Qazaq24.com, Egemen.KZ дереккөзінен алынған мәліметтерге сүйене отырып жаңалық жариялады..
− Ләйлә Сұлтанқызы, ең алдымен, «Мариям Қазақстан» қорының құрылуына тоқталып өтсеңіз. Қор ашуға не түрткі болды? Қоғамдағы миссиясы қандай?
− Қордың атауында үлкен мән бар. Алты жыл бұрын туған ағам 44 жасында өмірден өтті. Жеңгем бес баламен жесір қалды, өзі жүкті еді. Артынша, Алла бізге қуаныш сыйлап, Мариям дүниеге келді. Ағамның есімі жақсылықпен қатар жүрсін деген ниетпен «Мариям Қазақстан» қорын құрдым. Осылайша, «Тегін ЭКО» жобасымен біраз келіншектің ана атануына себепші болдық.
Бұған дейін «Бір шешім қабылдаңызшы, көмек берсеңіздер» деп өңірлерден біраз оқырманым көмек сұрап жазды. Оларды еліміздегі эко орталықтарына бағыттап жүрдім. Жора-жолдас, таныс-тамыр, әріптес-достар көмек қолын созды. Бірі 5 мың теңгесін берсе, бірі 50 мыңын ұсынды. Оның өзі санаулы келіншекке көмектесуге ғана жететін. Содан кейін ойлана келе қор ашқан жөн шығар дедім.
Өзім эко орталығына көп бардым. Қызды болғым келді. Бұл орталықтарда жастардың жүргеніне таңғалдым. Өйткені жасанды ұрықтандыруға көп жыл балалы бола алмай жүрген, орта жастағы отбасылар ғана амалы таусылған соң келеді екен деп ойлаған едім. Алайда бедеулік қазір жасарып кеткенін айтады дәрігерлер. Осы кезден бастап тақырыпты зерттедім. Елімізде «Аңсаған сәби» бағдарламасы барын білдім. Жалпы, осы бағыттағы іске кірісуіме бір жағынан жастар себепші болды.
− Қор арқылы қанша адамға көмек көрсетілді?
− Осы уақытқа дейін 70 отбасына көмек бердік. Қазір 26 нәресте дүниеге келді. 10-нан аса әйел – жүктілік, қалғаны ұрықтандыруға дайындық кезеңінде. Бұл – ұзақ үдеріс. Бізге үш жыл бойы келіп жүрген отбасылар бар. Көбіне он-жиырма жыл сәбилі бола алмай жүргендер келеді. Бір-екі баладан соң жүкті бола алмай келетіндер де бар, бірақ олар көп емес. Көбі алғаш ретте-ақ ата-ана атанады. Сонымен қатар отыз жасқа дейінгі жастар көп жүгінеді. Мысалы, күні кеше қамқоршылық кеңесін өткіздік, қараған өтініштердің ішінде 9 отбасының жетеуі – отызға толмағандар. Әрбір таңдалған отбасы – бізге жай статистика емес, бұл үлкен үміт, сенім, жаңа өмірге жасалған алғашқы қадам.
− Қор көмегіне мұқтаж азаматтарды іріктеу қалай жүзеге асады?
− Білікті дәрігер мамандардан құралған қамқоршылық кеңестің шешімімен таңдалған, сәби сүйгісі келетін, ресми некедегі отбасыларға көмек көрсетеміз. Қорымыздың сайты арқылы өтініш толтыру қажет. Келіп түскен өтініштерді тіркеп, саралап өтініш иесіне хабарласамыз. Жалпы, аналық бездерінің қызметі орташа деңгейдегі, АМГ (антимюллерлік гормон) көрсеткіші төмендеуге жақын немесе орташа, жасы 40-қа жақындаған отбасыларға ерекше назар аударылады. Себебі дәл осы кезеңде уақыт факторы өте маңызды рөл атқарады. Біздің мақсат – әр отбасының жағдайын жеке қарап, дер кезінде көмек көрсету.
Алғашқы екі жылда «Аңсаған сәби» мемлекеттік квотасын ала алмайтындарға көмек көрсеттік. Бірінің дерті бар, енді бірінің анализдері талапқа сай келмейді. Сондай-ақ мемлекеттік квота жылына бір рет қана беріледі. Егер жасанды жолмен ұрықтандыру сәтсіз болса, тағы да бір жыл күту керек. Ал бұл – жасы ұлғайған адамға ұзақ уақыт. Сондықтан мұндай талапты алып тастадық. Әрбір әйелдің жағдайы Қамқоршылық кеңесте қаралады, соған сәйкес шешім қабылданады. Мәселен, әйелдің денсаулығы жақсы, анализдері де оң болса, қайта ұрықтандыруға дайын болса, тағы бір жасанды ұрықтандыру жүргізіледі. Жалпы, мемлекет тарапынан жасалып жатқан үлкен қолдауға үкіметтік емес ұйым ретінде үлесімізді қосып, қоғам мен мемлекет арасындағы алтын көпір болуға тырысып жатырмыз.
− Қор қызметінің ашықтығы мен есептілігі қалай қамтамасыз етіледі?
