“Қорқынышты түс сияқты“. Неге Қазақстанда әйелдер нәрестелерін тастап кетеді?

Qazaq24.com, Tengrinews.KZ дереккөзінен алынған мәліметтерге сүйене отырып жаңалық жариялады..

Жаңа туған нәресте табылғаны туралы хабар тараған сайын, бұл жұртшылықтың заңды ашу-ызасын тудырады.

Дегенмен босанғанға дейінгі және кейінгі кезеңде әйелдермен жұмыс істейтін психологтар мен дағдарыс орталықтарының белсенділері тек жекелеген жағдайларды ғана емес, жүйелі мәселелерді де қарастыруды ұсынады.

Қиын жағдайға тап болған әйелдерге көмек көрсету қызметтері қалай жұмыс істейтінін және балаларды қорғау үшін не істеу керек екенін Tengrinews тілшісі анықтап көрді.

Қазақстанда қанша нәресте өз анасының іс-әрекетінен қаза табады?

Кейінгі бірнеше айда Қазақстанда көшеге тасталған жаңа туған нәрестелерді кездейсоқ адамдар тауып алған бірнеше оқиға тіркелді.

Мәселен, қыркүйекте БАҚ осындай екі жағдай туралы хабарлады.

Алдымен жаңа туған қыз Жамбыл облысында қоқыс жәшігінен табылды. Ол ауруханаға жеткізілді. Бір тәулік өткен соң полицейлер анасының ұсталғаны туралы хабарлады. Ол бұдан бөлек тағы төрт баласы бар 37 жастағы әйел болып шықты. Ол жасаған ісіне өкінетінін айтты. Бірақ кенже қызын не себепті тастап кеткені белгісіз.

Полицей жаңа туған нәрестесін қоқыс жәшігіне тастады деген күдікпен ұсталған әйелмен сөйлесіп отыр. Сурет: Жамбыл облысы Полиция департаментінің баспасөз қызметі

Арада тура екі апта өткенде Таразда бұдан да қайғылы оқиға болды. Қала шетінде балалар каналдан жаңа туған қыздың денесін тауып алды. Полиция қылмыстық іс қозғады, бірақ сәбидің анасы әлі табылған жоқ.

Осыған ұқсас оқиғалар биылғы жазда басқа қалаларда да болды. Мәселен, шілдеде Астанадағы үйлердің бірінің тұрғындары кәріз жүйесінен жаңа туған нәрестенің - тағы да қыз баланың денесін тауып алған еді. Бұл дерек бойынша 29 жастағы әйел ұсталды. Тергеу мәліметінше, ол қонақүйде босанып, баланың денесін әжетханаға ағызып жіберген.

Осы мамырда Ақтөбеде жетінші сынып оқушылары қоқыс полигондарының бірінің маңынан пакетке салынған жаңа туған ұл баланы тауып алды. Бақытқа орай, нәресте аман-есен болып шықты және патронаттық отбасына берілді.

Өкінішке қарай, қазақстандық БАҚ мұндай оқиғалар туралы жиі хабарлап тұрады.

Мұндай қылмыстар арнайы заңдармен реттеледі. Ішкі істер министрлігі Tengrinews.kz сауалына берген ресми жауабында: тастанды нәресте шетінеп кеткен жағдайда, Қылмыстық кодекстің 100-бабы "Анасының жаңа туған баланы өлтіруі" қылмыстық жауапкершілікке тартуға негіздердің бірі болуы мүмкін екенін атап өтті.

Бұл - тек осындай жағдайларда ғана қолданылатын және төрт жылға дейін бас бостандығынан айыру түріндегі жеңілдеу жазаны көздейтін кісі өлтіру туралы ерекше норма. Заң әйелдің босану кезіндегі және одан кейінгі алғашқы уақыттағы ерекше жай-күйін ескере отырып, мұндай жағдайларды кісі өлтіру туралы жалпы баптан бөлектейді.

Бұл бап кісі өлтіру оқиғасы дәл осы кезеңде болған жағдайда қолданылады. Ол мерзім өткеннен кейін мұндай істер ҚР Қылмыстық кодексінің жалпы 99-бабы бойынша сараланады.

