Tengrinews.KZ дереккөзінен алынған мәліметтерге сүйене отырып, Qazaq24.com түсініктеме жасады..
2026 жылы Қызылорда қалалық құрылыс бөлімі жеке құрылыс салушылардан тұрғын үй сатып алу бойынша ауқымды науқан бастады.
Мұнда әңгіме ондаған миллиард теңгеге дайын көпқабатты үйлер мен жеке пәтерлерді сатып алу туралы болып отыр. Біз өткізілген сатып алуларды зерделеп, бүгінде әкімдіктің 87 миллиард теңгеге тұрғын үй сатып алғанын анықтадық.
Бұл ретте сатып алулардың бір бөлігіне қатысты прокуратура тарапынан сұрақтар туындап, ол 32,5 миллиард теңгенің тендерлерін жойды. Ал бұл уақытта өңірде тұрғын үй мәселесі өзекті бола түскен. Tengrinews.kz Қызылорда әкімдігі қанша үй сатып алып жатқанын, бұл бюджетке қаншаға түсетінін және осы көп миллиардтық сатып алулардың айналасында неге сауал көп екенін анықтап көрді.
Қызылордада не сатып алынды және ол қанша тұрады?2026 жылы Қызылорда құрылыс бөлімі тұрғын үй сатып алуға ондаған тендер жариялады - бұл бюджет есебінен құрылыс салу емес, жеке құрылыс салушылардан дайын пәтерлерді, тіпті тұтас үйлерді сатып алу.
Қалалық әкімдіктің ведомстволық бағынысты мекемесі мұндай тендерлерді жыл басынан бері жариялай бастады және әлі де жалғастырып келеді. Мемлекеттік сатып алулар сайты мәліметінше, материал жазылған сәтте Қызылорда құрылыс бөлімі порталда үйлер мен пәтерлерді сатып алуға 371 лот орналастырған. Алайда олардың бәрінің нәтижесі бірдей емес. Тендерлердің бір бөлігі жойылса, басқалары өтпегендіктен қайта жарияланған.
Біз өткізілген тендерлерді зерделеп, олардың жалпы құнын есептедік. Материал жазылған сәтте жалпы құны 87,2 миллиард теңгеге 187 лот бойынша сатып алу сәтті өткізілген.
Осы соманың негізгі бөлігі, атап айтқанда 83,9 миллиард теңгесі 45 үй сатып алуға жұмсалған:
20 тоғыз қабатты, 23 жеті қабатты, екі бес қабатты.Әкімдік тағы 3,3 миллиард теңгені негізінен екі және үш бөлмелі 142 пәтер сатып алуға бөлген.
Осылайша, 45 үй мен 142 жеке пәтер сатып алынды деп айтуға болады. Бұл ретте техникалық ерекшеліктерде әкімдік қандай баспана алуы керек екені егжей-тегжейлі көрсетілген. Түрлі қабатты үйлер үшін пәтерлер саны мен олардың жалпы алаңы бойынша минималды талаптар белгіленген:
тоғыз қабатты үй - пәтер саны 63-тен кем емес, жалпы алаңы 3 976 шаршы метрден кем емес; жеті қабатты үй - пәтер саны 84-тен кем емес және алаңы 6 100 шаршы метрден кем емес; бес қабатты үй - пәтер саны 40-тан кем емес және алаңы 2 500 шаршы метрден кем емес.Егер осы ең төменгі көрсеткіштерді сатып алынған 45 үйге қолдансақ, кемінде 3 272 пәтер шығады. Оған қоса әкімдік бөлек сатып алған тағы 142 пәтер бар.
Яғни, тек өткізілген сатып алулардың өзінде кемінде 3 414 пәтер туралы сөз болып отыр.
Шарттарға сәйкес, пәтерлер толықтай әрленген күйде берілуі тиіс: линолеум төселген, санитарлық тораптары кафельденген, есептегіштер мен газ плиталары орнатылған болуы керек. Сондай-ақ аула аумағы абаттандырылып, балалар алаңқайлары, домофондар және бейнебақылау жүйелерімен қамтылуы тиіс.
Фото: Қызылорда облысы әкімдігінің сайты
Бірақ 87,2 миллиард - бұл түпкілікті сома емес. Өткізілген сатып алулармен қатар, порталда өнім берушілер әлі анықталмаған ашық лоттар да бар.