− Әр әйелдің жағдайын өздерінің рұқсатымен бөлісіп отырамыз. Мысалы, Instagram парақшамызда пайдалы ақпаратпен қоса, өзін түсіріп, көрсетуге рұқсат берген отбасы, жұптар туралы бейнероликтер көп. Олар онда өз оқиғаларын бөліседі. Сайтымызда әр үш ай сайын қор есебі жарияланады. Мысалы, тіпті жүз теңгесін аударған адам өзінің аударымын көре алады. Бәрі ашық жүргізіледі. Қорда үш қызметкер бар, олардың жалақысына дейін көрсетілген.
− Ал демеушілермен, эко орталықтарымен байланыс қалай жолға қойылған?
− Елімізде қазір 19 репродуктивті орталық бар. Біз «Экомед» орталығымен жұмыс істейміз. Қорға жиналатын қаржының 80 пайызы демеушілерден түседі. Олардың аты-жөндерін қарсы болмаса жариялаймыз, көбіне атын атамауды жөн санайды. Демеушілердің қатарында танымал тұлғалар көп. Мысалы, Сәкен Майғазиев, Гүлнұр Мамасарипова, Дариға Бадықова, Құралай Анарбекова бірқатар отбасына демеу болды. Көмек беретін іскер әйелдер де көп, ірі компания басшылары бар. Соның бірі – Сырымбек Тау. Бірқатар басшы балалы бола алмай жүрген қызметкерлеріне демеушілік жасайды.
− Бүгінде қоғамда аналар мен балаларды қолдау мәселесі қаншалықты өзекті деп ойлайсыз?
− Өте өзекті. Оның ішінде балалы бола алмай жүрген отбасыларды қолдаудың маңызы артып келеді. Мысалы, бізге айына 100-ден аса өтініш түседі. Жекеге жазатындар қаншама, санында шектеу жоқ. Осыдан оның маңызын көруге болады. Елімізде әрбір алтыншы отбасы балалы бола алмай қиналып жүр. Өзі болмаса да, туысы, нағашысы, тіпті құда-жекжаттарында мұндай мәселе бар. Жылап келеді, көз жасына ерік беретіндерді көру – өте ауыр. Осы мәселенің өзектілігін ескерген Президент «Аңсаған сәби» мемлекеттік бағдарламасының іске асырылуына себепші болды. Мысалы, осы бағдарлама арқылы жылына 7 мың квота бөлінеді, одан 4 мың бала дүниеге келеді. 2030 жылға дейін осы квота көлемі сақталады. Бұл бір мәселе болса, сондай-ақ балалы болғысы келмейтін немесе бір баламен шектеліп қалғысы келетіндердің бары тағы бір өзекті мәселе болып отыр.
− Сөзіңіз аузыңызда, балалы болуға асықпайтын немесе жоспарламайтындарға қоғам болып балалы, оның ішінде көпбалалы болуды қалай насихаттаймыз, не істеуіміз қажет деп санайсыз?
− Бізде қазір әлеуметтік желінің ықпалы өте зор. Көпбалалы болуды сәнге айналдырып, осы бағытта көп контент жүктеуіміз қажет. Жастарды көпбалалы болуға үгіттеудің бір жолы осы. Мысалы, қазір блогерлердің өміріне қызығып қарайтындар көп. Олар әдемі өмірін, әдемі сәттерін көрсетеді ғой. Ал қиындықтарын экранның ар жағында қалдырады. Оларда қиындық жоқ дей алмаймыз. Бірақ оны көрсетпеуге тырысады ғой. Сол сияқты біз де көпбалалы отбасының позитивті жағын көбірек көрсетіп, қоғам арасында көпбалалы болу құндылығын жиі насихаттауымыз қажет. Әлеуметтік желінің мүмкіндігін ұтымды пайдалансақ, барлық жақсы нәрсемізді, құндылығымызды сақтап, қоғамға ықпал етуге болады. Бізде әлеуметтік желіде қырық, елу, алпыс жастағылардың контенті өте аз. Ал олар нағыз үлгі боларлық жастағылар ғой.
− Сіздің ойыңызша, мейірімді қоғам қалыптастырудың басты тетігі неде?
− Мейірімді қоғам құру үшін алдымен айналамызға мейірімді болуымыз қажет. Әр нәрсені өзімізден бастамай, өзгелерге не айта аламыз? Мысалы, алдымен көршіміздің жағдайын біліп, мейірімділік таныту керек. Ал қазір көршіміздің кім екенін де білмейтін, ауыл-аймақтағы бөле, нағашылармен араласпайтын жағдайға жетіп қалдық. Әке-шешеміздегі мейірімділік бізде бар ма? Ал балаларымызда бола ма? Сондықтан адам өзінен бастау қажет. Негізі айналамыздың бәрі мейірімге толы, соны көре білуіміз керек, таныта білуіміз қажет. Біз жанашыр халықпыз, қазақ секілді қайырымдылық жасауға келгенде тең келер ұлт жоқ. Қазақ әрқашан асар жасауға дайын тұрады. Осылайша, үміт үзілмек емес.
− Әңгімеңізге рахмет.
Әңгімелескен −
Гүлнар ЖОЛЖАН,
«Egemen Qazaqstan»