Білім мен бизнестің бәсекесі

Оқу-ағарту министрі Жұлдыз Сүлейменованың айтуынша, жекеменшік мектептерге қатысты біраз түйткіл бар екен. Әсіресе, жеке кәсіпкерлер бастапқыда басқа мақсатта салынған ғимарат­тарды мектеп ретінде пайдаланып, балалардың денсаулығы мен өміріне қауіп төндіріп отырған көрінеді.

Бұл сөзді еліміздің Қаржы министрі Мәди Тәкиев те қуаттай түсіп, жекеменшік мектеп аш­қандар күн санап байып жатқанын меңзепті. Оның сөзінше, 2023-2024 жылдары 116 азамат ел аума­ғынан 895 жылжымайтын мүлік сатып алған екен. Олардың бар­лығы жекеменшік мектептердің жетекшілері мен құрылтайшы­ла­ры болып шыққан. Сонымен қа­тар 66 жекеменшік мектеп иелері өз атына 192 қымбат автокөлік тіркеген.

Міне, осындай ашық мәлімде­м­елерден кейін құзырлы органдар жекеменшік мектептерге кешенді тексеру жүргізуді қолға алды. Ақпан айында Бас прокуратура мен жергілікті атқарушы органдар жекеменшік мектептерді жаппай тексеруді бастады. Тексеру бары­сында білім беру лицензиясы, материалдық-техникалық базасы, оқу бағдарламалары және кадр­лық қамтамасыз етілуі жан-жақты қаралады. Егер қандай да бол­масын заңбұзушылық анықталса, білім беру мекемесінің есігіне қара құлып салынбақ. Десе де, құзырлы орган өкілдері тексеріс­тердің негізгі мақсаты жекеменшік мектептерді жабу емес, тәртіпке шақыру екенін алға тартты. 

Ресми мәліметке сүйенсек, Үкімет лицензиясы бар жекемен­шік мектепке баратын әр оқушыға 500-700 мың теңге аралығында төлейді. Мемлекеттік қаржылан­дыру оқушының қай сыныпта оқи­тынына байланысты өзгеріп тұрады. Мемлекеттен бөлінетін субсидиядан бөлек, әр ата-ана баласын жекеменшік мектепке бергені үшін ай сайын тағы төлем төлеуге тиіс. Сонда қомақты қар­жы шығып отыр. 

Жамбыл облыстық Білім бас­қармасы берген мәліметке сүйен­сек, аймақта 531 орта білім беру ұйымы тіркелген, оның 73-і жеке­меншік мектеп. Онда 17 119 бала білім алуда. Осы 73 жекеменшік мектепке 2025 жылдың қыркүйек-желтоқсан айлары аралығында 4,1 млрд теңге төленген. Ал биыл бұл төлем жүйесі жалғасын тауып, жекеменшік мектептерді қаржы­лан­дыруға 12,5 млрд теңге қарас­тырылып отыр. Байқап тұрса­ңыздар, аз ақша емес. Миллион емес, миллиард теңгелер. Бейне бір балға бармақ батып тұрғандай. Бұл тек Үкіметтен берілетін суб­сидия көлемі. Ал бұған әр ата-ана ай сайын төлейтін 100-150 мың теңгені тағы қосыңыз. 

Әрине, байыбына бармай жатып байбалам салудан аулақ­пыз. Алайда жекеменшік мектеп­тер осы таңға дейін «қайдан құлақ шығарсам да өз еркім» деп келгені жасырын емес. Оған қоса, олар­дың түсімдері мен шығындарын ешкім тексеріп келген жоқ. Сон­дықтан жекеменшік мектеп­тердің иелері білімнің сапасын емес, жеке қалтасын ойлап кетулері де бек мүмкін. Жалпы, жекеменшік мектептерге қатысты қазір ма­ман­дар мен ата-аналардың ойы әртүрлі. 

– Жекеменшік мектептерге оқу ақысын төлегендіктен, онда­ғы баға маңызды болмай қалады. Яғни, баланың білім сапасын бағалау, оны ынталандыру деген дүниелер қалып кетеді. Содан ке­йін баланың оқуға деген құлшы­нысы азайып, күнделікті сабаққа барып-келсем де жетеді деген түсінік қалыптасады. Бұны көп ата-ана байқай бермейді. Ал же­кеменшік мектептердің басшы­лығы ақша төленсе болды, басқаға бас қатырғысы келмейді. Кейде жекеменшік мектептерде матема­тика пәні тереңдетіліп оқытыла­ды. Бірақ көп жағдайда балалар­дың мұндай тереңдетілген сабаққа бейімі болмайды. Содан барып, баланы күштеп оқытып, тағы са­ғын сындырамыз. 

Мемлекеттік мектептерде әділ­дік бар деп ойлаймын. Онда баға да, оқушының талабын ба­ғалау да шынайы. Ата-анаға бала­сын бақылауға мүмкіндік мол. Күнделікті сабағын тексеріп тұра алады. Кейінгі кезде жекеменшік мектептердегідей тереңдетіп оқы­ту, заманауи құрылғылар сияқты жаңа оқыту методикалары мемле­кеттік мектептерге де келіп жа­тыр, – дейді жекеменшік те, мем­ле­кеттік мектепте де ұстаздық ет­кен Көрпеш Байжарас. 

Ал қызын жекеменшік мек­теп­ке беріп отырған Меруерт Өсерованың айтуынша, баласы­ның жайлы ортада сапалы білім алуы маңызды.

– Жекеменшік мектептерде сыныптағы оқушылардың саны аз болғаннан кейін мұғалім әр балаға жеке көңіл бөле алады. Оқу про­це­сін тиімді ұйымдастырып, ба­ланы алға қарай жетелейді. Со­нымен қатар қаржысын төлеп отыр­ғаннан кейін білім сапасы мен баламыздың қауіпсіздігін талап ете аламыз. Тағы бір айта кетерлігі, жекеменшік мектеп­терге ақшасын төлесең, балаңды кешке дейін үйірмелерінде қо­сымша дайындайды. Ал сабақ соңында үйге жеткізіп тастайды. Бұл таңнан кешке дейін жұмыста жүретін ата-аналар үшін қолайлы. Бірақ ақылы мектептерде алаң­дай­тын бір нәрсе бар. Онда мұға­лімдер жиі ауысып жатады. Ал оқу процесінде ұстаздардың тұрақ­тамауы баланың біліміне тікелей әсер ететіні анық, – деді көпба­лалы ана. 

Жекеменшік мектептердің кө­беюі мемлекеттік мектептердің жүктемесін азайтып отырғаны рас. Сонымен қатар білім орда­ла­рының арасында бәсекелестік ту­ғызып, білім сапасының артуы­на аз да болса ықпал етіп отыр. Десе де, жекеменшік мектептерге қатысты дау жыл сайын туындай­ды. Мәселен, былтыр Тараз қала­сында жүздеген оқушыны қабыл­дап қойған жекеменшік мектептің лицензиясы болмай шығып, ба­ла­лар оқу жылының ортасында да­лада қалған еді. Абырой бол­ған­да, бұл іске жергілікті билік пен бі­лім бөлімінің мамандары ара­ласып, әр баланы бұрынғы мем­ле­кеттік мектептеріне орналас­тырды. 

Жекеменшік мектептерге қа­тысты жауабы айтылмаған сауал көп. Алдағы уақытта тексеріс­тердің қорытындылары қалай болып шығары белгісіз. Дегенмен біраз қулық пен сұмдықтың беті тағы ашылатын сыңайлы.

Саятхан САТЫЛҒАН,

Жамбыл облысы