Анамды емдеу үшін ғылыми зерттеуіме қант диабеті тақырыбын таңдадым эндокринолог Құралай Атагелдиева

– Сіздің қант диабетіне қатысты зерттеумен айналысып жатқаныңыздан хабардармыз. Зерттеуіңіздің негізгі жаңалығы мен басты тұжырымдары қандай?

– Қант диабетін емдеуде бір ғана тәсіл барлық адамға бірдей тиімді бола бермейді, яғни әр науқасқа жеке емдеу тәсілі қажет. Біздің ғылыми зерттеулер диабеттің бірнеше субтипі немесе кластері бар екенін көрсетеді. Олардың әрқайсысы осы дерттің асқыну түрлеріне байланысты болуы мүмкін. Мысалы, жүрек-қан тамыр ауруларымен қатар жүретін диабет түрі бар. Кейбірі созылмалы бүйрек жеткіліксіздігіне әкелуі ықтимал. Егер диабетті диагноз қойылған сәттен бастап осындай субтиптерге бөліп анықтай алсақ, науқасқа дәл әрі жеке емдеу жоспарын ұсынуға мүмкіндік туады. Бұл асқынудың алдын алуға және пациенттің өмір сапасын жақсартуға көмектеседі. Мен бірнеше жылдан бері қант диабетімен ауыратын адамдарға кеңес беріп, ғылыми ізденіс жүргізіп келемін.

– Қазіргі кезде қант диабетінің, әсіресе екінші типінің таралуы артып келеді. Бұл аурудың алдын алуда қандай негізгі факторларға назар аудару қажет?

– Диабет негізінен екі типке бөлінеді. Екінші типтегі диабет көбіне генетикалық бейімділікке байланысты. Егер отбасыңызда, мысалы анаңызда немесе әжеңізде диабет болса, сізде де бұл аурудың даму қаупі жоғары болуы мүмкін. Алдын алу үшін ең алдымен өмір салтына назар аудару қажет. Артық салмақ қоспау, шамадан тыс тамақтанбау, тазартылған көмірсуларды аз тұтыну маңызды. Тазартылған көмірсулар – ағзаға өте тез сіңетін көмірсулар. Оларға құрамында қант пен глюкоза бар өнімдер, ұннан жасалған тағамдар, картоптан дайындалған ас түрлері жатады. Бұл өнімдер – күнделікті рациондағы жылдам көмірсулардың негізгі көздері. Сондықтан мұндай тағамдарды шектеп, белсенді өмір салтын ұстанып, спортпен айналысқан жөн. Сонымен қатар ұйқы режимін сақтау да маңызды. Кешкі сағат 10 шамасында ұйықтап, түнде толыққанды демалу ағзаның саулығына әсер етеді.

– Неліктен ғылыми зерттеуіңізге дәл қант диабеті тақырыбын таңдадыңыз?

– Шынын айтсам, бұл таңдауыма жеке өмірлік жағдай да әсер етті. Менің анам қант диабетімен ауырады. Сонымен қатар анамның да, әкемнің де туыстары арасында бұл дертке шалдыққандар бар. Сондықтан бұл мәселе мен үшін тек ғылыми тақырып қана емес, өмірлік маңызы бар бағыт.

– Сізді медициналық ғылыммен айналысуға не шабыттандырды?

– Бала кезімде журналист болуды армандадым. Мектеп бітірер кезде журналистика мен медицинаның арасында таңдау жасауға тура келді. Сол кезде атам «медицинаға бар, бұл – өте мәртебелі әрі игілікті мамандық» деп кеңес берді. Анам да медицина саласында жұмыс істейді. Сондықтан медицина жолын таңдадым. Қазір сол шешіміме еш өкінбеймін, керісінше күн сайын өз жұмысымнан үлкен қуаныш аламын. Медицина – ғылыммен тығыз байланысты өте қызықты сала. Күн сайын жаңа зерттеулер жарияланып, түрлі гипотезалар мен теориялар дәлелденіп немесе қайта қаралып жатады. Ғылыми ізденістер арқылы біз емдеу тәсілдерін жетілдіріп, пациенттердің өмір сапасын жақсартуға және олардың ұзақ өмір сүруіне ықпал ете аламыз.

– Мектептен кейін білім жолыңыз қай оқу орнында жалғасты?

