Tengrinews.KZ парақшасындағы деректерге сәйкес, Qazaq24.com ақпарат таратты..
Қазақстанның кейбір өңірлерінде жер сілкінісі болып тұрады. 28 қыркүйекте Алматы тұрғындары тағы жерасты дүмпулерін сезінді. Кейбір куәгерлер мұны "жер астындағы соққы сияқты" деп сипаттады, адамдар афтершоктан қорқып, көшеге жүгіріп шықты. Мұндай жағдайларда қазақстандықтардың телефондарына шұғыл хабарламалар келуі тиіс екені белгілі. Алайда хабарлама біреулерге уақытылы келсе, енді біреулерге жер сілкінісінен кейін жеткені, ал кейбіріне мүлдем келмегені белгілі болды. Мұндай жағдай әр кез қайталанады. Осыған байланысты Tengrinews.kz Қазақстанда төтенше жағдайлар кезінде құлақтандыру жүйесі қалай жұмыс істейтінін, неге ол әрдайым іске қосыла бермейтінін және ең бастысы, бұл салық төлеушілерге қаншаға түсетінін анықтауды жөн көрді.
Tengri AI ұсынған жаңалықтың қысқаша мазмұны Бұл ЖИ жазған мәтін
28 қыркүйекте Алматыда тағы да жер сілкінісі сезілді; хабарламалар бәріне бірдей келген жоқ немесе кешігіп келді. Құлақтандыру жүйесіне мыналар кіреді: 4 611 сирена (3 282 СРУ және 1 329 электр сиренасы), 112 SMS-і, эфирді үзу, Mass Alert (Cell Broadcast), резерв — дауыс күшейткіштер. Құлақтандыру құралдарымен қамтамасыз етілу деңгейі 50%-дан төмен; норматив үшін тағы 5 981 СРУ қажет; 2024 жылдан 2026 жылға дейін қамтудың өсуі — 8,5 п.п. (41,2%-дан). Қаржыландыру негізінен жергілікті бюджеттерден жүргізіледі; ТЖМ нақты сомаларды ашпады. Бұрын: 2020–2025 бағдарламасы — 19,9 млрд тг; 2016–2023 жаңғырту — >10 млрд тг (88,5% жергілікті бюджеттер). Шығындар мысалдары: Шымкент (2022) — ~370 млн теңгеге 52 электр сиренасы; Алматы (2023) — 800 млн теңгеге 122 дана; Астана — 446 млн теңгеге 58 СРУ + 40 электр сиренасы; Астана (2026) — 480 сирена үшін 1,26 млрд теңгеге келісімшарт. Алматы, 23.01.2024: эпицентрде М=6,7 болғанда сиреналар іске қосылмады; SMS дүмпулерден кейін келді; тексерулер басталып, АСРО енгізу кезінде ұрлық анықталды (>1 млрд тг); бірқатар фигуранттар шартты түрде/растау бойынша сотталды. Mass Alert 10 аймақта енгізілді (басымдық — 11; Қарағанды облысында жоқ); қызмет бағалары әртүрлі: Алматы — 424 млн тг, Жамбыл — 60 млн, Маңғыстау — 48,1 млн, Ақтөбе — 47,9 млн, Абай — 38,7 млн. Mass Alert KPI көрсеткіші — телефондарға емес, базалық станцияларға жеткізу (≥70%); абоненттердегі іркілістер есепке кірмейді. Жеткізу шектеулері: iOS 18-ден төмен, сертификатталмаған/тіркелмеген құрылғылар, Cell Broadcast өшірулі, кейбір Huawei/Xiaomi модельдері; Mass Alert жер сілкінісін болжамайды, тек болған жағдай туралы хабарлайды. Қорытынды: сиреналардың тапшылығы, хабарландырулардың кешігуі және шығындардың ашық болмауы; сатып алу, орнату, бақылау және қызмет көрсетудің дұрыстығы маңызды, әйтпесе жүйелердің тиімділігі төмендейді.
Халықты құлақтандыру жүйесі қалай жұмыс істейді?Мәселені егжей-тегжейлі түсіну үшін біз Төтенше жағдайлар министрлігіне ресми сауал жолдаған едік, ведомствоның берген жауабы төмендегідей.
