Aikyn.KZ парақшасындағы деректерге сәйкес, Qazaq24.com ақпарат таратты..
Қазірдің өзінде мемлекеттік қызметтердің шамамен 90%-ын азаматтар онлайн форматта ала алады. Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің мәліметінше, eGov.kz порталында тіркелген пайдаланушылар саны бүгінде 15,1 млн адамнан асты. Ай сайынғы белсенді аудитория – 6,4 млн пайдаланушы, ал күн сайын қосымшаға 671 мыңнан астам адам кіреді. 2025 жылы азаматтарға арналған 220 цифрлық сервис пен мемлекеттік қызмет қолжетімді болған. Ең сұранысқа ие сервистердің қатарында банктік қарыздар мен микрокредиттер алудан ерікті түрде бас тарту сервисі, соттылығының бар немесе жоқ екені туралы анықтама, сондай-ақ заңды тұлғаның тіркеу әрекеттері туралы анықтама бар.
«Ұлттық ақпараттық технологиялар» АҚ басқарма төрағасы Дәулет Бекмановтың айтуынша, компания ақпараттық қызмет көрсету саласында мемлекеттік органдармен бірлесіп, азаматтар үшін қызмет алу үдерісін жеңілдете отырып, мемлекеттік қызметтерді цифрландыру бағытында жүйелі түрде жұмыс жүргізіп келеді.
– Біз eGov Mobile мобильді қосымшасы арқылы алынған қызметтер санының жыл сайын тұрақты өсіп отырғанын байқап отырмыз, бұл атқарылған жұмыстың тиімділігін көрсетеді. Сондай-ақ «Цифрлық құжаттар» құралы қазақстандықтардың күнделікті өмірінде қалыпты әрі кеңінен қолданылатын сервиске айналғанын атап өткім келеді. Қазір олардың саны 39-ға жетті, оның ішінде жеке куәлік, жүргізуші куәлігі, студенттік билет және басқа да әлеуметтік маңызы бар құжаттар бар», – дейді Д.Бекманов.
Цифрлық технологиялардың жедел дамуы әлем елдерінің әлеуметтік-экономикалық, қоғамдық-саяси өмірін қарқынды өзгертіп жатыр. EconomyKZ.org порталының сарапшысы Лина Егель «ЖИ енді жай ғана технология емес. Ол – инфрақұрылым. Оның қолданылуы медицинаны, қаржыны, білімді, өндірісті, тіпті әскери және саяси саланы, бәрін-бәрін қамтиды», – дейді.
ЖИ – ақылды көмекші
Демек, біз қаласақ та, қаламасақ та, ЖИ технологияларын барлық салада қолдану алдағы уақытта бұдан да жылдам өсе береді деген сөз. Замана көшінің соңында қалмай, цифрлық болашаққа қадам басқан Қазақстан аймақтағы технологиялық көшбасшы болуға ұмтылуда. Қазір еліміз БҰҰ-ның бағалауынша, әлемдік цифрландыру индексінде 24-орынға көтеріліп, «Электронды үкімет» платформасын жаңартуды жалғастырды. Жоғарыда айтқанымыздай, мемлекеттік қызметтерді алу 100%-ға жуық дерлік онлайн форматта жүзеге асып отыр. Нәтижесінде, халыққа қызмет көрсету орталықтары цифрлық кеңсеге айналады. Халық өзіне қажетті құжаттарды, мәліметтер мен ақпараттарды алу үшін eGov AI деп аталатын ақылды чат-боттың көмегіне жүгінуіне болады. Сондай-ақ eGov.kz порталы, eGov Mobile мобильдік қосымшасы мен e-Otinish сияқты негізгі электрондық сервистерге жасанды интеллект енгізілді. Яғни, eGov Mobile мобильдік қосымшасы мен e-Otinish сияқты негізгі электрондық сервистерге қосылған eGov AI деп аталатын ақылды чат-ботқа пайдаланушылар сұрағын түсінікті етіп жазса болды, қажетті анықтама немесе қызметті қалай алуға болатынын түсіндіріп, сілтемесін де жібереді. Бұл мамандардың айтуынша, қызмет көрсету жылдамдығын арттырып қана қоймай, сапаны жақсартуға, өтінім беру процесін жеңіл әрі ыңғайлы етуге мүмкіндік береді. Тіпті, жасанды интеллект заң жазып, оның кейінгі орындалуын да бақыламақ. Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиев жақын уақытта eGov порталының жаңарған нұсқасы іске қосылатынын айтты. Оның хабарлауынша, қазіргі қолданыстағы eGov порталы 2013 жылғы технологиялар негізінде құрылған және өз мүмкіндігі шегінде жұмыс істеді. Кейінгі жылдары инфрақұрылымға жүктеме артып, сервистер жиі істен шыға берген. Осы жағдайларды ескерген министрлік eGov-ты жаңа технологиялық шешімдер негізінде eGov 3.0 жаңа нұсқасын жасақтап жатыр. Жоба халықтың мемлекеттік қызметтерге үздіксіз қол жеткізуі үшін кезең-кезеңімен іске асырылады.
Онлайн қызмет оңтайлы шешім бе?
