7kun.KZ парақшасынан алынған деректерге сүйене отырып, Qazaq24.com мәлімдеме жасады..
Адам ақшасын «қауіпсіз шотқа» аударып, жалған брокерге сенді немесе жалған инвестициялық жобаға инвестиция салды, ақырында одан айырылып қалды. Қаражатты қайтаруға үміт үзілген кезде «заңгер», «қайтару жөніндегі маман» немесе белгілі бір ұйымның өкілі қоңырау шалып, «Сіздің ақшаңыз табылды. Біз оны қайтаруға көмектесеміз, тек комиссияны, салықты немесе маманның қызметін төлесеңіз болды», дейді. Ақшасынан айырылып қалғысы келмеген адам оларға төлем жасайды.
Recovery scam дәл осылай жұмыс істейді - яғни ақшасын жоғалтқан адамдарға арналған қайталама алаяқтық. Алаяқтар адамдардың жоғалтқан ақшасын қайтаруға деген ұмтылысын пайдаланады және іс жүзінде сол жәбірленушіні екінші рет алдауға тырысады. Бұл алаяқтық схемасын қалай тануға болатыны және ақшаны қалай қайтадан жоғалтпауға болатыны туралы Fingramota.kz. айтып береді.
Неліктен алаяқтар алданып қалған адамдарға қайта оралады
Қаржылық шығыннан кейін адамның жүйкесі әлсіз күйде болады. Ол мазасыздықты, ашуды, кінәні сезінуі мүмкін және бір уақытта ақшаны қайтарудың кез келген жолын іздеуі мүмкін. Алаяқтар дәл осы үмітті пайдаланады.
Сонымен қатар, оларда жәбірленуші туралы ақпарат болуы мүмкін: аты, телефон нөмірі, шығын сомасы, жалған инвестициялық жобаның атауы, аударым күні және тіпті алдыңғы әңгімелердің мазмұны. Кейде қайта байланыс сол қылмыстық топтың тарапынан болады. Басқа жағдайларда, алданған адамдар туралы ақпарат жаңа шабуылдар үшін пайдаланылуы мүмкін.
Сондықтан екінші алаяқ көбінесе біріншісіне қарағанда әлдеқайда сенімді көрінеді. Оған енді ұзақ уақыт бойы сенімге ие болудың қажеті жоқ, тек алданған адамның ең көп естігісі келетін нәрсесін айту жеткілікті: «Сіздің ақшаңызды қайтаруға болады».
№ 1 схема. «Сіздің ақшаңыз табылды»
Мынадай жағдайды елестетіп көрейік. Бірнеше ай бұрын адам жалған инвестициялардан 2 млн теңге жоғалтты. Күтпеген жерден оған «халықаралық қаржы ұйымының маманы» қоңырау шалады. Ол адам «сауда жасаған» платформаның атауын, оның атын және тіпті инвестицияның шамамен сомасын біледі.
Содан кейін компанияның қызметі тергелді, оның шоттары бұғатталды және зардап шеккендердің ақшасының бір бөлігі табылды. 2 млн теңгені қайтару үшін, мысалы, «шотты бұғаттаудан шығару ашу» үшін 120 мың теңге төлеу қажет дегенді айтады.
Адам бірден «Мен екі миллионнан айырылдым. Егер оны 120 мыңға қайтару мүмкіндігі болса, неге тырыспасқа?» деп ойлайтыны түсінікті. Алайда бірінші төлемнен кейін екіншісі пайда болады. Алаяқтар салықты төлеу керектігін айтады. Содан кейін шетелдік банк комиссиясын сұрайды. Содан кейін халықаралық аударымның сақтандыру сомасын. Ақша қайтарылмайды, бірақ шығын ұлғая береді.
№ 2 схема. «Ақшаны қайтару жөніндегі заңгерлер»
Тағы бір кең таралған сценарий заң көмегіне негізделген. Шағым интернетте жарияланғаннан кейін немесе ақшаны қайтару туралы ақпаратты іздегеннен кейін адамға «заң компаниясы» жаза алады. Оның өкілдері алаяқтарды табуға, олардың шоттарын бұғаттауға және ұрланған қаражатты қайтаруға уәде береді. Сендіру үшін кәсіби түрде ресімделген сайт құрылады, лицензиялар, сертификаттар, «клиенттердің» пікірлері, кеңсенің фотосуреттері және мөрлері бар құжаттар көрсетіледі.
Кейде алданған адамға ақшаны қайтарудың өзі үшін ештеңе төлеудің қажеті жоқ деп хабарлайды – «істі ашу», «сот алымы», «құжаттарды аудару» немесе «шетелдік адвокаттың қызметтері» үшін аз ғана сома. Содан кейін жаңа шығыстар пайда болады.
Ақылы заң қызметтерін көрсетудің өзі, әрине, алаяқтықтың белгісі емес. Тағы бір ескеретін жағдай: ақшаны қайтару кепілдігі, шұғыл алдын-ала төлемді талап ету, компанияны қалыпты түрде тексеру мүмкіндігінің болмауы және барлық жаңа төлемдердің пайда болуы, онсыз табылған қаражатты алу мүмкін емес.
Ешбір адал маман істің мән-жайына қарамастан ұрланған ақшаны қайтаруға кепілдік бере алмайды.
