Орталық Азиядағы ең ескі әуежай туралы не білеміз

Ол өткен ғасырдың жиырмасыншы жылдары салынып, отызыншы жылдары Жезқазған мен Қарсақпай кен орындарының кемелденуімен бірге негізгі құрылымдары дами бастады. 

– Екі жылдан кейін Мәскеу-Ташкент бағыты іске қосылды, жолаушылардың екі ортада бірнеше орынға аялдау мүмкіндігі болды. Оның ішінде Жосалы да бар. Бұл жерден К-5 ұшақтары ұшқан. Кейін оның орнын заман талабына сай АНТ-9 басты. 1934 жылы әуежай Мәскеу-Самара-Ақтөбе-Жосалы-Ташкент әуе бағытында пошта қызметін атқарды. Ұшақтар арқылы қыстан басқа мезгілдерде хат-хабар тасымалданып тұрды. Кейін Жосалы-Қарсақпай бағыты пайда болып, 1936 жылы әуе рейстері күнделікті кестеге сәйкес орындалды. 1938 жылы жазда Мәскеу-Пенза-Куйбышев-Ақтөбе-Жосалы-Ташкент әуе желісі іске қосылды, - деді музей экскурсоводы Баршагүл Сахиева. 

Жосалы әуежайы екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Орталық Азия мен Кеңес одағының еуропалық бөлігін байланыстыруда маңызды роль атқарды. Соғыстан кейін әскери міндеттен бейбіт тұрғындарды тасымалдауға ауысты. 

– Алдымен мұнда ЛИ-2, 1947 жылдан бастап ИЛ-12 ұшақтары қолданылды. Әуе көліктері жолаушыларды шалғай аудандарға жеткізді. 1955 жылы Мәскеудің Люберцы әуежайынан күн сайын осы аралықта 3 ұшақ қатынаған. Біртіндеп Мәскеу-Кабул халықаралық рейстері орындала бастады. 1949 жылы Мәскеуден Жосалыға дейін билет бағасы 450 рубль шамасында болған. Бұл сол кездегі бір айлық жалақы көлеміндей. 1950-1960 жылдары әуе айлағы әскери мақсатта да пайдаланылды. Көктем және күзде мұнда Орынбор жоғары әскери авиациялық училищесінің курсанттары ИЛ-28 және МиГ-15 әскери ұшақтарымен оқу жаттығу өткізген, - деді музей қызметкері. 

Өткен ғасырдың 50-жылдары әуежайға арнап 3 қабатты ғимарат салынды. 1955-56 жылдары «Байқоңыр» ғарыш айлағының құрылысы кезінде әуежай база ретінде қолданылды. 

– Кейін мұнда ғылыми экспедиция жұмыс істеді, 90-жылдарға дейін әуежай қызметкерлері АН-2 ұшақтары арқылы жолаушы және пошта тасымалымен айналысты. Бертін келе әуежай қызметіне жүгіну көрсеткіші төмендеп кетті. Тоқырау жылдары иесіз қалды. 2014 жылы жергілікті кәсіпкердің қолдауымен ғимарат толық жөндеуден өтіп, мейрамханаға айналды. Алайда қазіргі күні бос тұр, - деді Баршагүл Сахиева.

Бұған дейін біз Қызылорда облысы Қазалы ауданының Әйтеке би кентiндегі бастауын патшалық Ресейден алатын архитектуралық ескерткіш — су қыспақты мұнара туралы жазған едік.