Қазақстанда Адам құқықтары жөніндегі уәкілге шағым беру ережелері жаңартылды

Құжатқа сәйкес, орталық мемлекеттік органдардың, квазимемлекеттік және үкіметтік емес ұйымдардың, өзге де ұйымдар мен лауазымды тұлғалардың шешімдері мен әрекеттеріне (не әрекетсіздігіне) қатысты шағымдарды Адам құқықтары жөніндегі уәкіл қарайды.

Сондай-ақ уәкілдің тапсырмасы бойынша немесе әкімшілік-аумақтық бірлігінің шегінде уәкілдің өкілдері де азаматтардың өтінішін қарай алады. Бұл жұмысты ұйымдастыруға Адам құқықтары жөніндегі ұлттық орталық жәрдемдеседі.

Құжатта көрсетілгендей, түпкілікті шешім қабылданғанға дейін шағым материалдарын жариялауға болмайды. Ал өтініш берушінің және өзге тұлғалардың жеке өміріне қатысты деректер тек олардың жазбаша келісімімен ғана ашылады.

Шағым беру тәртібі мен мерзімі

Шағым тіркелген күннен бастап 15 жұмыс күні ішінде қаралуы тиіс. Ерекше жағдайларда бұл мерзім уәкілдің шешімімен ұзартылуы мүмкін, бірақ екі айдан аспауы керек.

Азаматтар шағымды жеке өзі, өкілі арқылы немесе ұлттық алдын алу тетігіне қатысушының көмегімен – қағаз немесе электрондық форматта, мемлекеттік немесе өтініш беруші меңгерген өзге тілде жолдай алады.

Шағымда өтініш берушінің аты-жөні, мекенжайы және оның құқықтарының бұзылғанын дәлелдейтін шешімдер мен әрекеттердің сипаттамасы көрсетілуі тиіс. Сонымен қатар растайтын құжаттар мен дәлелдемелер қоса беріледі.

Тіркеу және қарау рәсімі

Барлық шағым түскен күні тіркеледі. Демалыс күндері келіп түскен шағымдар келесі жұмыс күні тіркеледі. Тіркеуден кейін өтініш берушіге қабылданғаны туралы хабарлама беріледі.

Түскен шағымдар бойынша уәкіл немесе оның өкілдері мынадай шешімдердің бірін қабылдайды:

• шағымды қарауға қабылдау;

• өтініш берушіге өз құқықтарын қорғаудың өзге тәсілдері мен тетіктері туралы түсіндіру;

• уәкілетті мемлекеттік органдарға немесе лауазымды тұлғаларға тексеру жүргізу жөнінде сұрау жолдау;

• қарауға қабылдаудан уәжді түрде бас тарту.

Азаматтарды қабылдау тәртібі

Өтініш беруші жеке қабылдауға жазыла алады. Қабылдау уәкілдің жұмыс органының сайтында жарияланған кестеге сәйкес, алдын ала жазылу арқылы жүргізіледі.

Егер азамат мемлекеттік немесе орыс тілін білмесе, оған аудармашының көмегімен ана тілінде сөйлеуге мүмкіндік беріледі.

Шағымды қарау рәсімі

Шағымды қабылдау туралы шешім қабылданған кезде өтініш берушінің пайдасына презумпция қағидасы қолданылады.

Шағымды қарау адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарының бұзылған-бұзылмағанын анықтауға бағытталады. Бұл еліміздің адам және азамат құқықтары саласындағы заңнамасын, сондай-ақ Қазақстан ратификациялаған халықаралық шарттардағы міндеттемелерді сақтау деңгейін айқындауға арналған рәсім.

Шағымды қарау тәртібі мыналарды қамтиды:

- шағымға қатысты мән-жайларды анықтау және дәлелдемелер жинау;

- әрекеттері шағымдануға негіз болған органдар мен лауазымды тұлғалардан түсініктемелер алу;

- алынған ақпаратты ұлттық заңнама мен халықаралық стандарттарға сәйкестігі тұрғысынан бағалау.

Егер адамның құқықтары мен бостандықтарының бұзылғаны анықталса, Адам құқықтары жөніндегі уәкіл мынадай шараларды қабылдай алады:

- құқық бұзушылықты жою туралы мемлекеттік органдар мен лауазымды тұлғаларға ұсынымдар енгізу;

- кінәлі адамдарды тәртіптік, әкімшілік немесе қылмыстық жауапкершілікке тарту туралы өтініш білдіру;

- жеке тұлғалардың немесе шектеусіз адамдар тобының құқықтары мен бостандықтарын қорғау мақсатында сотқа талап-арыз беру.

імшілік немесе қылмыстық жауапкершілікке тарту туралы өтініш жасай алады;

- азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау мақсатында сотқа жүгінуге құқылы.

Еске салайық, Астанада балалардың құқықтарын қорғау жөніндегі жаңа басқарма құрылды.