Қазақстандағы азаматтық қорғаудың құлақтандыру жүйесі бағдарламалық, техникалық және ақпараттық құралдар кешені ретінде сипатталады. Оның міндеті - төтенше жағдай болғаны немесе болуы мүмкін екені туралы хабарды адамдар мен мемлекеттік органдарға уақытылы жеткізу. Жүйені тереңірек талдасақ, ақпарат таратудың төрт негізгі арнасын бөліп көрсетуге болады:
Көшедегі сирена. Баршамызға жақсы таныс құрылғы. Олардың екі түрі болады: электрсирена - бұл негізінен "назар аударыңыз, бірдеңе болды" дегенді білдіретін дыбыстық белгі. Сондай-ақ сиреналық-сөйлеу құрылғысы (ССҚ) - ол арқылы алдын ала жазылған хабарлама беріледі, сондай-ақ оны дауыс күшейткіш ретінде пайдалану мүмкіндігі бар. ТЖМ мәліметінше, қазір елде осындай 4 611 құрылғы жұмыс істейді: 3 282 ССҚ және 1 329 электрсирена. SMS-хабарлама. Оны "112" бірыңғай кезекші-диспетчерлік қызметі іске қосады. Бұл азаматтарды ықтимал қауіп туралы қосымша құлақтандыру үшін қызмет етеді. Ұялы байланыс операторлары мұндай хабарламаларды тегін жіберуге міндетті. Бұл - маңызды тармақ. Эфирді тоқтату. ТЖМ мәліметінше, еліміздің 18 өңірінде теле немесе радиохабарларды тоқтатып, күнделікті эфирдің орнына шұғыл хабарлама жіберуге мүмкіндік беретін жүйелер енгізілген. Астана мен Алматы облысында бұл жұмыс телерадио хабарларын тарату операторларымен өзара іс-қимыл жасау арқылы жүзеге асырылатыны нақтыланды. Mass Alert. Құлақтандырудың жаңа тәсілі. Бұл Cell Broadcast технологиясына негізделген автоматтандырылған шұғыл құлақтандыру жүйесі. Ол ескертулерді қауіпті аймақтағы телефондардың экранына тікелей жібереді. Төменде бұның нақты қалай жұмыс істейтінін егжей-тегжейлі түсіндіреміз, әзірге бұл көпшілікке таныс "Ұлттық құлақтандыру" екенін айта кетейік.Фото: © Tengrinews.kz
Бесінші баламалы әдіс те бар, бірақ ол сирек қолданылады. Бұл әдіс жоғарыда аталғандардың ешқайсысы жұмыс істемеген жағдайда пайдаланылады. Мәселе жедел-қызметтік көліктердегі дауыс күшейткіштер мен үйлерді аралап шығу туралы болып отыр. Технологиялардың дамығанына қарамастан, бұл "қосалқы" әдіс әлі де қарастырылған. Қазақстан қаншалықты жабдықталған?ТЖМ мәліметінше, елдің техникалық құлақтандыру құралдарымен қамтамасыз етілуі 50 пайыздан төмен деңгейде қалып отыр.
Жүйе толық көлемде жұмыс істеуі үшін бүкіл ел бойынша тағы 5 981 сиреналық-сөйлеу құрылғысын орнату қажет. Бұл қазіргі бар құрылғылардан екі есеге жуық көп.
Бұл сан қайдан алынған? Барлығы арнайы "тиістілік нормалары" бойынша есептеледі. Олар 2021 жылы әзірленіп, 2025 жылдың сәуірінде ТЖ министрінің бұйрығымен қайта бекітілген. Төтенше жағдайлар жөніндегі аумақтық департаменттер елдімекендердегі құрылыстарды зерделеп, нормативтік қамтуды қамтамасыз ету үшін қанша құрылғы қажет екенін анықтайды. Есептеу кезінде 500, 800 және 1 300 метрлік радиустар ескеріледі.
Осы есептеулер негізінде жергілікті билік, яғни әкімдіктер қажетті жабдықтарды сатып алып, орнатады.
Елді құлақтандыру жүйелерімен жабдықтау қарқынын салыстыруға болады. 2024 жылдың наурызында біздің басылым ТЖМ-ге Қазақстанның қажетті жабдықтармен қамтамасыз етілу деңгейі туралы сауал жолдаған болатын. Ол кезде ведомство халықты құлақтандыру жүйелерімен қамту көрсеткіші 41,2 пайыз болғанын, ал елдегі сиреналық-сөйлеу құрылғылары мен электрсиреналардың жалпы саны 3 578-ге жеткенін хабарлаған еді.
