Еңбек көші қонында тәуекел көп

Egemen.KZ парақшасындағы ақпаратқа сәйкес, Qazaq24.com хабар таратты..

Қазіргі күнге дейін еліміз еңбек мигранттарын қабылдайтын ел ретінде танылса, кейінгі жылдары жағдай өзгеріп, еңбек күшін экспорттайтын мемлекетке айналды. Мамандардың айтуынша, бұл – қалыпты үрдіс. Алайда «Ел азаматтары өзге елдердегі лаңкестік топтардың құрығына түсіп қалмай ма?» деген алаңдаушылық та бар.

Сурет: juzmedia.kz

Халықаралық көші-қон ұйымының (ХКҰ) есебіне сәйкес, өткен жылы шетелде жұмыс істеген 156,7 мың ел азаматы тіркелген. Олардың басым бөлігі Ресейде (128,8 мың), Кореяда (15,2 мың), Польша (2,6 мың) мен Ұлыбританияда (1,4 мың) еңбек еткен. Еңбек көші-қонына байланысты жағдайды реттеу үшін қазір ел билігі еңбек мигранттары ағылып жатқан мемлекеттермен келісімдер жасасуға күш салып отыр. Мәселен, Қатар, Ұлыбритания елдерімен екіжақты келісімдерге қол қойды.

Ал мамандардың айтуынша, Парсы шығанағы елдерінде жағдай күрделірек. Реформаларға қарамастан, бұл елдерде жалақы кешіктіріліп, заңсыз рекрутингтік төлемдер, төлқұжаттарды тартып алу мен кәсіподақтық қорғаудың болмауы секілді олқылықтар кездеседі. Осы тәуекелдерді азайту мақсатында ел Үкіметі Қатармен келісімге қол қойды, сондай-ақ Біріккен Араб Әмірліктері, Сауд Арабиясы елдерімен халықаралық шарт жасасуға келіссөздер жүргізіп жатыр. Өткен жылы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі мен Ұлыбританияның Еңбек заңнамасын бұзу мен қанауға қарсы қызметі (GLAA) арасында меморандумға қол қойылған.

Қазіргі уақытта Үкімет Корея Республикасына ерекше назар аударып отыр. Ел билігі төмен және орта білікті жұмысшыларды заңды түрде жұмысқа орналастыруға мүмкіндік беретін Employment Permit System (EPS) жүйесіне қосылу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатыр. Егер екі ел келісімге келсе, Кореяда заңсыз жұмыс істеп жүрген отандастарымыздың саны азаймақ. Көші-қон комитетінің мәліметіне сүйенсек, бүгінде Кореяда 7 мыңнан 15 мыңға дейін ел азаматы заңсыз еңбек етіп жүр. Енді оларды репатриациялау, сертификаттау, жұмысқа орналастыру талаптарын біріздендіру қажет. Халықаралық көші-қон ұйымының деректеріне сәйкес, ел Үкіметі Словакия, Жапония, Швеция, Италия, Норвегия, Польша, Чех Республикасы, Румыния, Финляндиямен де осындай келісімдер жасасу бағытында белсенді жұмыс жүргізіп жатыр.

Негізі жалған жұмыс ұсынатын алаяқтық жағдайлар Азия елдерінде жиі кездеседі. Мәселен, былтыр еліміздің ондаған азаматы Мьянма мен Лаоста еңбек қанауының құрбаны болған. Сарапшылардың айтуынша, дәл осы аймақта жоғары жалақы мен тегін әуе билеттерін уәде ететін жалған бос жұмыс орындары көбейген, ол шын мәнінде адамдарды ауыр қанауға, тіпті құлдыққа жегуге соқтырып жатыр.

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Көші-қон комитетінің төрағасы Әсет Шонов мәселелер шекарадан өтпей тұрып-ақ басталатынын айтады. Күмәнді ұсыныстарға келісетіндер – көбіне келісімшарттарды тексермейді, құқықтарын білмейді, оның үстіне тілді де меңгермегендер. Оның үстіне цифрлық, қаржылық сауаттың төмендігі жағдайды одан әрі күрделендіре түседі. Өйткені адамдар мұндай құрыққа тез ілінеді, ауыр міндеттемелер жүктейтін келісімдерге қол қояды, делдалдарға алдын ала төлем жасап, әлеуметтік қорғау құқықтарынан айырылып қалады.

