Сарапшылар Қазақстанның бай елдер санатына өту шартын атады

Қазақстан табысы жоғары елдер санатына айтарлықтай жақындады және оған 2028–2029 жылдары өтуі мүмкін. Сарапшылардың пікірінше, бұл үшін елге өңдеу өнеркәсібін дамыту және экономиканың әлемдік шикізат бағасына тәуелділігін төмендету маңызды, деп хабарлайды Tengrinews.kz.

Қазақстан қашан табысы жоғары елге айналуы мүмкін?

2025 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстанда жан басына шаққандағы жалпы ұлттық табыс 13 740 долларға жетті. Табысы жоғары елдер санатына өту үшін шекті көрсеткіш 14 375 долларды құраған болатын.

Еуразиялық даму банкі салалық талдау орталығының басшысы Арман Ахунбаевтың айтуынша, Қазақстан бұл көрсеткішке қазірдің өзінде жақындап қалды.

"Қуатты өнеркәсіп - "орта табыс қақпанынан" шығудың негізгі кілті. ЕАДБ бұл өту кезеңі 2028–2029 жылдары болады деп күтеді. Ендігі басты міндет - экономикалық өсімнің жоғары әрі тұрақты қарқынын қамтамасыз ету".

"Орта табыс қақпаны" деп елдің белгілі бір әл-ауқат деңгейіне жеткеннен кейін экономикасының баяулауына тап болып, ауқатты мемлекеттер тобына ұзақ уақыт бойы өте алмау жағдайын атайды.

Ахунбаевтың айтуынша, өңдеу өнеркәсібі бұған дейін де Қазақстанның экономикалық саясатының басты назарында болған. Оны дамыту үшін индустрияландыру бағдарламалары, өнеркәсіптік саясат туралы заң және саланы 2029 жылға дейін дамыту тұжырымдамасы қабылданды.

Дегенмен, қазіргі уақытта өнеркәсіпті жеделдете дамытудың маңызы ерекше артып отыр.

"Үйреншікті шикізат моделі күрделі технологиялар импортына тәуелділіктен тым осал болып қалды. Сонымен қатар ірі экономикалар өндірісті локализациялауды белсенді субсидиялап, жеткізу тізбегін қайта құрып жатыр".

Неге Қазақстан үшін шикізатты өңдеу маңызды?

Сарапшының айтуынша, жаһандық инновациялардың шамамен жартысы өңдеу секторына тиесілі, ал өнеркәсіптегі бір жұмыс орны сабақтас салаларда тағы 2,2 жұмыс орнын ашады.

Бұл ретте Қазақстанға өнеркәсіпті нөлден құрудың қажеті жоқ. Елде күрделірек әрі қымбат өнім шығару үшін пайдалануға болатын шикізат пен өндірістік база бар.

"Экономиканы табиғи түрде күрделендіру үшін қолда бар базаны пайдалану жеткілікті: мұнай, металл мен астықты тікелей сатудан - полимерлер, жабдықтар мен терең өңделген өнімдерді өндіруге көшу керек", - деп түсіндірді Ахунбаев.

ЕАДБ бағалауынша, мұндай көшу Қазақстанға жыл сайын 38,4 миллиард долларға дейін қосымша өнім шығаруды қамтамасыз ете алады.

Ресейлік экономикалық сарапшы Денис Миролюбов та шикізат моделінің табиғи шектеулері бар деп есептейді.

"Бюджет пен экономика табысы әлемдік мұнай, газ және металл бағасына тым қатты тәуелді. Өңдеу саласын дамыту қосылған құны жоғары өнім жасауға, жаңа жұмыс орындарын ашуға мүмкіндік береді және экономиканың шикізат нарығындағы ауытқуларға тәуелділігін азайтады", - деп атап өтті ол.

Қай салалар тезірек өсіп жатыр?

Бірінші жартыжылдықта Қазақстанның өңдеу өнеркәсібіндегі өнім шығару көлемі 9,8 пайызға артты.

Ең жоғары өсім келесі салаларда байқалды:

жеңіл өнеркәсіп - 89,2 пайызға; машина жасау - 23,2 пайызға; химия өнеркәсібі - 19 пайызға; тамақ өнімдерін өндіру - 14,7 пайызға. Өнеркәсіптік аймақтар инвесторларды қалай тартады?

Сарапшылар өнеркәсіпті дамытудың негізгі құралдарының бірі ретінде арнайы экономикалық және индустриялық аймақтарды атайды.

Арман Ахунбаев мұндай аумақтардың тек салықтық жеңілдіктері бар алаң болудан қалғанын атап өтті. Мемлекет инвесторларға дайын инфрақұрылым мен түсінікті жұмыс жағдайларын ұсынады.

Бұл бизнеске бастапқы шығындарды азайтуға және жекелеген жағдайларда зауыттарды бірнеше жылда емес, бірнеше ай ішінде іске қосуға мүмкіндік береді.

"Мемлекет нарыққа жасанды түрде араласпайды, керісінше инфрақұрылым мен ашық реттеу жүйесін ұсына отырып, бизнесті бастапқы кезеңдегі орасан зор күрделі шығындардан босатады", - деп түсіндірді Ахунбаев.

Мұндай алаңдарда ірі кәсіпорындардың айналасында оларды жинақтаушы бөлшектермен және қызметтермен қамтамасыз ететін шағын өндірістер біртіндеп қалыптасады.

Мысал ретінде сарапшы Саран қаласын келтірді, онда шина мен автобус шығаратын кәсіпорындардың айналасында автомобиль компоненттерін шығаратын компаниялар дамып жатыр. Оның айтуынша, ұқсас процесс Атырауда мұнай-химия саласының айналасында жүріп жатыр.

"Бір ірі ойыншының келуі міндетті түрде басқаларын да тартады. Жеңілдіктердің қолданылу мерзімі енді өңдеу тереңдігіне және енгізілген технологиялардың күрделілігіне тікелей байланысты, бұл жай ғана құрастырумен айналысатын жобаларды іріктеп тастауға мүмкіндік береді", - деп атап өтті сарапшы.

Ахунбаевтың бағалауынша, өнеркәсіптік алаңдардың инфрақұрылымына салынған бір теңге бюджеттік инвестиция төрт-бес теңгеге дейін жеке капитал тарта алады.

Неге тек жеңілдіктер жеткіліксіз?

Сонымен қатар дайын инфрақұрылым мен салықтық жеңілдіктердің өзі инвестиция ағынына кепілдік бермейді, деп атап өтті Денис Миролюбов.

Оның айтуынша, бизнес заңнаманың тұрақтылығын, білікті мамандардың болуын, нарық көлемі мен экономикалық саясаттың болжамдылығын бағалайды.

"Инвесторлар дайын инфрақұрылымға, салықтық және әкімшілік жеңілдіктерге ие болады, бұл жаңа өндірістерді іске қосу шығындарын азайтады. Дегенмен, жеңілдіктердің өзі капитал ағынына кепіл бола алмайды. Арнайы экономикалық аймақтардың тиімділігі тек преференцияларға ғана емес, сонымен бірге елдегі жалпы инвестициялық климатқа да байланысты" - деді сарапшы.

Миролюбовтың пайымдауынша, Қазақстанның инвестициялық климаты бүгінде тартымды болып отыр.

Сарапшылардың пікірінше, өнеркәсіпті дамыту түптеп келгенде тек өндіріс көлемін арттырып қана қоймай, Қазақстан экономикасын неғұрлым тұрақты және шикізаттың әлемдік бағасының құбылуына азырақ тәуелді етуі тиіс.

Google News арқылы жаңалықтарымызды қадағалаңыз

Жазылу