Осылайша, екі жыл ішінде "жабдықталу" көрсеткіші небәрі 8,5 пайызға өскен. Сандық мәнде алғанда, осы кезеңде ел бойынша 1 033 жаңа құрылғы орнатылған.
Сол кезде ТЖМ бізге тағы бір қызықты мәліметті айтқан болатын. Ведомство дерегінше, мұндай көрсеткіштерге байланысты қалалар мен облыстардың барлық ауданына тиімді құлақтандыру жетпеуі мүмкін.
"Кейбір елді мекендер құлақтандыру құралдарымен жабдықталмаған, ал сирена бар жерлерде олардың тым алыс орналасуына байланысты бекітілген аумақтың бәріне дыбыс естілмейді", - деп хабарлады министрлік.
Яғни, төтенше жағдай болғанда азаматтардың бір бөлігі қауіпсіздігіне тікелей әсер ететін өмірлік маңызды ақпаратсыз қалу қаупі бар. Сандарға қарағанда, кейінгі екі жылда жағдай айтарлықтай өзгере қоймаған: қамту деңгейі небәрі 8,5 пайыздық тармаққа өскен, ал елді толық жабдықтау үшін әлі алты мыңға жуық құрылғы орнату қажет.
Құлақтандыруға бөлінген миллиардтар: қаржы қайда кетіп жатыр?Мемлекет бұл жүйеге қанша қаржы жұмсады? Бізде бұл сұраққа нақты жауап жоқ. Оны Төтенше жағдайлар министрлігінен ала алмадық.
Біз ведомствоға 2021–2025 жылдары құлақтандыру жүйелерін орнатуға бюджеттен қанша қаражат бөлінгенін және нақты жұмсалғанын жылдар мен өңірлер бойынша бөліп көрсетуді сұрап сауал жолдадық. Алайда, нақты сандардың орнына жалпылама түсініктеме ғана алдық.
"Қаржыландыру қарастырылған бюджеттік тағайындаулар шегінде жергілікті бюджеттерден жүзеге асырылды, ал қаражат сиреналарға, электрсиреналарға, басқару және сигнал беру жабдықтарына, жергілікті жүйелерге және Mass Alert-ті енгізуге бағытталды", - деп хабарлады министрлік.
Жауапта бірде-бір нақты сома көрсетілмеген.
Жабдықтарды күтіп ұстау, қызмет көрсету және жөндеу шығындарына қатысты да жағдай осындай. ТЖМ бұрын бұл жұмыстарды өңірлік ТЖ департаменттері мердігерлермен келісімшарт жасау арқылы қамтамасыз еткенін түсіндірді. 2025 жылдан бастап қызмет көрсету орталықтандырылды, бұл бюджет қаражатын тиімді пайдалану қажеттілігімен түсіндірілді.
Бірақ ведомство неге нақты сомаларды атай алмады? ТЖМ мұны құлақтандыру жүйелері республикалық емес, жергілікті бюджет есебінен орнатылатынымен түсіндірді. Басқаша айтқанда, сатып алуды әкімдіктер - әрқайсысы өз өңірі шегінде қаржыландырады. Дегенмен, кейбір сандарды таба алдық.
Премьер-министрдің 2021 жылғы депутаттық сауалға берген жауабында өңірлерді дамытудың 2020–2025 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында халықты құлақтандыру жүйелерін құруға 19,9 миллиард теңге қарастырылғаны көрсетілген. Сол құжаттан 2020 жылы әкімдіктер мұндай жүйелерді жаңғыртуға арналған жабдықтарды 1,5 миллиард теңгеге сатып алғаны белгілі болды.
ТЖМ-нің өз деректері де бар. 2024 жылы ведомство біздің басылымға 2016 жылдан 2023 жылға дейін құлақтандыру жүйелерін жаңғыртуға 10 миллиард теңгеден аса қаражат бағытталғанын хабарлаған болатын. Бұл соманың 88,5 пайызы жергілікті бюджеттерге, тек 11,5 пайызы республикалық бюджетке тиесілі болған.