Ұлттық статистика бюросы мәліметінше, Қазақстанда "Анасының жаңа туған баланы өлтіруі" бабы бойынша қылмыстар жыл сайын тіркеледі.

Мысалы, 2020 жылы осындай алты жағдай тіркелді. 2021 жылы да - алтау. 2022 жылы - сегіз. 2023 жылы - бесеу. 2024 жылы - төртеу. Ал 2025 жылы - бесеу.

Осылайша, кейінгі алты жыл ішінде жаңа туған нәрестелерді өлтірудің 34 дерегі тіркелді.

Бала тірі қалған жағдайда, мән-жайларға байланысты Қылмыстық кодекстің 119-бабы "Қауіпті жағдайда қалдыру" қолданылуы мүмкін.

2025 жылы Қазақстанда осы бап бойынша 16 қылмыстық құқық бұзушылық тіркелген, ал 2026 жылдың алғашқы сегіз айында - 10.

Бұл ретте статистиканың дәрменсіз күйдегі адамды қауіпті жағдайда қалдырудың барлық деректерін қамтитынын ескеру қажет. Бұған тек жаңа туған нәрестелер ғана емес, сонымен қатар қарттар немесе ауыр науқастарға қарсы қылмыстар да жатады.

Босану сәтінде және одан кейін әйел қандай күйде болады?

Заң назар аударған бұл жағдай босанғанға дейінгі және босанғаннан кейінгі кезеңде әйелдермен жұмыс істейтін психологтарға жақсы таныс.

Мәселен, тәжірибелі психолог, гештальт-терапевт Виктория Князева дәрігерлердің бақылауы және жақындарының қолдауымен палатада босанудың өзі ағза үшін аса ауыр күйзеліс екенін айтады.

Ал егер бұл жағдайлар жасырын, жалғыздық пен қорқыныш құрсауында өтсе, адам психикасы ауырсыну мен гормоналды шокқа төтеп бере алмай, жіті диссоциацияға ұшырауы мүмкін, оны маман былай сипаттайды:

"Әлем бұлдырап, тұңғыйыққа түскендей болады, бәрі де қорқынышты түс сияқты көрінеді. Сана тек бір ғана ойға тіреледі: ауырсыну басылса екен және бұл туралы ешкім білмесе екен. Сезімдер селсоқ, іс-әрекеттер механикалық сипатта, ал зардаптарды бағалау қабілеті мүлдем өшіп қалады".

Виктория Князева

психолог, гештальт-терапевт

Оның айтуынша, мұндай босану процестері зерттеулерде егжей-тегжейлі сипатталған, мысалы, былайша:

"Түнде әйелдің іші қатты ауырып, ол жуыну бөлмесіне қамалып алады. Ол өзіне сырттай қарап тұрғандай күй кешеді, нәрестенің жылағанын тым алыстан естігендей болады. Ал таңертең ештеңе болмағандай тұрып, жұмысқа немесе оқуға кете береді. Мұндай жағдайда жаңа туған нәресте қорғансыз сәби ретінде қабылданбайды. Ол тек тезірек тоқтату қажет сұмдықтың бір бөлігі ретінде қабылданады. Кейінірек әйелдердің көбі сол сәтте не болғанын анық есіне түсіре алмайды".

Перинаталдық психолог Марина Сырбу қылмыстың алдын алуға септігін тигізетін ананың нәрестеге деген бірден оянатын махаббатына сенудің қажеті жоқ екенін айтады. Оның сөзінше, тіпті бала аңсап күткен, отбасы берекелі, ал жүктілік саналы түрде жоспарланған болса да, нәрестеге деген эмоционалдық бауыр басу сезімі бірден пайда бола бермейді.

"Әйел босанғаннан кейін бірден күшті аналық махаббатты сезінуі керек деген күту - көбінесе қоғамдағы ана болу туралы түсініктермен байланысты. Баламен байланыс біртіндеп - онымен байланыс орнату және қамқорлық жасау арқылы қалыптасуы мүмкін".