№ 3 схема. «Сізге реттеуші жазып отыр»
Алаяқтар өздерін мемлекеттік органның, полицияның, банктің, қаржылық реттеушінің немесе халықаралық ұйымның қызметкері ретінде таныстырған кезде бұл одан да қауіпті болады. Азаматқа логотипі, «іс» нөмірі, мөрі мен қолы бар ресми түрде ресімделген хат жіберілуі мүмкін. Онда ұрланған қаражаттың табылғаны және оны қайтару үшін «сәйкестендіруден» өту қажеттігі хабарланады. Әрі қарай банк картасының деректерін, SMS-тегі кодты хабарлауды, қосымшаны орнатуды, сілтеме бойынша өтуді немесе «шотты растау» үшін ақша аударуды сұрауы мүмкін.
Бұл ретте қарапайым қағиданы есте сақтау маңызды: белгілі ұйымның атауы, логотипі және құжаттың фотосуреті өздігінен ештеңені растамайды. Мұндай материалдарды көшіру немесе қолдан жасау оңай.
Егер сізбен қандай да бір ұйымның өкілі кенеттен байланысқа шықса, ол көрсеткен байланыс деректері бойынша сөйлесуді жалғастырмаңыз. Ұйымның ресми нөмірін өз бетіңізше тауып, ақпаратты нақтылаңыз.
№ 4 схема. Ақша криптоәмияннан «табылды»
Бұл сценарий де көбіне инвестициялармен және криптоактивтермен жасалған алаяқтықтан кейін қолданылады. «Сарапшы» зардап шегушіге оның ақшасын блокчейнде қадағалап, шетелдік криптоплатформадан табудың сәті түскенін хабарлайды. Сенімді болу үшін олар шынымен де қомақты сома көрсетілген әмиянның скриншотын жіберуі мүмкін. Алайда қаражатты шығару үшін алдымен «газды», комиссияны, салықты, верификацияны төлеу немесе кепілдік депозитін енгізу қажет. Төлем жасалғаннан кейін ақшаны әзірге шығаруға болмайтындығының жаңа себебі пайда болады.
Маңыздысы: жіберілген скриншоттағы немесе белгісіз сайттағы цифрлар ақшаның бар екенін, оның үстіне азаматтың оны алуға құқығы бар екенін дәлелдемейді.
«Қайтару» үшін ақша төлеп қойдым. Не істеу керек?
Біріншісі - бұған дейінгі төлем жойылып кетеді деп айтса да немесе қайтаруды аяқтау үшін «соңғы комиссияны» енгізу ғана қалды десе де, бұдан былай ақша аудармаңыз. Жаңа төлем жасау арқылы бұрын төленген қаражатты қайтаруға тырыспаңыз.
Ресми арна арқылы өз банкіңізбен байланысып, жасалған аударымдар туралы хабарлаңыз. Егер сіз карта деректерін, құпиясөздерді, кодтарды берсеңіз немесе құрылғыға қашықтан қолжетімділік ұсынсаңыз, бұл туралы банкке міндетті түрде хабарлаңыз және шоттар мен аккаунттарды қорғау үшін қажетті шараларды қабылдаңыз.
Құқық қорғау органдарына жүгініңіз және барлық ақпаратты: хат алмасуларды, телефон нөмірлерін, сайттардың мекенжайларын, банктік реквизиттерді, чектерді, скриншоттарды, құжаттар мен дауыстық хабарламаларды сақтап қойыңыз.
Осыдан кейін сізге басқа «сарапшының» атынан қайтадан қоңырау шалып, екінші схемада жоғалған ақшаны қайтаруды ұсынуы мүмкін екеніне дайын болыңыз.
Ақшаны қайтару туралы ұсынысты қалай тексеруге болады?
Егер сізге ұрланған қаражаттың табылғаны туралы кенеттен хабарланса, сөйлесу кезінде шешім қабылдамаңыз.
Тұтқаны қойып, ақпаратты өз бетіңізше тексеріңіз. Сізге атынан хабарласып тұрған ұйымның ресми сайтын тауып, хабарламадағы нөмір немесе сілтеме бойынша емес, өзіңіз дербес тапқан байланыс деректері арқылы онымен байланысыңыз. Тек телефонмен сөйлесу немесе хат алмасу негізінде ғана «бұғаттан шығару», «верификация» немесе өзіңізге тиесілі қаражатты алу үшін ақша аудармаңыз. «Қайтару жөніндегі маманның» өтініші бойынша қосымшаларды орнатпаңыз және смартфонға немесе компьютерге қашықтан қолжетімділік бермеңіз. SMS-кодтарды, құпиясөздерді, PIN-кодтарды және банк картасының деректерін хабарламаңыз. Сондай-ақ жоғалған қаражатты 100% кепілдікпен қайтару туралы уәделерге сақтықпен қараңыз.
Fingramota.kz ескертеді: бірінші шабуылдан кейін алаяқтар сізді қайтадан пайдалануға әрекет жасауы мүмкін. Сондықтан зардап шегушінің міндеті — ақшаны қайтарудың кез келген жолын іздеу емес, өз құқықтарын қорғаудың тек заңды әрі тексерілетін тәсілдерін таңдау.