– Мектепті аяқтағаннан кейін Алматы қаласындағы С. Д. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университетінің «Емдеу ісі» факультетіне оқуға түстім. Біз бірінші топта оқыдық. Әзілдеп оны «білімқұмар студенттердің тобы» деп атайтынбыз. Бір-бірімізбен жарысып оқыдық. Сол орта менің бойымда бәсекелестік рухты қалыптастырды. Медициналық университетті GPA 3.6 көрсеткішімен аяқтадым. Бұл – жоғары нәтиже.

– Университеттен кейінгі кәсіби жолыңыз қалай өрбіді?

– Университетті бітірген соң бірден эндокринология мамандығы бойынша резидентураға түстім. Оны Алматыдағы Кардиология және ішкі аурулар ғылыми-зерттеу институтында өттім. Ғылыми байланыстардың арқасында Жапонияда тағылымдамадан өтуге мүмкіндік алдым. Асахикава медициналық университетінде PhD докторантурасына түсіп, төрт жыл бойы ғылыми зерттеу жүргіздім. Менің зерттеуім қант диабетін емдеуде қолданылатын жаңа дәрілік препаратқа қатысты болды. Қазір бұл препарат кеңінен қолданылып жүр. 2016 жылы диссертациямды қорғап, Қазақстанға оралдым. Кейін Назарбаев университетінің Медицина мектебіне жұмысқа шақырылдым. Қазір сол жерде еңбек етіп жүрмін.

– Медицина мен ғылым жолын таңдаған жастарға қандай кеңес берер едіңіз?

– Мен студенттеріме үнемі бір нәрсені айтып жүремін: егер сіз бала кезіңізден дәрігер болуды армандасаңыз, бұл жай кездейсоқ таңдау емес. Сол арманыңызды ешқашан ұмытпаңыз. Сізді медицина университетіне алып келген басты мақсат – адамдарға көмектесу. Бұл – жүректің шақыруы. Әрине, жолда түрлі қиындықтар кездеседі. Бірақ бастапқы мақсатыңызды ұмытпасаңыз, ол сізге бағыт көрсететін жұлдыздай болады.

– Ғылым мен медицинада жұмыс істеудің ең қиын тұсы қандай?

– Әйел адам үшін ең үлкен қиындықтардың бірі – жұмысты, отбасын және жеке өмірді қатар алып жүру. Кейде мұны «екінші ауысым» деп те атайды. Жұмыста еңбек етіп, үйге келген соң да түрлі міндеттер жалғасады. Ең қиын тұсы осы. Бірақ қолдау болса, бәрі жақсы болады.

– Қазіргі кезде сіз бірнеше бағытта қатар жұмыс істейсіз бе?

– Иә, менің өмірімде үш негізгі рөл бар. Біріншісі – дәрігер-эндокринолог. Мен пациенттерді Республикалық диагностикалық орталықта қабылдаймын. Екіншісі – оқытушы. Назарбаев университетінің Медицина мектебінде ішкі аурулар тәжірибесі курсының директоры әрі эндокринология курсының жетекшісімін. Үшіншісі – ғалым. Қант диабеті және жүктіліктің қайталама үзілуі тақырыптарында зерттеу жүргіземін. Шынымды айтсам, осындай әртүрлі бағыттардың болуы кәсіби тұрғыда қажып кетудің алдын алуға көмектеседі.

– Алдағы ғылыми және кәсіби жоспарларыңыз қандай? Диабетке қатысты қандай жаңа бастамаларды жүзеге асырғыңыз келеді?

– Менің үлкен мақсатым – Diabetes Research and Training Center of Excellence атты орталық ашу. Бұл диабет бойынша зерттеу мен оқытуды біріктіретін ғылыми-білім беру орталығы болады. Қазірдің өзінде Назарбаев университетінде осы бағытта жұмыс істейтін ғылыми команда бар. Ал болашақта эндокринолог дәрігерлерге арналған кәсіби тренингтер өткізу, пациенттер мен олардың туыстарына арналған оқыту бағдарламаларын ұйымдастыру, бірінші типтегі диабет пен инсулиндік помпаларды қолдану бойынша курстарды дамыту жоспарланып отыр. Біздің мақсатымыз – Қазақстанда ғана емес, жалпы Орталық Азияда диабетті ерте анықтау мен емдеу сапасын арттыруға үлес қосу.

– Сұқбатыңызға рақмет!