Марина Сырбу

перинаталдық психолог

Сонымен қатар, екі психолог та өмірдегі қиын жағдайлар босанудан кейінгі онсыз да ауыр күйді ушықтыра түсетініне назар аударады. Ал Виктория Князева мұндай жағдайдағы әйелдердің психологиялық тұрғыдан тіпті жүктілік дерегінің өзін жоққа шығаруы мүмкін екенін айтады:

"Психика жүктілік дерегінің өзін бұғаттап, оны санаға өткізбейді. Кешігуді (етеккірдің - ред. ескертпесі) әйел шынайы түрде стресспен түсіндіреді, ал қимылды (жатырдағы ұрықтың - ред. ескертпесі) - ішектегі түйілулер деп біледі, ал кейде іш тіпті өспейді. Гештальт-терапияда мұндай жағдайларда біз байланыстың үзілуі туралы айтамыз: шындыққа төзу мүмкін болмағанда, психика күйреп қалмау үшін тән сигналдарын сезуді өшіріп тастайды".

"Айыптың бәрі әйелге артылады"

Осындай қылмысқа итермелейтін жағдайлар сан алуан болуы мүмкін, дегенмен дағдарыстық жағдайға тап болған әйелдердің тарихында көбіне бірдей факторлар қайталанып отырады.

2014 жылдан бері осы салада жұмыс істеп келе жатқан "Ана Үйі" қоғамдық қорының Алматыдағы аймақтық өкілі Аминат Джаппуева үш негізгі қауіп факторын атап өтті:

Жыныстық сауаттылықтың төмендігі: көптеген жас әйелдер жүктіліктің алдын алу жолдарын, кеңес алу үшін қайда жүгіну және көмекті қайдан іздеу керек екенін білмейді. Туыстарының реакциясынан қорқу: дағдарыс жағдайына тап болған әйелдердің көбі өз мәселелерін отбасына айтпайды. Баланың әкесінің жауапкершіліктен қашуы: дағдарыстық жағдайлардың 90 пайызында әйелдер серігінің қолдауынсыз қалады.

"Біз мектептерге, колледждер мен университеттерге барамыз. Тек қыздармен ғана емес, ұлдармен де кездесіп, ерте жүктілік, сақтану құралдары, сондай-ақ дер кезінде "жоқ" деп айта білу керек екені туралы сөйлесеміз. Кейде жасөспірімдердің қоятын сұрақтары оларда шынайы ақпараттың қаншалықты аз екенін көрсетеді. Мысалы, бірде жетінші сыныптың оқушысы менен: "Егер ыстық ванна қабылдаса, түсік тастайтыны рас па?" деп сұрады. Бірақ оқу орындары мен студенттердің ата-аналарының бәрі бірдей мұндай әңгімелерге дайын емес, бізге оларды көндіруге тура келеді", - дейді Джаппуева өзінің кәсіби тәжірибесі туралы егжей-тегжейлі баяндап.

Сондай-ақ гештальт-терапевт Князева біздің қоғамда секс пен репродуктивті денсаулық тақырыбының әлі де табу болып қала беретініне назар аударады:

"Біз қарама-қайшылыққа толы шындықта өмір сүріп жатырмыз: жыныстық қатынас өмірде бар болғанымен, бұл тақырыпты отбасы мен мектепте қозғау әлі де ұят саналады. Салдарынан жастар базалық физиологияны мүлдем білмейді, сақтану шараларының маңыздылығы мен оның жоқтығы қандай қауіп төндіретінін түсінбейді, жүктіліктің ерте кезеңдерін ажырата алмайды. Ересектер балалармен ашық сөйлесуге жасқанса, кейін бүкіл қоғам оның зардаптарынан шошиды".

Марина Сырбудың пікірінше, жастар контрацепция мен репродуктивті денсаулық туралы ғана емес, сонымен қатар жүктілік анықталған жағдайда көмек алу үшін қайда жүгінуге болатынын да білуі тиіс:

"Қыздар білуі тиіс: егер сондай жағдай болса, анонимді арнайы қолдау қызметі бар, онда олар бастарынан не өткенін айта алады, сонда маған қолдау көрсетіп, көмек береді және ешкім сөкпейді".