Осы орайда заңды сұрақ туындайды. Қазір ТЖМ мұндай жабдықтарды орнату мен оған қызмет көрсету негізінен әкімдіктер есебінен қаржыландырылатынын айтып, жауапқа нақты сомаларды қоспай отыр. Бірақ осыдан екі жыл бұрын ведомство шығындардың жалпы сомасын еш қиындықсыз хабарлап, ақша нақты қай бюджеттен түскенін де көрсеткен еді.
Демек, министрлік бұл деректерді жинай да, ұсына да алады. Неге бұл жолы мұндай мәліметтердің берілмегені түсініксіз күйде қалды.
Сирена: қағаз жүзінде бар, көшеде үнсізСондай-ақ бізге, әсіресе нақты сандар берілмегенін ескере отырып, құлақтандыру құрылғылары қалай жұмыс істейтінін және олардың мемлекетке қаншаға түсетінін егжей-тегжейлі білу қызық болды.
Сирена - халықты құлақтандырудың ең көрнекі және ескі тәсілі. Алайда олар автоматты түрде қосылмайды. Әдетте сигналды оператор іске қосады. Тендерлер бірінің техникалық құжаттарына сүйенсек, бұл былай жұмыс істейді: оператор басқару пультінен бірыңғай сигналды қосады, содан кейін сол сирена арқылы жазбаны жіберуге немесе тікелей сөйлеуге болады.
Фото: Алматы әкімдігінің баспасөз қызметі
Яғни, сиренаны нақты бір адам іске қосады.
Ал ол жерде жауапкершілік адамдарға жүктеледі - оларды бақылау қажет. Бұл басқаша жұмыс істемейді. Осыған байланысты түрлі тексеріс қарастырылған.
ТЖМ мәліметінше, республикалық құлақтандыру жүйесі кем дегенде жылына бір рет, ал астананың, облыстардың және республикалық маңызы бар қалалардың аумақтық жүйелері кем дегенде тоқсанына бір рет тексеріледі. Тексеріс кезінде бірыңғай сигнал беріліп, халыққа ақпараттық хабарламалар таратылады.
Құлақтандыруды ұйымдастыру тәртібі ТЖМ-нің 2014 жылғы № 945 бұйрығымен реттеледі. Құжатқа сәйкес, жүйенің сенімділігі тұрақты дайындықпен, сондай-ақ жабдыққа уақтылы техникалық қызмет көрсетумен және жөндеумен қамтамасыз етілуі тиіс.
Бірақ 2025 жылдың басынан бастап қызмет көрсету тәртібі өзгерді. Егер бұрын аумақтық бөлімшелер мамандандырылған ұйымдармен дербес келісімшарт жасаса, енді бүкіл ел бойынша сиреналарға қызмет көрсету орталықтандырылды. ТЖМ мұны бюджет шығындарын азайту және жабдықтарға қызмет көрсетуді бірыңғай стандартқа келтіру мақсатымен түсіндірді.
Дегенмен, бұл шешім қаншалықты тиімді болғанын бағалау әзірге қиын: реформа нәтижесі туралы ашық деректер жоқ.
Сиренаны қосу қанша тұрады?Бір сирена қанша тұратынын нақты айту мүмкін емес. Себебі оларды орнатуға жауапты әкімдіктер әртүрлі мөлшерде жабдық сатып алады, ал бағалар өңірге байланысты өзгеше болуы мүмкін. ТЖМ біздің басылымға мынадай мысал келтірген болатын:
2022 жылы Шымкентте 52 электрсирена ауыстырылып, шамамен 370 миллион теңге жұмсалды; 2023 жылы Алматыда 122 электрсирена 800 миллион теңгеге ауыстырылды; Астанада 2024 жылғы жағдай бойынша 58 сиреналық-сөйлеу қондырғысы мен 40 электрсиренаны орнатуға 446 миллион теңге жұмсалды.Астанаға қатысты жағдай тіптен қызық. 2024 жылы қалалық әкімдік қолданыстағы құрал-жабдықтардың елорда аумағын толық қамтымайтынын мойындаған еді. Қаланың қарқынды өсіп жатқанын ескерсек, құлақтандыру құралдары жетіспейтіні анық, билік те қосымша жабдықтау қажеттігін мәлімдеген болатын.
Сондықтар биылғы жазда Астана әкімдігінің Азаматтық қорғанысты қамтамасыз ету орталығы 1,26 миллиард теңгеге келісімшарт жасады. Бұл қаражатқа қалада тағы 480 сирена орнату жоспарланған.
