Кіріс шығысты кемінде 6 ай есептеп отыру керек қаржы сарапшысы

Кейіпкеріміз жалақысын айдан айға жеткізе алмайтын, қарызға батқан адамдарды қаржылық сауатсыз деп есептемейтінін жеткізді.

– Әр адамның, әр отбасының жағдайы әртүрлі. Әркімнің басында әртүрлі мәселе болады. Сондықтан бұлай баға беру артық. Дегенмен, қаржылық сауаттылықтың базалық, яғни бастапқы деңгейін білу қаржылық жағдайды жақсартуға немесе қиындыққа ұшыратпайтын жолды іздеуге мүмкіндік береді, - деді ол. 

«Қарызсыз қоғам» – Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі мен «AMANAТ» партиясының бірлескен жобасы. Мақсаты – азаматтардың қарыздық жүктемесін төмендету, жауапты қарыз алу мәдениетін қалыптастыру және қаржы өнімдерін саналы пайдалануға бағытталған мінез-құлықты дамыту. Балдырған Мәмен жоба Қызылорда облысында жүзеге аса бастаған 2024 жылдан бері осы бағытта жұмыс істеп келеді. 

Айтуынша, қаржылай сауатты болу үшін адам кірісі мен шығысын тұрақты түрде есептеп отыруы қажет. 

– Алдымен бір адам немесе отбасының бір айда ең кемі қанша теңгеге өмір сүретінін анықтап алу керек. Ол үшін алдымен кем дегенде 6 айға дейін кіріс-шығысты үзбей жазуға кеңес беремін. Себебі шығын бір жолы аздау, бір айда, әсіресе, мереке, туған күн кезінде көптеу болуы мүмкін. Салыстырып, сараптаған кезде адам қай жерде артық жұмсағанын, қай жерде кем болғанын анықтап, келесіде теңсіздікті реттеуге тырысады. Сол кезде ғана ең кемі қанша ақшаға өмір сүруге болатыны, табыс деңгейі туралы айта аламыз, - деді сарапшы. 

Жоспарланбаған шығын дәл осы кіріс пен шығысты есептемегеннен, қаржылық мақсат құрмағаннан шығады. 

– Қаржылық мақсат құрмаған адам эмоционалды шығынды көп жасайды. Мұндай адамдарға ұнатып тұрған затын алдымен ұстап, киіп, тағып немесе басқалай байқап көруге кеңес беремін. Бірақ сол сәтте сатып алу туралы шешім қабылдамаңыз. Ол жерден кетіп қалыңыз. Кейін ұмытып кетуіңіз мүмкін. Үйге келгесін «соны алмағаным дұрыс болған екен» дейтін сәттер болады. Ал егер көпке дейін ұмыта алмасаңыз, ол сіздің қалауыңыз емес, қажеттілігіңізге айналғаны. Онлайн сауда кезінде де солай. Ұнатқан затыңызды кәрзеңкеге салып қойыңыз. Бірақ сол сәтте тапсырыс берудің қажеті жоқ. Ойлануға кемі бір тәулік уақыт жетеді. Ал сол уақыт ішінде алғыңыз келіп тұрса, онда кеш емес. Кәрзеңкеге салғанын ұмытып кететін адамдар бар. Мұның бәрі бір сәттік эмоцияға ерік бергеннен, - деді Балдырған Мәмен.

Қаржы маманының сөзінше, бюджетті жоспарлауда «50-30-20» ережесі – таптырмас нұсқа. 

– Ереже бойынша отбасы немесе жеке өзіңіздің кірісіңізді 3 категорияға бөліңіз. Оның 50%-ын қажеттілікке, 30%-ын қалауыңызға арнаңыз. Ал қалған 20%-ын жинап, артық шығынды тоқтату керек, - деді ол. 

Бұған дейін біз бағалардың өзгеруі мен табыс деңгейінің динамикасына қарап қандай тиімді стратегия құруға болатыны туралы жазғанбыз.