Виктория Князева сонымен қатар жүктілікті заңды түрде тоқтатудың қолжетімсіздігі, әсіресе кәмелетке толмағандар үшін әйелді осал жағдайға қалдыруы мүмкін жүйелі фактор екенін айтады:

"Өз жағдайыңды дер кезінде түсініп, ем-шара мен тексерулерге қаражат табу керек. Кәмелетке толмаған жанға ата-анасының - өзі бәрінен де қатты қорқатын жандардың жазбаша келісімі қажет. Уақыт өтіп, мерзімі бітіп жатыр, осылайша тұзақ жабылады. Заңды шығар жол қалмағанда, адам психикасының бір ғана амалы қалады: бәрін санадан ысырып, жасыру".

Бұл ретте, мұндай оқиғаларда ер адамдар, әдетте, мүлдем аталмайды - мұны қорлар жұмыс істейтін жандардың хикаялары растайды.

"Еркек сүйіктісінің жүкті екенін білгенде: "Мен әке болуға дайын емеспін, маған бұл керек емес" деуі мүмкін, кейде түсік жасатуға ақша ұсынады. Басқаша да болады: жігіт үйленгісі келеді, бірақ оның отбасы қарсы. Ата-анасы қыздың "дәрежесі тең емес" дейді. Ата-анадан және олардың реакциясынан қорқу қыздардың өздерінде де болады".

Аминат Джаппуева

"Ана үйі" қоғамдық қорының өңірлік өкілі

Князева да қоғамның жүктілік пен балаға қатысты барлық жауапкершілікті негізінен әйелге артатынын мәселе деп санайды.

"Баланың бітуіне әрдайым екі адам қатысады, бірақ қалаусыз жүктілік кезінде ер адам көбіне "мәселені өзің шеш" дейді, ал қоғам бұған үнсіз келіседі: барлық айып әйелге артылады, - деп есептейді ол. - Ал әкелікті қалай анықтауға болатынын және өз құқықтарын қыздар көбіне білмейді. Қарапайым құқықтық сауаттың жоқтығынан ол өзін мүлдем құқықсыз, тастанды және тығырыққа тірелгендей сезінеді. Дәл осы тығырыққа тірелгендей болу сезімі оны соңғы, қасіретті қадамдарға итермелейді".

2026 жылдың қыркүйегінде жаңа туған қыз табылған қоқыс контейнерлері. Сурет: Жамбыл облысы Полиция департаментінің баспасөз қызметі

Әйелді не нәрсе ерекше осал етеді?

Дегенмен біздің барлық респонденттеріміз әйелдің жаңа туған нәрестені тастап кетуіне немесе тіпті оны өлтіруге бел байлауына бір ғана себеп жоқ екенімен келіседі.

"Бұл - әрдайым сыртқы қысымның, ішкі психикалық осалдықтың және қатаң әлеуметтік контекстің өзара ұштасуы. Жүктілік - өте қуатты нейробиологиялық және гормоналды өзгеріс. Егер әу бастан нәзік жүйке жүйесіне ауыр стресс жүктелсе, адам бейімделу қабілетінен айырылады", - деп нақтылайды гештальт-терапевт Виктория Князева.

Ол босанып жатқан әйелдің тіпті баланы тастауды ойлауына әкелуі мүмкін әртүрлі психологиялық осалдықтарды анықтайды:

Бастан өткерген зорлық-зомбылық, соның ішінде зорланудан кейінгі жүктілік - мұндай жағдайда бала бейсаналы түрде агрессордың жалғасы ретінде қабылданады; Диагноз қойылмаған бұзылулар және психиканың жасырын осалдығы, мысалы, клиникалық депрессия, биполярлық немесе шекаралық бұзылулар. Мәдени қысым, отбасынан қорқу және "ұят": қатаң отбасылық тыйымдар, некесіз жүкті болған қызға физикалық күш көрсету қаупі, оны үйден қуып жіберу және туысқандар алдында масқара болу қорқынышы. Әлеуметтік вакуум: жанында сенім артатын кем дегенде бір қауіпсіз ересек адамның немесе жақын жанның болмауы. Ерте жастағы тәжірибесі: адам кішкентай кезінен әлемнің қауіпті екенін, ал көмек сұрау - тек өзіңе ауыр тиетінін түсініп өскен кезде.