Техникалық ерекшелікке сәйкес, жүйе жан-жақты ойластырылған. Сиренаны үш тәсілмен іске қосуға болады: кәдімгі интернет кабелі, мобильді байланыс арқылы, ал егер ол істен шықса - жеке радиоарна арқылы.
Құрылғылар −50-ден +50 градусқа дейінгі температураға төтеп беруі тиіс. Күту режимінде сирена аккумулятордан кемінде 18 сағат, ал дабыл іске қосылғаннан кейін кемінде тағы бір сағат жұмыс істеуі керек.
Бірақ ең қызығы - бақылау жүйесі. Оператор электронды картадан әр сиренаның күйін, соның ішінде батарея қуатының деңгейі мен қорғаныс шкафын ашу әрекеттерін көре алады. Сондай-ақ бағдарлама оператордың іс-қимылын жазып алады, тіпті дабыл іске қосылмас бұрын оны суретке түсіреді. Мұның бәрі бүкіл қала бойынша сиреналардың кездейсоқ немесе рұқсатсыз қосылуын болдырмау үшін қажет.
Алматыдағы дау, сот және дабылҚұлақтандыру жүйесіне қатысты сынға Алматыдағы дау себеп болды. 2024 жылғы 23 қаңтарға қараған түні қала тұрғындары қатты жер сілкінісін сезді. Қытаймен шекарадағы эпицентрде оның магнитудасы 6,7 балға жетсе, қалада дүмпулер шамамен бес балл деңгейінде сезілді. Адамдар түн ішінде үйлерінен көшеге жүгіріп шығып, ал қаладан шыға берісте кептеліс пайда болды.
Фото әлеуметтік желілерден
Фото Tengrinews.kz/Әлихан Сариев
Бұл ретте қаладағы сирена үнсіз болды, ал "112" қызметінен жер сілкінісі туралы хабарлама жер сілкінісінен кейін келді.
Бұған қарапайым азаматтар ғана емес, депутаттар да наразы болды. Мәселен, сол кездегі Мәжіліс депутаты Сергей Пономарев қауіп төнген жағдайда қазақстандықтарды кім ескертуі керек деген мәселені көтерді. Ал депутат Ерлан Барлыбаев іс-қимыл тәртібі туралы хабарламалар мен түсініктемелер радио немесе теледидар арқылы жер сілкінісі қайталанғанға дейін берілмегенін, ал "Ұлттық деректер орталығының" сайты қолжетімсіз болып шыққанын атап өтті.
Мемлекеттік орган өкілдері болған жағдайға қатысты бірнеше уәж айтты. Мысалы, Алматы ТЖД-ның сол кездегі бастығы Нұрлан Атығаев сиренаны қосудың "қажеттілігі де, мәні де болмағанын", өйткені олар магнитуда 5,5 балдан асқанда ғана іске қосылатынын жеткізді.
Ал сол кездегі цифрлық даму вице-министрі Асхат Оразбек "SMS-хабарлама уақытында жіберілгенін, бірақ жетіп үлгермегенін" айтты. Сондай-ақ ол "ТЖ режимінде азаматтарды оқиға, жағдай туралы жедел құлақтандыру немесе оларға қай жерге бар керек екені туралы ақпарат беру мүмкін емес" екенін тілге тиек етті.
Бұл ретте Tele2/Altel операторы Алматы ТЖД-дан хабарлама таратуға қатысты алғашқы сұраныс жер сілкінісінен кейін бір жарым сағат өткен соң түскенін мәлімдеді.
Кейін, 24 қаңтарда ТЖД баспасөз қызметі жер сілкінісі туралы құлақтандыру жүйесі сынақ режимінде болғанын, ол 2024 жылдың бірінші жартыжылдығының аяғына дейін жалғасуы тиіс екенін хабарлады.
Бұл қандай жүйе екенін айта кетейік. Құжаттарда ол "Күшті жер сілкіністері туралы ерте құлақтандырудың автоматтандырылған жүйесі" деп аталады. Идеясы қарапайым: қала бойынша сейсмодатчиктері бар станциялар орнатылады, олар жер асты дүмпуін тіркеп, сиреналар мен телефондарда хабарламаларды автоматты түрде іске қосады. Яғни, адамның қатысуынсыз толықтай автоматты түрде жұмыс істейді. Оған қала миллиард теңгеден аса қаражат бөлген.
