С5+1 форматы С5+3 болып кеңеюі мүмкін америкалық сарапшы

— «С5+1» форматындағы кездесудің бұл жолғы раундынан не күтуге болады деп ойлайсыз?

— Біріншіден, бұл жолы саммитте Орталық Азиямен бірге Оңтүстік Кавказбен әріптестік көкжиегі талқыға түседі деп ойлаймын. Болашақта «С5+1» форматы «С5+3» форматы болып кеңеюі мүмкін. Өйткені Әзербайжан, Армения және Грузия мемлекеттері де Орта дәлізді дамытуда маңызды рөл атқарады.

Екіншіден, аймақ АҚШ-тың ұлттық мүдделері мен жеткізу тізбегінің қауіпсіздігі үшін маңызды. АҚШ президенті алдағы үш жылда алдыңғы әкімшіліктердің тәжірибесіне сүйене отырып, Орталық Азиямен байланысты нығайтуға ниет білдіруі мүмкін. Бұл тек байланыстарды сақтау ғана емес, серіктестікті дамытудың нақты қадамдары болады. Бұл тәсіл қос тарапқа да тиімді болады. Орталық Азия елдерінің экономикасы мен саяси ықпалы нығайса, АҚШ өзінің стратегиялық мүдделерін кеңейтуге мүмкіндік алады.

Үшіншіден, Орта дәліздің рөлін транзиттік маршруттарды әртараптандыру тұрғысынан талқылау күтіліп отыр. Мемлекеттер арасында ғана емес, жеке сектордан да инвестиция тартуға ерекше назар аударылады. Бұл С5+1 форматында «маңызды сирек минералдар жөніндегі диалогті» дамытуға, Орталық Азия мен АҚШ экономикасының өсуін ынталандыруға мүмкіндік береді.

— Жуықта Қазақстан АҚШ-пен локомотив өндірісіне бағытталған 4 млрд доллардың мәмілесін жасады. Кездесу аясында осындай ауқымдағы жаңа келісімдер жасалуы мүмкін бе?

— АҚШ Қазақстанның теміржол инфрақұрылымы мен оны пайдалы қазбаларға, сирек элементтер кеніштеріне инвестиция салудың маңызды екенін бұрын-соңды болмаған деңгейде түсініп отыр. Менің бағалауым бойынша, алдағы айларда жекелеген тау-кен жобаларына америкалық инвестиция келгенін көріп қалуымыз әбден мүмкін.

Ресми Вашингтон Қазақстанның қаупін жақсы түсінеді — ешбір ел «шикізаттан басқа берері жоқ «сауын сиырға» айналмауы керек. Осыны ескерген АҚШ технология мен инновацияны дамытатын салаларға, тау-кен өнеркәсібіне тікелей қатысы жоқ салаларға инвестиция салуы мүмкін.

— АҚШ-қа Орталық Азия экономикасындағы қай салалар қызықты?

— Қазір екі басымдықты бөліп көрсетуге болады. Оның біріншісі — сирек элементтер мен маңызды минералдар. Екіншісі — көлік инфрақұрылымы. Өйткені осы аймақтан алынған ресурстарды теміржол арқылы Ақтау және Баку порттарына жеткізіп, әрі қарай жөнелту экспорттың біраз шаруасын жеңілдетер еді.

Болашақта кедендік рәсімдерді оңайлату туралы келісімдерге қол қоюға болады. Бұл қазақстандық өнімнің АҚШ-қа экспортын анағұрлым ашық етуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар стратегиялық санатқа жатпайтын тауар экспортының тарифі 25%-тен 10%-ке дейін төмендеуі мүмкін.

— АҚШ-тың Қазақстанмен алыс-беріс тарифін қайта қарауы қаншалықты мүмкін дүние деп ойлайсыз?

— Бұл Конгресс деңгейінде шешілетін мәселе. Егер президент Дональд Трамп бұл ескірген норманың күшін жоюды алдағы кездесу кезінде құптаса, маңызды мәлімдеме болар еді. Алайда, түпкілікті шешімді биліктің заң шығарушы тармағы қабылдайды. Сондықтан көп нәрсе Конгресс көшбасшыларының, соның ішінде Д.Трамптың Каспий өңіріне қатысты мәселелердегі ұстанымымен санасатын Республикалық партия өкілдерінің көзқарасына, сондай-ақ ескі шектеулерді қайта қарау қажеттілігіне байланысты болады.

— «С5+1» саммитінде аймаққа қатысты қандай мәселеге аса мән берілуі керек деп ойлайсыз?

— АҚШ тарапына Орталық Азия мен Оңтүстік Кавказды бөлек қарамай, біртұтас іс-қимылдың нақты стратегиясын әзірлеуді ұсынар едім. Өйткені Америка өнеркәсібіне аса қажет сирек элементтер мен оны жеткізудің қауіпсіздігінде аталған екі аймақтың маңызы артып отыр.
Қазақстан өзін табиғи ресурстар көзі және көлік дәлізі ретінде ғана емес, технология мен ауыл шаруашылығына инвестиция салуға болатын, стратегиялық санатқа жатпайтын тауарларды да молынан экспорттай алатын ел ретінде таныта алады деп ойлаймын.

Бұған дейін Америка Құрама Штаттарының Президенті Дональд Трамп пен Қытай Халық Республикасының Төрағасы Си Цзиньпиннің Кореядағы кездесуі Орталық Азияның алыс-берісіне қалай әсер ететінін жазған едік.