Qazaq24.com, Zakon.KZ дереккөзінен алынған мәліметтерге сүйене отырып ақпарат бөліседі..
Доллардың қымбаттауына асықпау керек
Ұлттық банктің тамыз айында жүргізген макроэкономикалық сауалнамасына сәйкес, 2026 жылы доллардың орташа жылдық бағамы 490 теңге деңгейінде болжанып отыр. Бір ай бұрын сарапшылар доллар бағамы 500 теңге болады деп күткен. Сауалнамаға 15 сарапшы мен қаржы ұйымы қатысты.
Кейінгі жылдарға арналған болжамдар да төмендеді. Сарапшылар 2027 жылы доллардың орташа бағамы 516,2 теңге болады деп күтеді. Алдыңғы сауалнамада бұл көрсеткіш 532,1 теңге болған. 2028 жылға арналған болжам да 566,6 теңгеден 562,2 теңгеге дейін төмендетілді.
Ұлттық банк макроэкономикалық сауалнама нәтижесі реттеушінің ресми болжамы емес екенін атап өтті. Бұл – нарықтың кәсіби қатысушыларының бағамға қатысты болжамдары.
Қаржыгер Арсен Темірбаевтың пікірінше, қазір ұлттық валютаның пайдасына әсер етіп отырған бірнеше фактор бар. Соның бірі – теңгелік қаржы құралдарының жоғары кірістілігі.
Ұлттық банктің 4 қыркүйектегі шешімінен кейін базалық мөлшерлеме 16,25% деңгейінде белгіленді. Сонымен қатар реттеуші ақша нарығындағы артық өтімділікті азайту шараларын жалғастырып жатыр.
Теңгенің нығаюына мұнай бағасы да ықпал етеді. 2026 жылы Brent маркалы мұнайдың орташа жылдық бағасы барреліне 82,7 доллар деңгейінде болжанып отыр. Бұл Қазақстан бюджетінде есепке алынған 70 долларлық бағадан айтарлықтай жоғары.
Дегенмен сарапшы теңгенің қазіргі нығаюы оның осы деңгейде жыл соңына дейін сақталатынына кепілдік бермейтінін айтты.
"Менің болжамым сарапшылардың ортақ болжамымен сәйкес келеді. Жыл соңына қарай доллар бағамы 580-590 теңгеге жетеді деп күтемін", – деді Арсен Темірбаев.
Халық доллардың "өз бағасын" белгіледі
Қаржы сарапшысы Андрей Чеботарев "Осы жылдың соңына қарай доллардың теңгеге шаққандағы бағамы қандай болады деп күтесіз?" деген сауалнама жүргізді. Оған 2100-ге жуық адам қатысты.
Қатысушылардың басым бөлігі доллар бағамы 475-500 теңге аралығында болады деп болжаған. Бұл нұсқаны респонденттердің 32%-ы таңдады. Тағы 26%-ы доллар 450-475 теңге шамасында болады деп күтеді.
Осылайша, сауалнамаға қатысқандардың 58%-ы жыл соңына қарай доллар бағамы 450-500 теңге аралығында болады деп есептейді.
Респонденттердің тағы 12%-ы 500-525 теңге аралығын таңдаса, 11%-ы доллар 425-450 теңге деңгейінде болады деп болжаған. Қатысушылардың 6%-ы доллар бағамы 400 теңгеден төмендейді деп күтеді, ал 5%-ы 400-425 теңге аралығын таңдаған.
Доллар 525-550 теңге аралығында болады және 550 теңгеден асады деген нұсқалардың әрқайсысын қатысушылардың 4%-ы таңдады.
Шетелдік инвесторлар теңгеге қызығушылық танытып отыр
Андрей Чеботарев теңгенің нығаюына ықпал ететін өзге факторлармен қатар маңызды бір жайтқа назар аударды.
"Теңге шетелдік алыпсатар инвесторлар, яғни кэрри-трейдерлер үшін әлі де тартымды. Олар базалық мөлшерлеменің тым жоғары болуына байланысты біздің нарыққа шетел валютасын әкеледі. Бұл өз кезегінде теңге бағамының нығаюына ықпал етеді", – деді Андрей Чеботарев.
Ұлттық банктің деректері де мемлекеттік бағалы қағаздар нарығындағы бейрезиденттердің үлесі айтарлықтай өсіп келе жатқанын көрсетеді. Осы аптада реттеуші төрағасы Тимур Сүлейменов олардың нарықтағы үлесі 6,2%-дан 7,2%-ға дейін өскенін мәлімдеді.
"Бейрезиденттердің 7% көлеміндегі үлесі – жақсы көрсеткіш. Бірақ бұл дамыған елдердегідей жоғары емес. Ол жақта бұл көрсеткіш 15-20%-ға жетеді. Біз 10%-ды ең жоғары шек деп есептейміз және олардың үлесін айтарлықтай арттыруды көздеп отырған жоқпыз. Өйткені көлем ұлғайған сайын сарапшылар айтып жүрген тәуекелдер де арта түседі. Қазір бұл процесс толығымен реттеліп отыр, сондықтан қандай да бір қауіп көріп отырған жоқпыз", – деді Тимур Сүлейменов.
Тимур Сүлейменов бұған дейін доллар бағамының алдағы жағдайы туралы айтқанда, теңгенің тұрақтылығын қолдайтын тағы бір факторды атаған еді.
"Доллардың алдағы бағамына келсек, жоғарыда айтқанымдай, экономикамыздың іргетасы мықты. Өткен жылы төлем балансы тапшылықпен қалыптасса, биыл профицит болуы ықтимал. Бұл – өте жақсы макроэкономикалық көрсеткіш. Импорт көлемі шамамен бұрынғы деңгейде сақталып отыр. Сондықтан шетел валютасына қосымша аса жоғары сұраныс байқалмайды", – деді Тимур Сүлейменов.
Бюджеттің есебі: доллар – 480 теңге
Теңгенің тұрақтылығын айғақтайтын ең маңызды дәлел осыдан 10 күн бұрын жарияланған Қаржы министрлігінің 2027-2029 жылдарға арналған республикалық бюджет жобасында келтірілді.
Қаржы министрлігі бюджеттік есептеулерде бір долларды 480 теңге бағамымен есептеген. Атап айтқанда, 2027 жылы мұнай секторы ұйымдарынан Ұлттық қорға түсетін түсімдер 96 млн тонна мұнай өндіру, барреліне 70 доллар баға және бір доллар үшін 480 теңге бағамы негізінде болжанған.
Шетел валютасымен берілген бюджеттік кредиттерді өтеу көлемін есептеу кезінде де осы бағам қолданылды.
Салыстыру үшін айтсақ, Үкімет 2026 жылға арналған бюджетті қалыптастыру кезінде бір долларды 540 теңге, мұнайдың бір баррелін 60 доллар және өндіріс көлемін 98 млн тонна деп есептеген.
Осылайша, доллар бағамының қазіргі 450-460 теңге деңгейінен қаншалықты өзгеретіні, ең алдымен, теңгелік қаржы құралдарына капитал ағынының сақталуына, мұнай нарығындағы жағдайға және Ұлттық банктің ақша-кредит саясатын қаншалықты жылдам жұмсартатынына байланысты болады.
Айта кетейік, бүгін доллардың ресми бағамы – 454,46 теңге. Ақша айырбастау орындарында долларды сатып алудың орташа бағамы – 456 теңге, сату бағамы – 458 теңге.