Осы тұста тексеруші органдарда заңды сауал туындады: автоматты түрде іске қосылуы тиіс жүйе неге жұмыс істемеді?
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет тексер тексеріс бастады, кейін оған прокуратура қосылды. Нәтижесінде тергеу бюджет қаражатын жымқыру белгілерін анықтады.
Іс материалдарына сәйкес, жабдықты орнатумен айналысқан "TNS-INTEC" ЖШС бас директоры сметада қарастырылған тот баспайтын болаттан жасалған қоршауларды арзан мырышталған қоршаулармен алмастырған. Салқындату мен жылытуды қамтамасыз ететін климат-бақылауы бар көше шкафтарының орнына компания кәдімгі шкафтарды орнатқан.
Бірақ заңбұзушылық мұнымен бітпеген. Жабдықты қабылдау актісіне ТЖД бастығының орынбасарлары қол қойған, ал мердігердің жұмысын бақылауы тиіс авторлық және техникалық қадағалау инженерлері ешқандай заңбұзушылықты анықтамаған. Ақыры сот алдында мердігер ұйым өкілдері де, орындалған жұмыстардың сапасын қадағалауы тиіс тұлғалар да жауап берді.
Істі Алматы гарнизонының әскери соты қарады. Барлық айыпталушы кінәлі деп танылды, алайда ешкім нақты түрме жазасын алған жоқ.
Үкімге сәйкес:
Бас директор алаяқтық жасағаны үшін кінәлі деп танылып, бес жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ рақымшылыққа байланысты мерзімі төрт жылға дейін қысқартылып, шартты түрде жаза тағайындалды; ТЖД бастығының бұрынғы екі орынбасары кінәлі деп танылды, бірақ ескіру мерзіміне байланысты жауапкершіліктен босатылды. Үшіншісі екі жарым жылға шартты түрде жаза алды; Қадағалау инженерлері үш жылға сотталды, бірақ амнистия бойынша жазадан босатылды. Mass Alert: дамудың жаңа кезеңі және қомақты қаражатБұл технология туралы алғаш рет 2024 жылдың наурызында Алматының бұрынғы әкімі Ерболат Досаев айтқан болатын. Сол кезде ол қала билігі ТЖМ және ЦДИАӨМ-мен бірлесіп, мамырдың аяғына дейін Cell Broadcast базасында Mass Alert жедел құлақтандыру жүйесін іске қосуды жоспарлап отырғанын хабарлады. Оны енгізуге 475 миллион теңге бөлінді.
Бұл жүйенің кәдімгі SMS-хабарламадан басты айырмашылығы - хабарлама жіберу принципінде. SMS жағдайында хабарландыру әр абонентке жеке жіберіледі, бұл желіге қосымша салмақ түсіреді. Жер сілкінісі кезінде адамдар жаппай бір-біріне қоңырау шала бастайды, салдарынан мобильді желілер онсыз да шамадан тыс жүктеледі.
Cell Broadcast басқаша жұмыс істейді: хабарлама мобильді байланыстың базалық станциялары арқылы беріледі және оны осы станциялардың қамту аймағындағы үйлесімді телефондардың бәрі қабылдайды. Жүйеге абоненттердің нөмірі қажет емес, ал жіберу процесі алушылардың санына байланысты болмайды. Осының арқасында кәдімгі байланыс арналарына салмақ түсірмей, бір уақытта көп адамға ескерту жасауға болады.
Мемлекеттік сатып алу сайтынан скриншот
Технология бірегей емес: ол халықаралық стандарттарға негізделген және өзге елдердегі шұғыл құлақтандыру жүйелерінде қолданылады.
Әдетте хабарламаны іске қосумен ТЖД кезекші қызметтері айналысады. Олар қажетті аумақты таңдап, хабарлама мәтінін жазады және жібереді. ТЖМ мәліметінше, хабарландыру іске қосылғаннан кейін бір минут ішінде жетуі тиіс.
Алматыда автоматты сценарий де қарастырылған. Жүйе сейсмикалық датчиктермен байланысты: егер олар жер сілкінісін тіркесе және оның параметрлері белгіленген критерийлерге сәйкес келсе, бағдарлама адамның қатысуынсыз хабарламаны өзі қалыптастырып, іске қосады. Ескерту бүкіл қалаға және оның сыртындағы 10 шақырым радиустағы аумаққа арналған.