2026 жылғы 8 қаңтарда Microsoft жариялаған жаңа деректерге сенсек, ЖИ қолдануда ең жылдам өсіп келе жатқан нарық ретінде Оңтүстік Корея аталады. Бұл елде еңбекке қабілетті жастағы ЖИ қолданушылар саны 2025 жылдың бірінші жартысынан екінші жартысына дейін 18,5 пайызға артқан. Ал АҚШ-тың ғалымдары, инженерлері, кәсіпкерлері мен компания басшылары жасап жатқан өнімдер әлемдік стандартқа айналғанымен, ЖИ-ді жаппай қолдану жағынан Америка көшбасшы саналмайды. Мұның себебі – ІТ-маманы, киберқауіпсіздік саласы бойынша сарапшы Ғасыр Құралбайұлының түсіндіруінше, оларда алдымен сапа сосын масштаб деген ұранға байланысты болуы мүмкін.
– Менің білуімше, еліміз мемлекеттік қызметтерді автоматтандыру немесе цифрландыру бойынша әлемде алғашқы топ 10 немесе 15-ке кіреді. Бұл – біз үшін оң өзгеріс. Ал Оңтүстік Кореяда чат-боттардың тез енгізілуі мен тез қабылдауының бірнеше факторы бар деп ойлаймын. Ондағы халықтың цифрлық сауаттылығы мен технологияға сенімділігіне байланысты болуы мүмкін, – дейді ол.
Ал біздің елдегі халықтың цифрлық сауаттылығы мен жаңа технологияға сенімділігі туралы сөз қозғағанда, бұл бағытта нақты зерттеу бар ма деген сұрақ туындайды. Президент жанындағы Стратегиялық зерттеулер институтының дерегінше, Қазақстан халқының технологияларға деген сенім деңгейі әрқилы. Институттың бас ғылыми қызметкері Айгүл Забированың пікірінше, цифрлық сенім өздігінен пайда болмайды, оны бір түймені басу арқылы іске қосу немесе бір ғана формалды норма арқылы бекіту мүмкін емес.
– Шын мәнінде, цифрлық сенім сияқты жаңа әлеуметтік норманы қалыптастыру туралы айтсақ... Бұл күнделікті өмірде пайда болады, бірақ әзірге ол ережелер мен институттарға қарағанда технологияда тезірек дамиды. Дәл осы алшақтық бүгінде адам үшін алаңдаушылық тудырады. Адамдардан жасанды интеллектке қатысты қорқыныштарын сұрағанда, олар көбіне жасанды интеллекттің өзіне байланысты ешнәрсе айтпайды. Олар телефон қоңыраулары, мессенджерлердегі хабарламалар, банктен келген хаттар туралы айтады. Сондықтан қауіптердің ішінде бірінші орында машиналардың «көтерілісі» емес, кибералаяқтық тұр. Одан респонденттердің 55,3%-ы қауіптенеді. Сондықтан да алаңдаушылық көбіне цифрлық орта өмірдің үйреншікті бөлігіне айналған жерде жиі пайда болады: дәл сол жерде сенім мен қорғанысқа деген сұраныс ертерек қалыптасады, – дейді маман. Демек, жаңа технологияның енуімен қатар, қорғана білу және сауаттану мәселесі қатар жүреді. Бірінсіз бірін түсіндіру жоқ нәрсемен әуре болумен пара-пар дейді маман.
Жалпы, цифрлық сауаттылық және сенім, қауіпсіздік тұрғысынан алғанда, «бір терезе» қағидасымен қызмет көрсететін орталықтардың сақталуын маңызды деп санайтын топтың бар екенін де естен шығармаған жөн. Назарбаев университеті жанындағы Ұлттық талдамалық орталықтың зерттеуінше, қарттар, ауыл тұрғындары және әлеуметтік жағдайы төмен азаматтар үшін онлайн қызметтің айтарлықтай қолайсыз жақтары бар. Сонымен қатар техникалық ақаулар, мемлекеттік қызметтердің күрделенуі немесе алаяқтық әрекеттердің көбеюі де ХҚКО-ның сақталуына қажеттілік тудырады. Талдамалық орталық ұсынған зерттеу қорытындысына сәйкес, респонденттердің 75%-ы барлық қызмет онлайн форматқа көшсе де, физикалық кеңістіктерді сақтау керегін қолдаған және олардың 86%-ы ХҚКО-лардың өз елді мекендерінде жабылуы айтарлықтай қолайсыздық туғызады деп есептейді. Тек 10%-ы бұл мәселе емес десе, тағы 4%-ы нақты жауап бере алмаған. ҰТО Зерттеу орталығының жетекшісі Сәуле Ғазизованың пікірінше, әлі де ХҚКО қоғам мен биліктің маңызды өзара іс-қимыл алаңы болып қала береді.
– Қазақстандықтардың цифрлық қызметтерге деген сұранысы өсіп келе жатқанына қарамастан, олардың басым бөлігі халыққа қызмет көрсету орталықтарынан бас тартуға асықпайды. ХҚКО-ға деген қажеттілік тек жас, географиялық немесе қаржылық факторлармен шектелмейді. Қалада тұратын, орта жастағы және қаржылық жағдайы жақсы азаматтар да цифрлық кеңістікті қауіп-қатер аймағы ретінде қабылдай отырып, ХҚКО-ларға басымдық бере алады. Көптеген азамат бұл өзгерістің барлығын бақылап үлгермейді, сондықтан мемлекет тарапынан қолдау мен көмек күтеді. Сондықтан ХҚКО-лардың жабылуы – оңтайлы шешім емес, – дейді маман.
Ал цифрлық кеңселер пайда болған жағдайда халыққа қызмет көрсету орталықтары қызметкерлерінің рөлі де өзгереді. Енді олар кеңесші әрі көмекші ретінде жұмыс істеп, азаматтарға онлайн қызметтерді қалай пайдалану керегін түсіндіреді және күрделі жағдайларда қолдау көрсетеді.
Тілекгүл ЕСДӘУЛЕТ