Қарулы күштер қуаты

Әлем елдері армияларының күш-қуатын салыстырып, жыл сайынғы рей­тин­гін жариялап отыратын Global Firepower (GFP) атты тәуелсіз плат­форманың биылғы көрсеткіштеріне зер салсақ, еліміздің Қарулы күштері был­тырғы деңгейден бір сатыға жоғарылап, 57-орынға тұрақтапты. Бұған ел бас­шылығы мен Қорғаныс министрлігінің армиямызды заманға сай модер­низациялау бағытында жүргізіп жатқан жұмыстары себеп болғаны аян.

Биыл Қарулы күштеріміздің құрылғанына 33 жыл толғаны мәлім. Азаттық жылдарында қазақ армиясы қандай жетістікке жетіп, нендей биіктерді бағындырды? Кез келген әскердің басты тірегі – қауқарлы қару-жарағы мен тегеурінді техникасы. Әлемдегі ең озық әрі заманауи қару-жарақты сатып алған жақсы. Алайда сондай қаруды өз еліңде өндіру, яғни отандық өндірістің дамығаны бәрінен де маңызды.

Белгілі әскери сарапшы Амангелді Құрметтің айтуынша, 90-жылдардағы тоқырау мен одан кейінгі өрлеу кезең­дерін бастан кешкен еліміздің әскери-өнеркәсіптік кешені кеңес заманында одақтың ірі әскери-өнеркәсіптік кеше­нінің шағын ғана бөлшегі болса, қазір де сол деңгейден аса ұзап кете қойған жоқ. Дегенмен бұл салада жеткен табыстарымыз да баршылық.

«Кеңес дәуірінде ел аумағында қос мақсатта жұмыс істейтін 51 кәсіпорын болған екен. Қазір қорғаныс және қауіп­сіздік бағытында жұмыс істеп жат­қан 30-ға жуық кәсіпорын бар. Соның көбі – «Қазақстан инжиниринг» холдингіне қарасты еншілес кәсіп­орындар. Тәуелсіздік жылдарында қан­дай жетістікке қол жеткіздік десек, ең алдымен ауызға ілігетіні – кеме жасау саласы. Оралдың «Зенит» зауыты Каспийдегі әскери-теңіз күштерімізді шағын катерлер, шағын кемелер және қайықтармен қамтамасыз етіп келеді.

Екінші өнімді бағыт – «Қазақстан Aselsan инжиниринг» компаниясы Түркияның «Aselsan» компаниясымен бірігіп, түнде көретін, байланыс, жылуға ден қойғыш (тепловизор) құралдарын жасап жатыр. Айта кету керек, қазір түріктің «Aselsan» компаниясы қару-жарақ сату бойынша әлемде алғашқы жүздікке кіреді.

Сондай-ақ «Қазақстан Парамаунт инжиниринг» кәсіпорнының армиямыз үшін бронды көліктер шығарып жатқанын да тілге тиек етуге болады. Қазір сингапурлықтармен бірігіп бронды көліктерді жетілдіру қадамдарын жасап жатыр. Бірақ ол қаншалықты сәт­ті болатыны әрі Қарулы күштеріміз қаншалықты сатып алатыны туралы алдын ала болжам жасау қиын. Бұған қоса түріктің «Otokar» кәсіпорны да біздің нарыққа кіріп, әскеріміз үшін бронды көліктер өндіре бастады», дейді А.Құрмет.

Оның айтуынша, Қарағанды қала­сындағы патрон шығаратын зауыттың іске қосылуын да тәуелсіздік жылдарындағы жетістіктің бірі деп бағалауға болады. Оралда ірі калибрлі «Утёс» пулеметі шы­ғарылғанымен, оған оқ-дәрі шетел­ден алынатын. Енді өз патрондарымызды қолданатын болған. «Бұған қоса Семейде бронды техника мен танк жөндейтін зауытымыз, Алматыда байланыс құрал­дарын жасайтын кәсіпорын жұмыс істейді. Өзге де жетістіктеріміз бар. Деген­мен елді елең еткізетін, қорғаныс кеше­німізді тұтас қамтамасыз ететіндей ірі кәсіпорындарымыз жоқ», дейді ол.

Сонымен қатар А.Құрмет кейінгі кезде елімізде 152 миллиметрлік снаряд шығару, түріктің «TUSAŞ» компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрып, атақты «Bayraktar» дрондарына ұқсас, тіпті кейбір тұстарында одан да асып түсетін «Anka C» дрондарын құрастыру жөнінде ақпараттар шығып жатқанын алға тартты.

«Біздің әскери-өнеркәсіптік кешені­міз Қарулы күштеріміздің қажеттілік­те­рін белгілі бір деңгейде өтегенімен, әлі де армиямыздың тәуелсіз болуы үшін қажетті құралдарды жасауға қабі­летсіз екенін мойындау керек. Біз реак­тивті қондырғылардың снарядтарын, баллистикалық зымырандар, әскери ұшақ пен танк шығармаймыз. Қару-жа­рақ­тың кемінде жартысын өзіміз шы­ғарсақ, үлкен жетістік болар еді», деді ол.

Кейінгі жылдардағы қарулы қақ­ты­ғыстарға назар аударсақ, қазір көбіне адам тікелей араласпайтын, алыстан бас­қа­рылатын қару-жарақ пен техника түрлеріне басымдық берілетінін көреміз. Атап айтқанда, ұшқышсыз бас­қарылатын аппараттар, FPV-дрондар, баллистикалық зымырандар төрге озып тұр. Осы орайда біз таяу күндері Алматы­дағы Қорғаныс министрлігіне қарасты Радиоэлектроника және байланыс әскери-инженерлік институтына бас сұғып, отандық мамандар жасап жатқан өнімдермен танысқан едік.