ТЖМ өкілдерінің айтуынша, жүйе алдымен Алматыда сыналған, кейін оны басқа өңірлерге тарату туралы шешім қабылданған. Ең алдымен сейсмикалық қауіпті және ірі өнеркәсіптік нысандары көп аймақтар назарға алынды. Осылайша, 11 басым өңірдің тізімі жасалды: Алматы, Шымкент пен Алматы, Шығыс Қазақстан, Жамбыл, Қарағанды, Қызылорда, Маңғыстау, Түркістанғ Абай және Жетісу облыстары.
Бүгінде Mass Alert еліміздің он өңірінде жұмыс істейді. Бастапқы тізімде Ақтөбе облысы болмаған - ол 25 тамызда қосылды. Жүйе әлі енгізілмеген жалғыз өңір - Қарағанды облысы.
ТЖМ мәліметінше, ол жақта Mass Alert қажетті қаражат бөлінуіне қарай пайда болады. Қаржыландыру, басқа құлақтандыру жүйелеріндегідей, жергілікті бюджеттерден жүргізіледі. Демек, технологияны енгізу жүйенің дайындығына ғана емес, нақты облыста оған ақша бар ма, жоқ па соған да байланысты болып отыр.
Технология қанша тұрады?ТЖМ біздің сауалымызға берген жауабында Cell Broadcast технологиясы қанша тұратынын айтпады, сондықтан біз мемлекеттік сатып алу порталындағы мәліметтер негізінде бірнеше өңір бойынша бағаларды салыстырдық. Маңызды жайт: өңірлер жабдықтың өзін емес, осы технология бойынша жаппай құлақтандыру жүйесіне қол жеткізу қызметін сатып алады.
Соған қарамастан, келісімшарттардағы сомалар өңірлер бойынша айтарлықтай ерекшеленеді:
Алматы - 424 миллион теңге; Жамбыл облысы - 60 миллион теңге; Маңғыстау облысы - 48,1 миллион теңге; Ақтөбе облысы - 47,9 миллион теңге; Абай облысы - 38,7 миллион теңге.Айырмашылық өте үлкен: қызмет Абай облысында ең арзанға, Алматыда ең қымбатқа түскен. Алматыдағы келісімшарт сомасы шамамен 11 есе жоғары.
Мұны ішінара қаланың ауқымымен және қосымша талаптармен түсіндіруге болады: мысалы, ЕХАЖ-мен интеграциялау және "қала плюс 10 шақырым" шегіндегі аумақты қамту. Бірақ ашық мәліметтер арқылы өңірлер арасындағы баға айырмашылығы нақты неге байланысты екенін түсіну қиын.
Қателік шегі және KPIАлматыдағы Cell Broadcast жүйесіне арналған техникалық тапсырмадан бір қызық жайт анықталды: оның тиімділігі қанша адамның ескерту алғанымен емес, KPI көрсеткіші арқылы бағаланады.
Құжатқа сәйкес, хабарламалардың кем дегенде 70 пайызы көрсетілген таратылым секторларындағы операторлардың базалық станцияларына сәтті жетуі тиіс. Назар аударыңыз: мәселе телефондарға емес, мұнараларға жеткізу туралы болып отыр. Сонымен қатар орындаушыға байланысты емес себептермен жетпей қалған хабарламалар көрсеткішті есептеу кезінде ескерілмейді.
Басқа да шектеулер бар. Мердігер байланыс операторлары мен телефон өндірушілерінің Cell Broadcast технологиясын қолдау-қолдамауына, сондай-ақ бұл функция жұмыс істемейтін немесе өшірілген құрылғыларға жауап бермейді. Өз желілеріндегі жабдықтар мен олардың жұмысқа қабілеттілігі үшін операторлардың өздері жауапты.
Жүйе істен шыққан жағдайда, мердігер өтінімдерді электрондық пошта арқылы қабылдайды. Бұл ретте ақауларды жою мерзімі, соның ішінде байланыс операторларына да байланысты. Сонымен қатар мердігер айына бір рет жүйенің жұмысын тексеруге міндетті: тесттік хабарламалар жіберіп, олардың қай секторлардағы базалық станцияларға сәтті жеткенін, ал қай жерде жетпегенін тіркеп отыруы тиіс. Яғни, хабарламалардың жетпей қалу қаупі әлі де бар.
