Жетісу мектептерінің жайы қалай?

Өңірдегі білім саласына біржақты пікір айтуға келмейді. Бұрынғыдай емес, шалғай ауылдардағы орта мектептерді басым бөлігі заман талабына сай жасақталды. 3 ауысымды білім ошақтары жоқ. Жаңа оқу нысандары бой көтерді. Білім сапасы біртіндеп ілгерілеп келеді. Ендігі бір мәселе – маман тапшылығы. Бұл бағытта жұмыстар жүріп жатыр.

Суретті түсірген – Жұмабай Мұсабек

Қауіпсіз білім ордалары бой көтерді

Кейінгі жылдары атқарылған жұмыстардың нәтижесінде оқу орындарының материалдық-техникалық базасы нығайып, әсі­ресе алыстағы ауылдағы білім ошақтарының жағдайы жақ­сар­ды. Облыс құрылған күннен бері жөндеуді немесе жаңа құ­ры­лысты қажет ететін нысандар­ды жаңарту деңгейі орта есеппен 55,8%-ды құрап, 276 нысан қайта жаңғыртылды. Оның ішін­де 41 мектептің жаңаруы – білім саласына жасалған нақты ин­вестицияның айғағы. Бұл өзге­рістердің тікелей нәтижесі ретін­де білім жүйесіндегі өзекті мәселе – бейімделген мектептер саны 69-дан 38-ге дейін қысқарды. Яғни бұрын өзге ғимараттарды па­на­лаған немесе талапқа сай емес жағ­дайда жұмыс істеген мек­теп­тер­дің орнына қауіпсіз білім ордалары бой көтерді.

«Облыс құрылғаннан бері 6 390 орындық 19 мектеп пайда­ла­­нуға берілді. Бұл – тек сан емес, сапалы білімге жол ашқан мың­­даған оқушының тағдыры. Әсіресе «Келешек мектептері» ұлт­тық жобасы аясында іске асқан нысандардың маңызы зор. Алакөл ауданының Достық ауы­лында және Панфилов ауда­ны­ның Жаркент қаласында салын­ған 1 800 орындық екі ірі мектеп аймақтың білім кеңістігін түбе­гейлі өзгертті. Бұл мектептер за­манауи кабинеттермен, зертханалармен, спорт және шығар­машылық алаңдарымен жаб­дық­талған», дейді облыстық білім басқармасының басшысы Дәурен Жүнісов.

Былтыр бірқатар ауыл қуа­ныш­ты жаңалыққа кенелді. Алакөл ауданының Достық ауы­лында, Ақсу ауданының Көлтабан ауылында, Панфилов ауда­ны­ның Талды ауылында жалпы 1 020 орындық 3 мектеп ел игі­лі­гіне берілді. Бұл – шалғай елді мекендердегі балалардың қала­да­ғы құрдастарымен тең дәре­жеде білім алуына жасалған маңызды қадам. Тек жаңа мектеп салумен шектелмей, қол­да­ныстағы білім нысандарын жаңғырту да назардан тыс қал­ған жоқ. 2023–2025 жылдар аралығында 22 мектепке күр­делі жөндеу жүргізілді. Оның ішінде былтыр 6 нысан толық жаңартудан өтті.

Атап айтқанда, Ақсу ауданы Жансүгіров ауылындағы Сәтбаев атындағы мектеп, Ескелді ауданындағы Қарабұлақ және Елтай ауылдарының мектептері, Қаратал ауданындағы Тастөбе, Көксу ауданындағы Бостоған, Панфилов ауданындағы Әулие­ағаш ауылдарының мек­тептері күрделі жөндеуден кейін жаңа кейіпке енді. Бұл мектептерде шатырдан бастап инженерлік желілерге дейін толық ауыстырылып, оқу кабинеттері заманауи талаптарға сай жабдықталды.

«Жаңа немесе жаңартылған мектеп – ауылдағы тұрақты­лық­тың кепілі. Мұғалім келеді, жас мамандар тұрақтайды, ата-аналар көшіп кетуден қалады. Бұл – өңірлік дамудың ұзақ­мер­зімді инвестициясы. Бұрын ма­териалдық база әлсіз еді, зерт­ханалық құрал-жаб­дық­тар жетіспейтін. Қазір жаңа ғи­маратта оқушылардың қызы­ғу­­шылығы артты, ата-ана­лар­дың да сенімі күшейді», дейді Еңбекшіқазақ ауылының мектеп директоры Рауан Мырзахмет. 

Ауылда маман тапшы

Білім саласының мамандары­ның айтуынша, ауыл мектебінің жаңаруы – тек оқу үдерісін жақ­сарту емес, тұтас ауылдың әлеу­мет­тік ахуалын көтеру. Ен­дігі мәселе – сол ауылдарды пе­да­гог­термен қамту өзекті болып отыр. Өңірде 63 маман тап­шы­­лығы анықталды. Педагог жетіс­пеу­шілігі тікелей білім сапа­сы­на нұқсан келтіретін фактор болғандықтан, бұл мәселе – басты назарда тұр. Қазір кадр тапшылығын жою үшін әрбір білім бөлімінің басшылары жүйелі жұмыс істеп жатыр.