Материалды жазу кезінде жалпы сомасы 28,4 миллиард теңге болатын тағы 14 лот өтінім қабылдау сатысында тұрды. Бұл он төрт тоғыз қабатты үйді сатып алу лоттары.
Егер бұл сатып алулар сәтті өтсе, әкімдік сатып алатын тұрғын үйлердің жалпы көлемі шамамен 115,6 миллиард теңгеге 59 үй мен 142 жеке пәтер болады.
Қызылордадағы жаппай тұрғын үй сатып алу: билік не дейді?Бұл өте үлкен көлем, сондықтан Қызылорда әкімдігінің мұншама үй мен пәтерді қандай мақсатпен сатып алып жатқаны бізді қатты қызықтырды. Осыған байланысты біз бұл процеске жауапты екі ведомствоға сауал жолдадық:
облыстық құрылыс, сәулет және қала құрылысы басқармасына; Қызылорда қалалық құрылыс бөліміне.Екі мекеме де басты жайтты растады: тұрғын үй кезекте тұрғандарды, оның ішінде есепте тұрған халықтың әлеуметтік жағынан осал топтарын баспанамен қамтамасыз ету үшін сатып алынып жатыр.
Бірақ пәтерлерді нақты кім және қандай тәртіппен алатынын әкімдік емес, "Отбасы банкі" шешеді. Өйткені 2025 жылдың мамырынан бастап кезек жүйесін дәл осы банк үйлестіреді және жергілікті атқарушы органдар берген тұрғын үйлерді бөледі.
Сондай-ақ бізге тұрғын үй сатып алу бірден екі көзден қаржыландырылатыны хабарланды:
Қаражаттың бір бөлігі облыстық бюджеттен нысаналы ағымдағы трансферттер түрінде түседі. Ал тағы бір бөлігі қарыз қаражаты есебінен құралады: аудандық бюджеттер бағалы қағаздар шығару арқылы қаржыландыру алады.Бұл ретте шенеуніктердің айтуынша, шаршы метр бағасы нарық құнымен емес, құрылыстың шекті бағасының нормативімен - тұрғын үй бағасы әр аймақ үшін бөлек және қабат санына байланысты белгіленетін арнайы анықтамалықпен айқындалады.
Осы орайда, 2026 жылы барлығы қанша тұрғын үй сатып алу жоспарланып отыр деген сұраққа облыстық басқарма 2 229 пәтер межесін атап, нақты көрсеткіш жыл аяғына дейін нақтыланатынын жеткізді.
Қалалық құрылыс бөлімі нысандардың нақты санын атамады: ондағылар бұл көрсеткіш нақты қажеттілікке қарай анықталатынын, ал мемлекеттік сатып алулар порталындағы лоттар саны әрқашан іс жүзінде сатып алынатын үйлердің санына сәйкес келе бермейтінін түсіндірді.
Фото: Қызылорда облысы әкімдігінің сайты
Алайда біз жүргізген есептеулер шенеуніктер жариялаған меже нақты сатып алу көлемінен айтарлықтай артта қалып қойғанын көрсетеді.
Біз тапқан, қазірдің өзінде өткізілген тендерлер бойынша ғана әкімдік 45 үй мен 142 жеке пәтер сатып алған. Техникалық ерекшеліктердің ең төменгі талаптары бойынша бұл кемінде 3 414 пәтер - облыстық басқарма атаған 2 229 пәтерлік жоспарлы көрсеткіштен шамамен 1,5 есе көп.
Мұндай жағдай бұрын да болған. Наурызда BES.media сауалына жауап берген әкімдік 2026 жылы 1 336 пәтерлік 16 үй сатып алуды жоспарлап отырғандарын айтқан еді. Ол кезде бұл сатып алуға қарастырылған сома жарияланбады. Содан бері сатып алу көлемі айтарлықтай өсті - іс жүзінде наурыздан бері пәтерлер саны 2,5 есеге артты.
Сапаға келетін болсақ, қос ведомство мынаны растады:
пәтерлер таза әрленген күйде, сантехникасы, есептегіштері, газ плиталары, масаға қарсы торлары, терезелерді балалардың құлап кетуінен қорғайтын тетіктерімен- яғни тұруға дайын күйінде өткізіледі.
Құрылыс салушы нысан пайдалануға берілген сәттен бастап 10 жылға кепілдік беруге міндетті. Осы кезеңде анықталған кемшіліктер, егер олар табиғи тозу немесе пайдалану ережелерін бұзумен байланысты болмаса, мердігер жауап береді.