«Қазір біз еңбек көші-қонын заңды әрі қорғалған арналарға көшіріп жатырмыз. Кореямен EPS жүйесі бойынша келіссөздер жүргізіп, Парсы шығанағы елдерімен жасалған келісімдерді іске асырып жатырмыз, сондай-ақ азаматтардың құқықтық дайындығын мемлекеттік платформалар арқылы күшейтудеміз», деді Көші-қон комитетінің төрағасы.

Оның айтуынша, қарапайым ережелердің өзі қауіптің алдын алады. «Делдалдарға қолма-қол ақша беруге болмайды, елге кірудің ешқандай «көлеңкелі» схемаларына жол жоқ. Тексерілген жұмыс берушілер мен виза немесе рұқсаты бар келісімшарттар ғана болуға тиіс. Бұл азаматтардың құқықтарын қорғауға кепілдік береді әрі консулдық қызмет көрсетуді жеңілдетеді», деп ескертті А.Шонов.

Табыс табу мақсатында шетелге кететіндер, ең алдымен, жұмысқа орналасу арнасының заңдылығына көз жеткізу қажет. Бұл мемлекеттік жұмыспен қамту орталықтары арқылы немесе үкіметаралық деңгейде жасалған келісімдер шеңберінде жүзеге асуға тиіс. Мәселен, Кореяға жұмысқа орналасуға EPS жүйесімен келіссөздердің барысын, сертификаттау талаптарын қадағалап отырған жөн. Бұдан соң сапар алдындағы бағдарлау курсынан өтіп, онлайн-оқыту бағдарламаларын меңгерген дұрыс. Skills.enbek.kz, migration.enbek.kz мемлекеттік платформаларында қажетті ақпарат жинақталған, ал ХҚҰ-мен бірлесіп жүзеге асырылатын «Ашық әлем» ақпараттық науқаны мигранттар мен олардың отбасыларына арналған материалдарды үйлестіреді.

Мемлекет өз тарапынан үкіметаралық келісімдерді кеңейтіп, қабылдаушы елдермен жаңа квоталар бекіту бағытында жұмыс жүргізіп жатыр. Сонымен қатар мигранттар көп шоғырланған елдерде полиция атташелерін тағайындау арқылы консулдық және құқық қорғау органдары арасындағы байланысты күшейтіп жатыр. Осылайша, еліміз халықаралық келісімдер мен ел ішіндегі ақпараттық-ағартушылық жұмысты ұштастыра отырып, қауіпсіз еңбек көші-қонының тұтас архитектурасын қалыптастырып келеді. Десе де, заңсыз еңбек күшін ұйымдастырып, алаяқтық схемаларға тосқауыл болмай тұр. Сондықтан әр азамат барар елдің ерекшеліктерін өз бетімен зерттеуі қажет. Ұсынып отырған жұмыс орнының жалақысы, жұмыс кестесі, тұрғын жағдайы мен медициналық сақтандыру шарттары нақты көрсетілген екі тілдегі келісімшарт жасау да аса маңызды. Көші-қон мамандары жолға шығар алдында төлқұжат, виза, сақтандырудың көшірмелерін жасап, сақтап алудың маңызы зор екенін айтады. Сондай-ақ жақын адамдарға мекенжай, жұмыс берушінің байланыс деректерін хабарлап қойған жөн. Мемлекет төтенше жағдайлар үшін 1414 сенім телефонының нөмірін, Сыртқы істер министрлігінің шетелдегі мекемелерінің байланыстарын қолда ұстап жүруді ұсынады. Сақтықта қорлық жоқ.

Соңғы жаңалықтар

Елімізде қай жолдар жабық тұр?

Қазақстан • Бүгін, 09:24

Бүгін 1 долларды қанша теңгеге сатып алуға болады?

Қаржы • Бүгін, 09:12

Сенат төрағасы: Тарихи кезеңде ұлттың бірлігі аса маңызды

Үкімет • Бүгін, 09:00

Бірқатар халықаралық келісімдер ратификатталды

Саясат • Бүгін, 08:55

Шыны зауытындағы бірегей жобалар

Өндіріс • Бүгін, 08:50

Энергетикалық қауіпсіздік – экономикалық тұрақтылық кепілі