Мәселен, орта білім беру ұйымдарында 15 754 педагог еңбек етеді. Кейінгі үш жылда олар­дың саны 6,3%-ға артып, кадрлық әлеуеттің динамикасы жоғарылады. Педагогтердің 95,2%-ы – жоғары білімді, 1003 маманның магистрлік дәрежесі бар. Техникалық және кәсіптік білімі бар педагогтер үлесі 4,8%-ды құрайды. Бірқатар базалық пән бойынша 50 жастан асқан педагогтердің үлесі 21-24% аралы­ғы­нда, ал жас педагогтердің үлесі – 6,9 %. Жастарды елді мекенге тарту өңір үшін емес, еліміз үшін де түйткілдің төресі болып отыр. Қызығы, облыста 30 жасқа дейінгі педагогтер арасында ең жоғары үлес ағылшын тілі мұғалімдеріне тиесілі екен.

«Оқу сапасына тікелей ық­пал ететін өзекті фактордың бірі – мұғалімдердің пәндік білім деңгейі. Кейбір педагог­тер­дің оқытатын пәні бойынша теориялық білімінің жеткілік­сіз­дігі, заманауи ғылыми мазмұнды, күрделі ұғымдарды және пән ішіндегі өзара байланыстарды түсіндіруде қиындықтарға тап болуы байқалады. Бұл әсіресе жаратылыстану-математикалық бағыттағы пәндер мен шет тілде­рін оқытуда айқын көрініс табады. Пәндік білімнің әлсіздігі оқыту әдістемесінің де сапасына әсер етіп, сабақтың мазмұнын тереңдетуге мүмкіндік бермейді», дейді облыстық әдістеме орта­лығы директорының орынбасары Айбек Кенжебаев.

Бүгінде облыстағы дирек­тор­лар­дың 90%-ының педагоги­калық саладағы еңбек өтілі 10 жылдан асады. Бұл ретте басшылық құрамның 197-сі басқарушылық өтілі 7 жылға дейінгі мерзімді құрауы басқару корпусының біртіндеп жаңарып, жүйеге жаңа менеджерлердің келіп жатқанын аңғартады. Біліктілік санаты бойынша 148 басшы аттестатталған. Қазіргі уақытта 22 басшылық лауазым бос болса, оның 22-сі ауылдық мектептерге тиесілі. Мұндай көрсеткіш қала мен ауыл арасындағы кадрлық теңгерімсіздікті көрсетеді. Өкі­ніш­ке қарай, ауыл мектептерін білік­ті кадрлармен қамтамасыз ету кезек күттірмейтін мәселеге айналып отыр.

«Бұл мәселені шешуде рес­публикалық кадрлық резерв не­гізгі тетікке айналып отыр. 2023–2025 жылдар аралығында облыстан резервке енген 34 педагог білім беру ұйымдарының басшысы, ал 17 маман басшының орынбасары лауазымдарына тағайындалды. Кадрлық резерв жұмысын жандандыруды бас­қарушылық корпустың сапасын жақсартудың және ауылдық жер­лердегі кадр тапшылығын жою­дың негізгі құралы ретінде тиімді қолдану қажет», дейді А.Кенжебаев.

Жас мамандардың айтуынша, ауыл мектебіндегі жағдай кейінгі жылдары жақсарғанымен, бұл шешім қабылдауға жеткіліксіз. Себебі заман ағымына қарай әрбір маманның таңдау құқығы өз еркінде. Бұл жерде патриоттық сезімнің де ауадай керек екені де анық.

«Мектеп ғимараты жаңарып, сыныптар заманауи құралдармен жабдықталғаны қуантады. Оқу­шылар да ынталы. Бірақ жас ма­ман үшін тек жұмыс орны емес, өмір сүру ортасы да ма­ңызды. Ауылда тұрғын үй мәсе­лесі, бос уақытты тиімді өткізу мүм­кін­ді­гінің аздығы, кәсіби да­муға ар­налған орта мен бәсе­кенің жоқ­тығы сезіледі», дейді жас маман Қанатбек Досымбек.

Жетісу мектептеріндегі оң өзгеріс – мемлекет пен жергі­лік­ті биліктің білімге деген жауап­кер­шілігінің көрінісі. Шалғай аудандарда жаңа мектеп­тер­дің салынуы, ескі нысан­дар­дың жаңаруы – өңірде сапалы білімге тең қолжетімділік қа­лыптасып келе жатқанын көр­се­теді. Бүгін салынған мектеп – ертеңгі білікті маман, саналы азамат. Осы тұрғыдан алғанда, Жетісу өңіріндегі білім беру ин­фрақұрылымын дамыту жұ­мыс­тары алдағы жылдары да жүйелі түрде жалғасады деген ойдамыз.

Жетісу облысы