Не сәйкес келмейді?Дегенмен бұл сатып алулардың кейбірі жоспарланғандай мінсіз болмай шықты. Мәселен, 22 тамызда Қызылорда прокуратурасы қала сатып алып жатқан тұрғын үйдің құнына назар аударды. Әңгіме 2,03 миллиард теңгеге 88 пәтерлік бір тоғыз қабатты үйді сатып алу конкурсы туралы болды. Ең төменгі ауданы төрт мың шаршы метр болған жағдайда, құны бір шаршы метр үшін шамамен 508,1 мың теңге болды.
Прокуратура бұл бағаны екі ай бұрынғы дәл осы қалалық құрылыс бөлімінің сатып алуымен салыстырды:
2026 жылғы 27 ақпанда ведомство ауданы 3 976 шаршы метр болатын ұқсас тоғыз қабатты үйді 1,51 миллиард теңгеге - бір шаршы метрін шамамен 380 мың теңгеден сатып алған. Сонымен қатар, жыл бойы құрылыс бөлімі осындай 14 тоғыз қабатты үйге дәл осы бағамен келісімшарт жасасқан.Екі сатып алу арасындағы айырмашылық шаршы метріне 128,1 мың теңге болды - бұл құнның шамамен үштен бірі. Салыстыру үшін прокуратура нарықтық ұсынысты мысалға келтірді: Қызылорданың орталығында 2026 жылы салынған бизнес-санаттағы тұрғын үй кешенінің шаршы метрі шамамен 402 мың теңгеден сатылған - бұл даулы бюджеттік лоттан арзан.
Осы негізде прокуратура сатып алуды жоспарлаудағы олқылықтарды атап көрсетті. Олардың бағалауынша, құнды анықтау кезінде тапсырыс берушінің бұрынғы өз бағалары да, нарық ұсыныстары да ескерілмеген. Сонымен қатар, қадағалау органының пікірінше, конкурстық құжаттамада үйлердің сипаттамаларына - еден жабынының түрі мен плинтустардың қалыңдығына дейін шамадан тыс егжей-тегжейлі талаптар қойылған. Прокурорлардың пайымдауынша, мұндай талаптар әлеуетті өнім берушілер шеңберін шектеп, бәсекелестікті төмендетуі мүмкін.
Бұл тек бір үйге қатысты емес. Қадағалау органының ұсынысында жалпы сомасы 32,5 миллиард теңге болатын тоғыз қабатты үйлерді сатып алу туралы 16 ұқсас хабарландыру көрсетілген. Прокуратура бұл конкурстардың күшін жоюды және құрылыс бөлімінің қызметкерлері мен тиісті бақылауды қамтамасыз етпеген басшылықты тәртіптік жауапкершілікке тартуды талап етті.
Прокуратураның дәлдеп айтқаны - сыбайлас жемқорлық немесе бюджет қаражатын жымқыру емес, сатып алу рәсімдерінің бұзылуы мен тиімсіз жоспарлау туралы болғаны маңызды. Дегенмен, соның нәтижесінде қадағалау органы бұл сатып алуларды тоқтатты.
Фото: Қызылорда облысы әкімдігінің сайты
Бұл оқиғаның маңыздылығы сол, қабат саны бірдей үйлердің құнындағы айырмашылық тек прокуратура салыстырған тендерлерде ғана емес, басқаларында да байқалды.
Мысалы, ақпанда Қызылорда әкімдігі жеті қабатты тұрғын үйді сатып алды, оның құны - 1,9 миллиард теңге. Дәл сол айда қабат саны дәл сондай тағы бір үй сатып алынды - бұл жолы 2,1 миллиард теңгеге. Ал шілдеде тағы бір жеті қабатты үй 2,25 миллиард теңгеге сатып алынды.Басқа жаңа құрылыстарда да осы жағдай:
Ақпанда бес қабатты үй 885,5 миллион теңгеге сатып алынса, тамызда 919,5 миллион теңгеге алынған.Немесе пәтерлерді алсақ:
Сәуірде екі бөлмелі пәтер 15 миллион теңгеге сатып алынса, Қыркүйекте - 28 миллионға.Керісінше болған жағдайлар да бар:
Сол сәуірде үш бөлмелі пәтер 19,8 миллион теңгеге сатып алынса, тамызда 15,4 миллион теңгеге алынған.Алайда бұл бағалар әдейі көтерілді немесе түсірілді дегенді білдірмейді. Мұндай сатып алуларды тікелей салыстыруға болмайды: үйлер мен пәтерлердің ауданы, жоспарлануы, жай-күйі, әрлеу деңгейі және басқа да сипаттамалары әртүрлі болуы мүмкін. Сонымен қатар, тұрғын үйлер әртүрлі құрылыс компанияларынан сатып алынған, бағаға құрылыс құны, нысанның орналасқан жері және оның дайындығы да әсер етуі ықтимал.