Соның бірі – су жаңа «Degelek» көпмақсатты гибридті ұшқышсыз басқа­рылатын аппараты. Институт бастығы, генерал-майор Нұртас Қабақовтың айтуынша, бұл дрон барлау жүргізу, оқу-жаттығу, жүк жеткізу мақсатында, тіпті дрон-камикадзе ретінде де қолданыл­мақ. Қазіргі уақытта жоба жетілдіріліп жатыр. Дайын болған соң, алдымен сынақтан өткізіліп, кейін Қарулы күштер құрамына қабылданады. Дегенмен ­атауы қазақша болғанына қарап, бұны толықтай отандық өнім деп те айтуға келмейді. Өйткені көп бөлшектері, соның ішінде электроника жағы шетелден сатып алынады.

Бұдан бөлек, институт мамандары Қарулы күштерге қабылданған әрі іс жүзінде жоғары тиімділігін дәлелдеген «Меруерт» дронға қарсы құралы мен өзге де тәжірибелік-конструкторлық үлгілерді жасап жатыр. Оның ішінде биыл еліміздің ең үздік инженері атан­ған кафедра бастығының орынбасары, подполковник Нұржан Зікірияев­тің жұмыстары да бар. Ол – Қарулы күш­терімізге қабылданған үш бірегей қорғаныс жүйесінің авторы. Соның бірі – әскери техника үшін көрінуді артты­ру­ға арналған оптикалық-электрондық модуль. Ол түнгі уақытта бақылау мен қозғалыс қауіпсіздігін айтарлықтай жақсартады. Сонымен қатар оның басшылығымен Wing Loong-1 дрондарына кеңестік заманнан қалған снарядтарды ілу жобасы сәтті жүзеге асырылған. Елімізде мұндай ескі артиллериялық снарядтар көп сақталған екен. Оларды дронға байлау арқылы қолдану әлде­қайда сәтті болатыны дәлелденген.

FPV-дрондар қазіргі қарулы қақ­ты­ғыстарда ең жойқын күштің бірі болып отырғанын айттық. Бір қуаныш­тысы, елімізде осындай дрондарды жасай­тын жеке компаниялармен қоса, өз қо­лымен құрастырып жатқан өнертап­қыш­тар да бар екен. Соның бірі – Луговой гарнизонынының 03811 әскери бөлі­мінде қызмет ететін сержант Ұлыбек Қожанқұлов.

Алғашқыда «Sky Lark» дронымен жұмыс істеу курсынан өткен ол кейін техниканың бөлшектеріне тапсырыс беріп, өз бетінше құрастыруды бастаған. Бүгінде бұл әскери қызметші – FPV-дрондардың операторы ғана емес, оны құрастыра алатын сирек маманның бірі. Сондай-ақ оған өзге сарбаздарды да оқытып, үйретіп жүр. «Мен бұл жетіс­тікке жету үшін бос уақытымның бәрін арнадым. Түнгі уақытта микросхемалармен жұмыс істеп, бөлшектерді жинап, тәжірибемді арттырдым. Болашақ әскери қызметімді толығымен дрон қолдану саласымен байланыстырамын», дейді ол.

Иә, ата-бабамыздың «Жау жоқ деме, жар астында» дегені тегіннен-тегін емес. Айналамыздан жау іздемесек те, айбалтамыз қойында тұрғаны абзал. Бұл үшін қауіпсіздігіміз бен тыныштығымыздың қорғаны – Қарулы күштеріміз екенін ескеріп, оны жетілдіру мен отандық қару-жарақпен қамтамасыз ету алдыңғы қатарлы міндет болғаны абзал. 

Соңғы жаңалықтар

Оралда бүтін бір отбасы газдан уланып қалған

Оқиға • Бүгін, 09:21

Бүгінгі доллар бағамы қандай?

Қаржы • Бүгін, 09:10

Депутаттар бастамашы болған бірқатар заң мақұлданды

Саясат • Бүгін, 09:00

Президент Токионың Төтенше жағдайлар жөніндегі ахуалдық орталығының жұмысымен танысты

Президент • Бүгін, 09:00

Қазақстан – Жапония: Сенімді серіктестік пен достық байланыс нығая береді

Президент • Бүгін, 08:55

Медициналық көмек толықтай автоматтандырылады

Саясат • Бүгін, 08:50

Көлеңкелі экономиканы қалай тоқтатамыз?

Экономика • Бүгін, 08:45

Инфляцияға қарсы күрестің ұтымды тәсілі

Инфляция • Бүгін, 08:43

Заңнамадағы оң өзгерістер

Заң мен Тәртіп • Бүгін, 08:40

Атқарылған жұмыс аз емес

Саясат • Бүгін, 08:37

Анар Фазылжан: Мәтінді жасанды жадқа тілтанушылар бейімдеді

Сұхбат • Бүгін, 08:35

Тиімділік пен ашықтық үйлесімі

Экономика • Бүгін, 08:33

Қарулы күштер қуаты

Айбын • Бүгін, 08:30

Ауыл әкімдерінің диалог-платформасы: Саяси дамудың жауапты кезеңі

Қоғам • Бүгін, 08:28

«Жасыл сутегі» өндіретін қондырғы

Ғылым • Бүгін, 08:25

Барлық жаңалықтар