігін тексерген жөн.
"Кепілақы бермес бұрын тек құқық белгілейтін құжаттарды ғана емес, жұбайының келісімін, кәмелетке толмағандардың құқықтарын, қарыздар мен басқа да ықтимал шектеулерді тексеру қажет. Әйтпесе пәтермен бірге күрделі заңдық мәселелерді де сатып алуыңыз мүмкін", – деді Диляра Сейітнұрова.
Көріп отырғанымыздай, қайталама нарықтан пәтер сатып алғанда асықпаған дұрыс. Кейін күтпеген мәселелермен бірнеше ай бойы айналысқаннан гөрі, тексеруге бір күн артық жұмсаған жөн. Бұл жағдайда "жеті рет өлшеп, бір рет кес" қағидасы сөзбе-сөз жұмыс істейді: сатып алушы мәмілеге дейін ұсақ-түйекке қаншалықты мұқият болса, кілтті алғаннан кейін жағымсыз тосынсыйларға тап болу ықтималдығы соншалықты аз.