Бұл мысалдар басқа жайтты көрсетеді: әкімдік бір бағдарлама аясында сатып алатын тұрғын үй бағалары тіпті нысандардың бір түрі ішінде де айтарлықтай ерекшеленеді. Демек, мұндай айырмашылықтың нақты немен түсіндірілетіні және оның нақты жылжымайтын мүлік сипаттамаларына қаншалықты сәйкес келетіні туралы заңды сұрақ туындайды.
Қызылорда облысында қанша адам баспаналы болып жатыр және тұрғын үй мәселесі шешіліп жатыр ма?Осы сатып алулардың барлығы, ондаған үйлер мен жүздеген пәтерлер бір ғана мақсат үшін: жылдар бойы кезекте тұрған адамдарды баспанамен қамтамасыз ету үшін жасалады. Қызылорда облысында бұл мәселенің ауқымы әлі де жоғары болып отыр.
БАҚ келтірген әкімдік деректеріне сүйенсек, 2024 жылы Қызылордада 26 762 отбасы тұрғын үй кезегінде тұрған. Ал 2026 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша облыста мұқтаж жандардың саны 61 мың адамнан асқан. Бұл цифрларды тікелей салыстыруға болмайды: бірінші жағдайда сөз тек Қызылорда қаласы мен отбасылар туралы болса, екіншісінде - бүкіл облыс пен адамдар саны туралы. Дегенмен қос көрсеткіш те тұрғын үй мәселесінің ауқымы туралы түсінік береді.
Осы орайда қанша адамның іс жүзінде баспана алып жатқаны ерекше назар аудартады. 2025 жылғы қазаннан бастап әкімдік кезектегілерге бөлу үшін "Отбасы банкіне" 962 пәтер өткізген, оның 805-і 2026 жылдың ортасына қарай бөлінді. Жалпы, өңірлік билік мәліметінше, былтыр 1 602 отбасы баспанамен қамтылса, 2026 жылғы тамыздағы жағдай бойынша 202 отбасы баспаналы болған.
Кезекте тұрғандарға кілттерді салтанатты түрде тапсыру сәті. Фото: Қызылорда облысы әкімдігінің сайты
Яғни, баспанаға мұқтаждар саны билік ұсына алатын мүмкіндіктен әлдеқайда көп екені айқын көрініп тұр.
Бұл сұранысты қанағаттандыру үшін облыс жүздеген миллиард теңге жұмсап жатыр. 2025 жылы өңірдегі тұрғын үй құрылысына шамамен 138 миллиард теңге қарастырылған болатын. Ал 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында ғана облыстағы құрылыс жұмыстарының көлемі 177,5 миллиард теңге болған - бұл былтырғы сәйкес кезеңмен салыстырғанда 31 пайызға артық.
Басқаша айтқанда, мәселе өңірден бір реттік емес, тұрақты және өте қомақты шығындарды талап етеді, ал бұл уақытта азаматтардың баспанаға деген қажеттілігі сақталып отыр.
Мәселенің ауқымы ең жоғары деңгейде де айтылды. 2026 жылғы мамырда сол айда ғана қызметіне тағайындалған Қызылорда облысының әкімі Мұрат Ергешбаев Президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа есеп беріп, өңірдің әлеуметтік-экономикалық дамуы туралы айтты. Ол басқа да мәліметтермен қатар, 2026 жылы кезекте тұрғандарға 2 400 пәтер беру жоспарланып отырғанын хабарлады.
Кезекте тұрғандарға берілетін пәтерлер саны туралы ақпарат жыл бойы нақтылануы мүмкін. Басқа БАҚ-тарға берілген жауапта 1 336 пәтер туралы айтылса, біздің сауалымызға берілген жауапта 2 229 пәтер делінген, ал Президентке бұдан да үлкен цифр аталды.
Дегенмен, қалай болғанда да міндет ауқымды күйінде қалып отыр: кезекте әлі де пәтерге мұқтаж онмыңдаған адам тұр.