Сонымен қатар, Марина Сырбудың пікірінше, қоғамның әйелді айыптауы анағұрлым күрделі мәселені байқамауға мүмкіндік береді: жағдай шегіне жеткенше оның көмек алуға мүмкіндігі болды ма?

"Мәселені тек жекелеген әйелдің бойынан іздеп, оны "қандай да бір қалыпсыз жан" деп санасақ, қоғамдық, жүйелі мәселе жоқ сияқты көрінеді. Қиын өмірлік жағдайға тап болған әйелді сүйемелдеуде жалпы мәселе бар екенін мойындағаннан көрі, оны "жалғыз осындай" дей салу оңайырақ", - деп түсіндіреді Сырбу.

Сонымен қатар Аминат Джаппуева дағдарыстық жағдайға тап болуы мүмкін әйелдердің тағы бір санатына назар аудартады. Бұл - түрлі тәуелділікке шалдыққан немесе секс-қызметімен айналысатын әйелдер.

Олардың көбі жүктілік кезінде дәрігерге қаралмайды және көмек көрсету қызметтерінің назарынан тыс қалады. Дегенмен Джаппуева дәл осы санаттағылардың өз балаларына қарсы қылмыс жасауы сирек екенін айтады.

Қиын жағдайда қалған және баласынан құтылуы мүмкін әйелдерге қалай көмектесуге болады?

Қазақстанның Ішкі істер министрлігі Tengrinews.kz-ке дағдарыстық жағдайға тап болған әйелдермен жұмыс істейтінін хабарлады: полицейлер отбасын қолдау орталықтары, дағдарыс орталықтары, жергілікті атқарушы органдар және үкіметтік емес ұйымдармен тығыз байланыста.

Егер полиция қызметкерлері өмірлік қиын жағдайдағы әйелді анықтаса, олар құқықтық, әлеуметтік және психологиялық көмек көрсету үшін ақпаратты тиісті ұйымдарға жібере алады, сондай-ақ қажет болған жағдайда оны балаларымен бірге қауіпсіз жерге орналастыруға көмектеседі.

Бұл ретте, ІІМ мәліметінше, бұл шаралар тек әйелдердің өздері өтініш білдіргеннен кейін ғана жасалмайды. Полицейлер өмірлік қиын жағдайдағы отбасыларды ерте анықтау бойынша мобильді топтардың құрамына кіреді және аулаларды аралау кезінде мемлекеттік қолдауды қажет ететін адамдарды анықтайды.

Қазіргі уақытта Қазақстанда ішкі істер органдарымен бірлесіп жұмыс істейтін 161 отбасын қолдау орталығы бар.

Сонымен қатар, ІІМ 30 дағдарыс орталығымен және тұрмыстық зорлық-зомбылықтан зардап шеккендерге көмек көрсететін тағы 30-ға жуық ұйыммен байланыста екенін атап өтті. Ведомство дерегінше, 2026 жылдың басынан бері полиция бұл ұйымдарға төрт мыңнан астам адамды жіберген.

Сонымен бірге, "Ана Үйі" қорының Алматыдағы аймақтық өкілі Аминат Джаппуева қолданыстағы жүйе жүктілігін әсіресе мұқият жасыратын әйелдерді қамти алмауы мүмкін екеніне назар аудартады.

Олар, әдетте, жүктілік бойынша есепке тұрмайды және көмек сұрап жүгінбейді. Кейде басқа қалаға кетіп қалып, жақындарына бұл көшуді оқу немесе жұмыспен түсіндіреді, осылайша іс жүзінде полицейлер, әлеуметтік және медициналық қызметтер назарынан тыс қалады.

