Радиофобия: дерек пен дәйек

Egemen.KZ парақшасынан алынған деректерге сүйене отырып, Qazaq24.com мәлімдеме жасады..

Ғылыми негізі жоқ үрейлердің белең алуы ақпарат дәуірінде де жиі кездеседі. Соның бірі – радиофобия. Бұл құбылыс тек жеке адамның ғана емес, тұтас қоғамның шешім қабылдау қабілетіне әсер ететін күрделі әлеуметтік феномен. Радиация жөніндегі қате түсініктер эмоцияны деректен жоғары қойып, қоғамдық пікірді бұрмалауы ықтимал.

Сурет: comnews.ru

Ұлттық ядролық орталығы Радиациялық қауіпсіздік және экология институты филиалының директоры, биология ғылымдарының кандидаты Асан Айдарханов радиофобияны «радиациядан ғылыми негізі жоқ иррационалды қорқу» деп атайды. Оның пікірінше, тарихи факторлар, Чернобыль, Фукусима сияқты апаттар туралы ақпарат, әлеуметтік желілердегі эмоциялық желеу радиофобияны күшейтеді. Нәтижесінде, «радиация өлімге душар етеді», «кез келген сәулелену қатерлі ісік тудырады», «радиация иісінен байқалады» деген секілді мифтер қоғамдық кеңістікте кең тараған.

Асан Айдарханов мұндай пайымдардың ғылыми негізін терістей отырып, «Радиация – табиғаттың кәдімгі физикалық құбылысы. Адам табиғи радиациялық фонды әрдайым қабылдап жүреді әрі бұл қалыпты деңгейде ешқандай қатер туғызбайды. Қауіп дозамен байланысты», дейді. Биологияда аз мөлшердегі сәулеленудің ағзада жиналмайтыны, биологиялық қалпына келу механизмдерінің жұмыс істейтіні белгілі. Радиациялық қауіпсіздік саласында нақты нормалар, оларды бақылау тетіктері мен халықаралық стандарттар бар.

Елімізде радиациялық қауіпсіздік жүйесі көпдеңгейлі әдіспен қалыптасқан. Ұлттық заңнама, санитарлық нормалар мен халықаралық міндеттемелер жүйелі радиациялық мониторингпен бірігіп жұмыс істейді. Ел аумағында стационарлық бекеттер, мобильді зертханалар мен далалық құрал-жабдықтар үздіксіз өлшеулер жүргізеді. Мұндай бақылау төтенше жағдайға ғана емес, жоспарлы жұмыстарға да негізделген.

Асан Айдархановтың айтуынша, елімізде алынған деректер МАГАТЭ мен Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының әдістемесіне сәйкес келетін объективті өлшемдерге сүйенеді. Демек, радиациялық ахуал қатаң бақылауда.

Дегенмен ақпараттық ортадағы дүрлікпе пікірлер сенімге нұқсан келтіреді. Әлеуметтік желілердегі кез келген радиациялық өлшеу немесе жоспарлы талдау «қауіпті оқиға» ретінде ұсынылып кетуі мүмкін. Осы орайда А.Айдарханов «қорқынышты жеңудің ең тиімді жолы – ақпараттық ашықтық пен ғылыми түсіндіру. Сарапшылардың түсінікті тілімен айтылған фактілері күдікті сейілтеді» дейді.

Бұл тұрғыда атом энергетикасы туралы пікірталас та назар аударарлық. Бүгінде әлем көміртекті азайту жолында АЭС-ті төмен көміртекті технология ретінде қарастырып отыр. Қазіргі атом стансалары халықаралық стандарттарға сай көп деңгейлі қауіпсіздікпен жабдықталады, ал қоршаған ортаға шығарылымдар белгіленген нормадан әлдеқайда төмен. А.Айдарханов мұны мониторинг деректерімен растай отырып, атом энергетикасының климат саясаты үшін маңызды екенін алға тартады.

Елімізде Семей полигонын жабу жөніндегі қозғалысқа бастамашы болған Олжас Сүлейменов радиациядан туған физикалық жарақатпен қатар, қоғамдағы найзағайдай жарқ еткен үнсіздік пен қорқынышты да емдеді. Өйткені ең улы қалдық – көзге көрінбейтін үрей. Ал полигонды жабу үшін алдымен дәл сол үрейді жеңу қажет еді.

Бүгінгі талқылауларда бейбіт атом, атом энергетикасы мен «жер астындағы күн» аталған уран мәселесі қайтадан өзекті болып тұр. Бұл ретте бір маңызды жайт естен шықпауға тиіс: технология таза болуы үшін сана да таза болуы керек. Олжас ақын атомға емес, жауапсыздыққа қарсы болды. Ол энергияны емес, адамды қорғады.

Радиация – табиғи құбылыс. Радиофобия – әлеуметтік құбылыс. Қауіп осы екеуін ажырата алмағанда пайда болады.