Бұл ретте, келісімшарт талаптары бойынша, егер хабарламалар базалық станцияларға жетсе, бірақ адамдардың телефондарына түспесе, жүйе тиімді деп есептелуі мүмкін.
Нене телефоныңызға ескерту келмеуі мүмкін?Төтенше жағдайлар министрлігі де бізге қызықты жайтты ашты. Жедел ескерту телефонға келуі үшін жүйенің қамту аймағында болу жеткіліксіз екен - смартфоныңыздың моделі мен ондағы операциялық жүйенің жаңартылған-жаңартылмағаны да маңызды.
ТЖМ Mass Alert жүйесі қай құрылғыларда жұмыс істемеуі мүмкін екенін атап өтті. Олардың қатарында iOS нұсқасы 18-ден төмен iPhone смартфондары, Қазақстанда пайдалану үшін сертификаттаудан өтпеген телефондар, сондай-ақ операторлар желісінде тіркелмеген құрылғылар бар.
Егер Cell Broadcast технологиясын қолдамаса немесе бұл функция баптауларда өшірулі болса, кейбір Huawei, Xiaomi және басқа да өндірушілердің модельдерінде қиындықтар туындауы мүмкін. Сонымен қатар телефонда шұғыл ескертулерді қабылдау функциясы қосулы болуы тиіс.
Тағы бір шектеу бар: Mass Alert жер сілкінісін болжамайды. Жүйе тек сейсмикалық толқындарды датчиктер тіркеп, мамандар деректерді өңдеп, хабарлау сигналын бергеннен кейін ғана іске қосылады.
Басқаша айтқанда, ол жер сілкінісі туралы алдын ала ескерте алмайды. Оның міндеті - жер сілкінісі басталғаннан кейін қауіп туралы мүмкіндігінше тез хабарлау, осылайша адамдарда әрекет етуге қажетті санаулы секундтар болады.
Бірақ хабарламаны алу неге телефон моделіне, операциялық жүйе нұсқасына және мобильді операторға байланысты және бұл себептерді біреу жүйелі түрде зерттеді ме? ТЖМ бұл сұрақтарға нақты жауап бермей, бізге Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігіне хабарласуға кеңес берді.
Сонымен, бір ведомство ескертуді іске қосуға, екіншісі оны жеткізудің техникалық шарттарына жауап береді, ал жүйені әкімдіктер қаржыландырады. Нәтижесінде жауапкершілік бірнеше тарапқа бөлінген және құлақтандыру істен шыққаны үшін кім жауапты екенін анықтау оңай емес.
ҚорытындыҚазақстандағы құлақтандыру жүйесінің түйткілдері аз емес: сиреналар жетіспейді, телефондарға хабарламалар кешігіп келеді немесе мүлдем келмейді, ал жабдықтарға жұмсалатын шығындар ашық емес. Дегенмен, мұндай жүйелерден бас тартуға болмайды. Сейсмоқауіпті аймақтар, әсіресе Алматы мен еліміздің оңтүстік-шығысында дер кезінде ескерту - қауіпсіздік, кейде адам өмірі мәселесі. Технологиялар баяғыдан бар және басқа елдерде сәтті қолданылып келеді. Мәселе - олардың бізде қалай енгізіліп, қалай пайдаланылып жатқандығында.
Түптеп келгенде, бәрі технологияға емес, жабдықты сатып алуға, орнатуға, тексеруге және қызмет көрсетуге жауапты адамдар мен мемлекеттік органдардың жұмысына тіреледі. Егер сиреналар заңбұзушылықтармен орнатылса, мердігерлерді бақылау жұмыс істемесе, ал тұтас аймақтар жылдап қаржыландыруды күтіп отырса, заманауи жүйенің өзі құтқара алмайды. Сондықтан жабдықты орнату жеткіліксіз, оның уақтылы және толыққанды жұмыс істеуін қамтамасыз ету қажет.
Тағы оқыңыз: Қазақстанда киік мүйіздері қалай 1,2 миллиардқа сатылды және кейін мәміледен неге бас тартылды?
Авторы: Александр Григорянц
Дайындаған: Айнұр Қапышова
Бізді Google-дың негізгі дереккөздер тізіміне қосыңыз
Қосу