"Олар еш жерде есепте тұрмайды, - деп түсіндіруін жалғастырды Джаппуева. - Әр жерде даяшы болып немесе уақытша жұмыстар істеп жүреді де, тек толғақ қысқанда ғана перзентханаға түседі, егер жетсе".

Кейбір жағдайларда әйелдер тіпті перзентханаға барудан қашқақтап, үйде босандырып алатын адамдарды іздейді немесе өз бетінше босануға әрекеттенеді, дейді сұхбаттасымыз. Дәл осы себепті ерте анықтау жүйесі жағдай қиындағанға дейін әйелді байқамай қалуы әбден мүмкін.

Бұл ретте Джаппуева жұмыс істейтін дағдарыс орталығының тәжірибесі көрсеткендей: егер мұндай әйелдерге қолдау көрсетілсе, олар өз ойын өзгертіп, баладан бас тартпайды.

"Егер бізге қиын жағдайға тап болған әйелмен байланысудың сәті түссе, онда барлық мәселенің жартысынан астамын бірден шешеміз. Егер ол келіссе, туыстарымен хабарласып, байланыс орнатуға көмектесеміз. Баланың әкесімен де байланысамыз. Сеніңіздерші, көбіне туыстары келіп, оны түсінеді, үйге алып кетуге дайын болады, бірақ әйелге не болғанын сезіну үшін қолдау мен уақыт қажет", - дейді спикер.

Егер әйел отбасымен байланысудан немесе үйіне оралудан үзілді-кесілді бас тартса, оған дағдарыс орталығынан орын ұсынылады. Онда ол психологиялық және құқықтық көмек алып, құжаттарын қалпына келтіре алады және тиісті төлемдерді ресімдейді.

Қазақстанға беби-бокстар қажет пе?

Көріп отырғанымыздай, жүйенің көмекке мұқтаж әйелге жетуі жиі қиындық тудырады.

Сондықтан біздің сарапшыларымыз беби-бокстарды мұндай жағдайларда баланы қорғаудың тиімді тәсілдерінің бірі деп санайды.

Бұл - жаңа туған нәрестені анонимді түрде қауіпсіз қалдыруға болатын арнайы орындар.

Қазақстанда мұндай бокстардың бірлі-жарымы бар, бірақ олар жүйелі түрде ұсынылмаған.

Мысалы, "Үміт бесігі" жобасы аясындағы беби-бокс 2020 жылы Есік қаласындағы Еңбекшіқазақ көпбейінді ауруханасының жанынан ашылды. Кейінірек Алматы облысының Қарасай ауданында тағы біреуі пайда болды - ол жеке бастама болып, қайырымдылық есебінен дамыды.

Екі жыл бұрын редакция осы жоба туралы жазған болатын - сол кезде бізге төрт жыл ішінде беби-бокста екі нәресте қалдырылғаны туралы хабарланды.

Тағы 15 әйел баланы қалдыру ниетімен келген, бірақ қолжетімді көмек туралы ақпарат алғаннан кейін бұл ойынан айныған.

Дегенмен елдің басқа өңірлерінде бұл тәжірибе кең таралмады.

"Үміт бесігі" жобасының беби-боксы. Фотоны жоба қызметкері Индира Жақыпбекова ұсынды

Біз "Үміт бесігі" жобасымен қайта байланысуға тырыстық, бірақ материал жарияланған сәтке дейін олардан жауап ала алмадық.

Аминат Джаппуева Қазақстандағы беби-бокстар өте даулы идея екенін және оған жиі қарсылық білдірілетінін айтады. Дегенмен оның өзі былай деп санайды: егер әйел бәрібір нәрестені қалдыруға бел буса, оған мұны анонимді және қауіпсіз түрде жасауға мүмкіндік беру әлдеқайда маңызды.

Психолог Виктория Князева да беби-бокстарды "қажетті соңғы шара" деп есептейді. Марина Сырбу да осы пікірді қолдайды.