Елімізде радиациялық қауіпсіздік халықаралық нормаларға сәйкес қамтамасыз етілген. Ғылым мен азаматтық мәдениет қатар жүргенде ғана үрей сейіліп, сенім қалыптасады. Асан Айдархановтың ғылыми-практикалық қызметі – осы мәдениеттің ғылыми негізі. Ал Олжас Сүлейменовтің азаматтық тәжірибесі – оның рухани тірегі.

Үрейден арылудың ең сенімді жолы – ғылымға негізделген факт пен ар-ожданға негізделген жауапкершілік. Екеуі де ұлттың қауіпсіздігі мен мәдени дамуы үшін ауадай қажет.

Ядролық физика институты Ядролық, радиациялық және экологиялық қауіпсіздік департаментінің директоры, физика-математика ғылымдарының кандидаты Мұрат Төлегенов радиация жөніндегі ең кең таралған қате пайымдарды тарқатып, олардың шын мәніндегі ғылыми бейнесін түсіндірді.

Көпшілік АЭС-ті тұрақты радиация көзі ретінде қабылдайды. Ал шын мәнінде, әлемдік тәжірибе көрсеткендей, атом стансалары орналасқан аумақтардағы радиациялық фон кейбір таулы аймақтардағы табиғи фоннан да төмен. Себебі АЭС аумағы үздіксіз бақылауда болады, ал табиғи радиация гранитті жыныстарда, тау белдеулерінде жоғарырақ кездеседі.

Тағы бір кең таралған қате пікір – радиацияның кез келген дозасы адам өміріне қауіпті деген тұжырым. Ғылымда мұндай абсолютті ұғым жоқ. Қауіп сәулелену мөлшеріне, яғни дозаға тікелей байланысты. Күнделікті өмірдің өзінде адам аз мөлшерде иондаушы сәулеге ұшырап отырады. Мәселен, жыл сайынғы флюорографиялық тексеру – медициналық тұрғыдан қауіпсіз әрі қалыпты тәжірибе.

«Радиация «барлық нәрсені мәңгіге жұқтырады» деген түсінік те шындыққа жанаспайды. Радиоактивті ластану тек белгілі бір жағдайларда ғана орын алады. Қазір әлемнің көптеген елінде азық-түлікті радиациялық стерилизациялау әдісі кеңінен қолданылады. Бұл – өнімнің сапасын арттырып, бактерия мен паразиттерден тазартудың тиімді жолы. Мұндай азық-түлік радиоактивті болмайды әрі адам ағзасына қауіп төндірмейді», деді
М.Төлегенов.

Кейде радиациялық өлшеу құралын көрген жұрт оны қауіптің белгісі деп қабылдайды. Негізінде, аспаптың болуы – қауіптің емес, керісінше, бақылаудың бар екенін көрсетеді. Радиациямен жұмыс істейтін барлық нысандарда дәл осы өлшеу құралдары арқылы жағдай тұрақты түрде тексеріледі.

Радиация тек адам қателігінен немесе өндірістік апаттан пайда болады деген пікір де біржақты. Ғалымдардың айтуынша, адам алатын сәулеленудің негізгі бөлігі табиғи көздерге тиесілі. Космостық сәулелер, жер қойнауындағы радон газы, құрылыс материалдары – мұның бәрі табиғи радиациялық фонның құрамдас бөлігі.

«Бұл – шындыққа мүлде қарама-қарсы пікір. Керісінше, радиация – ең қатаң бақыланатын физикалық факторлардың бірі. Біздің елде де, әлемде де радиациялық мониторингтің көпдеңгейлі жүйесі жұмыс істейді», деді ол.

Радиация тек апат кезінде ғана пайда болады деген ой да қате. Табиғи радиациялық фон кейбір өңірлерде адам қызметінен туындайтын сәулеленуден әлдеқайда жоғары болуы мүмкін. Бұл – табиғаттың қалыпты құбылысы.

Қорыта айтқанда, радиофобия радиацияның өзінен емес, оны түсінбеуден туындайды. Ғылыми дерек пен ашық ақпарат қоғамдағы артық үрейді сейілтудің басты құралы. Сондықтан атом энергетикасы мен радиациялық қауіпсіздік туралы әңгіме эмоцияға емес, дәлелге сүйенуге тиіс. Бұл – бүгінгі ғана емес, болашақ ұрпақтың да қауіпсіздігі үшін маңызды.

Соңғы жаңалықтар

Экономикалық аймақ іске кірісті

Экономика • Бүгін, 08:55

Уайым

Қоғам • Бүгін, 08:50

Әлемді ізгілікке шақыратын ай

Дін • Бүгін, 08:45

Дананы сомдаған Хәкімжан

Мәдениет • Бүгін, 08:40

Жақұт тастың зергері

Өнер • Бүгін, 08:35

Жетісу облысында жаңа Конституция жобасы мен саяси жүйенің басты өзгерістері талқыланды