Мемлекеттік сатып алуларды еліміздің басқа қалаларындағы пәтер бағаларымен салыстырғанда да көптеген сұрақ туындайды. Өйткені, іс жүзінде Қызылорда - елдегі нарығы салыстырмалы түрде арзан қалалардың бірі.
Krisha.kz мәліметінше, 2026 жылы мұндағы орташа ұсыныс бір бөлмелі пәтер үшін сегіз миллион теңге, екі бөлмелі үшін 14 миллионды және үш бөлмелі үшін 18 миллион болған. Салыстыру үшін: Алматыда бұл көрсеткіштер тиісінше 26,5, 40 және 57 миллион теңге болды. Яғни, Алматыдағы бір бөлмелі пәтердің құнына Қызылордадан шамамен үш пәтер сатып алуға болады.
Сондықтан, жоғарыда айтылғандай, мұндай сатып алулар қадағалаушы органдардың да бақылауында. Биылғы лоттар бойынша прокуратураның ұсыныстары туралы бұған дейін айтқан болатынбыз, бірақ бұл жалғыз жағдай емес.
Мәселен, 2025 жылғы тоғыз айда ішкі мемлекеттік аудит департаменті жалпы сомасы 12,1 миллиард теңге болатын заңбұзушылықтарды анықтады. Оның ішінде 290,6 миллион теңгесі тікелей мемлекеттік сатып алу туралы заңнаманы бұзуға қатысты болды. Қорытындысында 247 әкімшілік іс қозғалып, аудиттің сегіз материалы құқық қорғау органдарына берілді.
Бұған дейін де осындай жағдай болған - 2023 жылы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет қалалық құрылыс бөлімінің 11 пәтерді 540 миллион теңгеге сатып алуды жоспарлағанын анықтады. Бір пәтердің құны өзіндік құнынан шамамен бес есе жоғары болған. Ведомство араласқаннан кейін конкурс тоқтатылды.
Екінші жағынан, билік тарапынан белгілі бір жұмыстар жүргізіліп жатқаны байқалады.
Қызылорда облыстық құрылыс, сәулет және қала құрылысы басқармасының басшысы Ерлан Тұралиевтің айтуынша, 2026 жылдың алғашқы алты айында өңірде 355 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға беріліп, жоспар 101,3 пайызға орындалған. Жыл аяғына дейін билік тағы 950 мың шаршы метрді іске қосуды жоспарлап отыр.
Бұдан бөлек, олар кезекте тұрғандарға немесе мұқтаж жандарға пәтер беру туралы жүйелі түрде есеп беріп отырады. Мәселен, жыл басында өңірлік "Сыр жастары" бағдарламасы бойынша жүз жас отбасыға жаңа пәтер кілттері тапсырылды. Тамызда әлеуметтік осал санаттағы тағы 90 отбасы Сырдарияның сол жағалауынан пәтер пәтер алды.
Кезекте тұрғандарға пәтер кілттерін тапсыру рәсімі. Фото: Қызылорда облысы әкімдігінің сайты
Алайда қазіргі басты мәселе басқада: бұл баспананың бәрі халыққа қашан жетеді, нәтижесінде қанша отбасы пәтер алады және бұл жүйе мұқтаждар кезегін айтарлықтай қысқартуға қаншалықты қауқарлы?
Мемлекет тұрғын үй құрылысы мен сатып алуға қомақты қаржы бөліп жатыр, бірақ нәтиже өткізілген сатып алулар мен салынған шаршы метрлер санымен емес, қанша адамның қолына кілт тиіп, кезектің қаншалықты азайғанымен өлшенеді. Бірақ мұны біз тек уақыт өте келе біле аламыз.
Бұл ретте мұндай шығыстарға ерекше бақылау қажет. Қызылорда облысында бұған дейін де мемлекеттік сатып алудағы заңбұзушылықтар, оның ішінде дәл осы тұрғын үй саласында болған. Сондықтан бұл жерде адамдарды пәтермен қамтамасыз етіп қана қоймай, олардың негізделген бағамен сатып алынуын, ал жүйенің ашық жұмыс істеп, аймақтың баспана мәселесін шешуге шынымен көмектесетініне көз жеткізу маңызды.
Авторы: Александр Григорянц
Аударған: Дина Шәріпхан
Бізді Google-дың негізгі дереккөздер тізіміне қосыңыз
Қосу