"Мен беби-бокстарды қолдаймын. Өйткені мен әйелді емес, баланы ойлаймын. Егер әйел өз сәбиінен бас тарту туралы шешім қабылдап қойса, оны қауіпсіз жерде қалдыруға мүмкіндігі болсын", - деп түсіндіреді ол.

Қазақстанда беби-бокстарды таратуға қарсы уәждердің арасында - олар баладан бас тартуды ынталандыруы және баланы өзінің биологиялық ата-анасын білу мүмкіндігінен айыруы мүмкін деген қауіптер бар.

Ал АҚШ тәжірибесі баладан қауіпсіз бас тарту жүйесі, оның ішінде беби-бокстар қалай жұмыс істей алатынын көресетті. 1999 жылдан бастап бұл елдің барлық штатында біртіндеп Safe Haven Laws деп аталатын заңдар пайда болды - бұл заңдар ата-аналарға анонимді түрде және қылмыстық қудалау қаупінсіз жаңа туған нәрестені арнайы белгіленген қауіпсіз жерде қалдыруға мүмкіндік береді. Барлық штатта мұндай орындарға ауруханалар, өрт сөндіру бөлімдері, жедел жәрдем қызметтері, полиция және беби-бокстардың өздері жатады.

2022 жылы АҚШ-тың Денсаулық сақтау ресурстары мен қызметтері федералды басқармасының (HRSA) консультативтік комитетінің отырысында ұсынылған National Safe Haven Alliance деректері бойынша, 1999 жылдан бері осы жүйе арқылы 4 524 сәби қауіпсіз қалдырылған.

Дәл осы кезеңде ұйым балаларды заңсыз қалдырудың 1 610 жағдайын тіркеді: 608 нәресте тірі табылды, 915-і - шетінеп кеткен.

Бұл ретте Safe Haven ұйымының өзі мынадай логиканы ұстанады: ең алдымен мамандар әйелге баланы алып қалуға не кедергі екенін анықтауға тырысады және көмек ұсынады, ал сәбиден қауіпсіз бас тарту, егер басқа шешімдер сәйкес келмесе, ең соңғы нұсқа, "өмірді сақтап қалатын соңғы шара" ретінде қарастырылады.

Жағдайға қарай әйелдер Қазақстандағы түрлі ұйымдарға көмек сұрап жүгіне алады.

Егер жүкті әйел немесе кішкентай баласы бар ана өмірлік қиын жағдайда қалса, тұратын жері болмаса немесе жағдайға байланысты баладан бас тартуды ойласа, 8 800 080 77 71 нөмірі бойынша "Ана үйіне" хабарласуға болады. Мұнда уақытша баспана, тамақ, медициналық сүйемелдеу және мамандардың көмегі көрсетіледі. Қордың Қазақстан бойынша ресурстық орталықтары бар.

Баланы отбасына орналастыру мәселелері бойынша Ұлттық бала асырап алу агенттігінен 1422 қысқа нөмірі арқылы кеңес алуға болады.

Егер әйел тұрмыстық зорлық-зомбылыққа, қоқан-лоққыға тап болса немесе оған қауіпсіз жер қажет болса, 150 тәулік бойы жұмыс істейтін сенім телефонына қоңырау шалуға болады. Қоңырау шалу тегін және анонимді; мамандар кеңес беріп, Қазақстанның түрлі қалаларындағы дағдарыс орталығына немесе баспанаға орналасуға көмектесе алады. Алматыда мұндай көмекті, атап айтқанда, "Жан-Сая" дағдарыс орталығы көрсетеді, онда әйелдер мен балаларға қауіпсіз баспана, психолог пен заңгердің көмегі және әлеуметтік қызметкердің сүйемелдеуі ұсынылады.

"Мама Клара" дағдарыс орталығына +7 747 292 10 02 сенім телефоны арқылы хабарласуға болады. Орталық зорлық-зомбылықтан қорғауға мұқтаж әйелдер мен балаларға арналған: мұнда жатын орын, сондай-ақ психологиялық және құқықтық көмек қарастырылған.

Авторы: Лилия Гайсина
Аударған: Дина Шәріпхан