Сел қаупі сейілген жоқ

Сарапшылардың болжамынша, қазір Ал­ма­­тыдағы гидро­ме­тео­ро­ло­гия­лық жағдай тұрақты. Алайда барлық қауіпті учаске мен су нысандары табиғат сақ­шы­лары­ның назарына алын­ған. Олар жағдайдың құбылуына қа­рай мониторинг қарқыны кү­шейтіліп, қажетті алдын алу ша­ралары жедел түрде қа­был­дана­тынын мәлімдеп отыр. Бұл туралы газетімізге «Қаз­сел­денқорғау» ММ Алматы қа­лалық басқармасы Монито­ринг және құлақтандыру бө­лі­мінің басшысы Айдана Дайыр­баева айтып берді. 

– Биыл Алматы қаласы мен оған іргелес таулы аумақ­тар­дағы сел жағдайы көп­жыл­дық орташа көрсеткіштер ше­гінде қалыптасып отыр. Де­генмен шілде айының ба­сын­да ауа температурасының жо­ғарылауы, қар мен мұз­дық­тардың қарқынды еруі және кейіннен жауын-шашынның түсуі жағдайды біршама күр­де­лендірді. Соның салдарынан шілде айының алғашқы он­күндігінде Алматы қаласы мен Алматы облысының ау­ма­ғындағы бірқатар өзенде су деңгейі мен су шығынының жо­ғарылауы байқалды, – деді ол.

Тұрғындар мен турис­тер үшін сақтықты қа­жет ететін не­гізгі кезең – мау­сым, шілде жә­не тамыз ай­лары. Бірақ сел қау­пін тек бел­гілі бір айлармен шектеу мүм­кін емес. Ай­да­на Дайырбаева мұны табиғи құбылыс­тың жыл сайын әр­қа­лай қа­лып­тасуымен байланыстырды.

– Алматының таулы ау­мақ­тарында сел қаупі қар мен мұздықтардың белсенді еруі­не, сондай-ақ мореналық көл­­­­дердің сумен толу кезеңіне бай­ланысты қалыптасады. Осы­ған байланыс- ты қауіпті ке­зең шартты түрде мамыр айы­ның екінші жартысынан 15 қыркүйекке дейінгі ара­лық­ты қамтиды. Бұл кезең ішін­де қауіп деңгейі ауа райы жағ­дайына қарай өзгеріп оты­ра­ды. Әсіресе ауа температурасы жоғары болғанда, қар мен мұздықтардың еруі кү­шей­генде және нөсерлі жа-уын-шашын түскен уақытта сел қаупі артады. Сондықтан таулы аймақ­тарға шығатын азаматтарға ауа райы болжамы мен ресми ескертулерге назар аударып, белгіленген қауіпсіздік талаптарын сақтауды ұсынамыз, – деді маман.

Шаһарда сел қаупі бар учас­келердің пас­пор­­ты жыл сайын жаңар­ты­лып отырады. Мамандардың сөзінше, табиғи жағдайлардың өз­геруіне байланысты нақ­ты­лау жұмысы қоса жүргізіледі. Ресми дерекке сәйкес, бүгінде Ал­маты қаласы мен оған ір­гелес аумақтарда 80 сел қаупі бар учаске анықталған. Атал­ған учаскелер Ақсай, Қарғалы, Үлкен Алматы және Кіші Ал­маты өзен­дерінің алап­тарын­да шоғырлан­ған. Осы рет­те Айдана Дайырбаева ерек­ше бақылауға алынған бас­ты қауіпті аудандарды ата­ды. 

– Алматы қаласының ау­ма­ғында сел қаупі негізінен қаланың таулы және тау бөк­те­ріндегі аудандарды қам­ти­ды. Дәлірек айтсақ, Медеу, Бос­тандық және Наурызбай ау­дандарының таулы учас­ке­лері қазір ерекше бақы­лауда. Бұл аумақтарда өзен арна­ла­ры­ның, сел қаупі бар учас­ке­лердің, гидротехникалық жә­не селден қорғау құрылыс­та­ры­ның жай-күйіне тұрақты мо­ниторинг жүргізіледі, – де­ді А.Дайырбаева.

Одан өзге жауаптылар сел қау­пін сейілту үшін море­на­лық көлдерде алдын алу жұ­мы­сы жүргізілетінін атап өтті. Мекеме қызметкерлерінің сө­зінше, бұл жұмыс барысын­дағы ең күрделі мін­деттердің бірі. Биыл осындай 6 көлде ке­шенді инже­нерлік-профи­лак­тикалық шаралар қарасты­рыл­ған. Оның қа­та­ры­­на Ақсай бас­сейніндегі №8, №9, №10 көл­дері, Кіші Ал­маты бас­сей­­нін­дегі №6 кө­лі және Үлкен Ал­маты бас­сей­ніндегі №10, №13-бис көлдері кіреді.

«Қазселденқорғау» ММ өкіл­дерінің мәліметінше, қа­зіргі кезеңде сел қаупі бар учаскелерге тәулік бойы 20 ба­қылау бекетінен мониторинг жүргізіледі. Осыған сәй­кес, олар өзендердегі су дең­гейі мен су шығынын, ауа райы жағдай­ын, жауын-шашын мөлше­рін, қар мен мұз­дықтардың еру қарқыны мен таулы аумақтардағы жалпы гидрологиялық жағдайды қа­да­ға­лап отырғанын жеткізді. Бақылау кезінде автомат­тан­дырылған мониторинг жүйе­лері пайдаланылады.

Алтынай БАУЫРЖАНҚЫЗЫ,

Алматы қаласы