Грузияда бидайдың арғы тегі болуы мүмкін ежелгі дәндер табылды

Ғалымдардың айтуынша, қазіргі бидай жабайы астық тұқымдасы мен Таяу Шығыста өсірілген ежелгі бидайдың будандасуы нәтижесінде пайда болған. Алайда бұл үдерістің нақты қай жерде жүргені осы уақытқа дейін белгісіз болып келген.

– Біз Гадачрили-Гора және Шулаверис-Гора тұрақтарының ең төменгі мәдени қабаттарынан осы гибридті бидайдың ең көне дәндерін таптық. Бұл Кавказдың жүзім мен бидайды мәдени түрде өсірудің ежелгі орталықтарының бірі болғанын көрсетеді, – деп жазады зерттеушілер.

Мұндай қорытындыға Тбилисидегі Грузия ұлттық музейінің директоры Давид Лордкипанидзе жетекшілік еткен грузин, канадалық және израильдік археологтар тобы келді.

Гадачрили-Гора мен Шулаверис-Гора тұрақтары б.з.д. VI–V мыңжылдықтарға жатады. Дәл осы кезеңде Оңтүстік Кавказ аумағына Таяу Шығыстан алғашқы егіншілер келе бастаған.

Бұл көне қоныстар ғалымдардың назарын бұрыннан аударып келеді. Бірнеше жыл бұрын зерттеушілер осы жерден табылған қыш ыдыс сынықтарын палеохимиялық әдіспен зерттеп, онда шарап немесе ашыған жүзім шырынының іздерін анықтаған. Бұл ежелгі Грузия тұрғындарының шамамен 8 мың жыл бұрын жүзім өсіріп, шарап жасаумен айналысқанын көрсеткен еді.

Қазба жұмыстары барысында археологтар ең көне мәдени қабаттардан ондаған ежелгі астық дәндерін тапты. Олардың бір бөлігі нан пісіруге қолданылатын жұмсақ бидай болса, енді бір бөлігі қатты сұрыптағы дәндерге немесе «нандық» бидайдың ықтимал арғы тегі саналатын жабайы астық түріне жататыны анықталды.

Радиокөміртектік талдау нәтижесінде Шулаверис-Горадан табылған ең көне дәндердің жасы шамамен 7,8–7,9 мың жыл, ал Гадачрили-Горадағы бидай дәндерінің жасы 7,7–7,8 мың жыл екені белгілі болды.

Зерттеушілердің қорытындысына сәйкес, қазіргі бидай сұрыптарының кейбір арғы тектері Таяу Шығыста емес, дәл Оңтүстік Кавказ аумағында пайда болуы мүмкін.

Еске сала кетсек, бұған дейін БҚО-да Алтын Орда дәуіріне жататын археологиялық нысандар табылды.