Қазақстандағы мұнай миллиардтары қайда кетіп жатыр: сарапшылар ірі операторлардың сатып алуларын зерттеді

Қазақстандағы әрбір жер қойнауын пайдаланушы компания тоқсан сайын сатып алулар туралы толық деректерді жариялауға міндетті. Бұл есептерге кеңсе тауарларынан бастап қызмет көрсету мен тасымалдауға дейінгі барлық шығындар кіреді. Petrocouncil.kz жүргізген талдау төрт ірі оператордың 2025 жылғы есептерін қамтып, елдің басты саласының қаржылық анатомиясын айқындады.

Жалпы алғанда, Теңізшевройл, Қарашығанақ Petroleum Operating, North Caspian Operating Company және «ҚазМұнайГаз» 175 мыңнан астам сатып алу транзакциясын жүзеге асырып, шамамен 2,4 трлн теңге ($5,1 млрд) жұмсаған. Бұл соманың артында әртүрлі шығын үлгілері мен жергілікті мазмұн көрсеткіштеріндегі айырмашылықтар жатыр.

Теңізшевройл ең көп шығын жасаған – 1 370,45 млрд теңге, оның ішінде қызметтерге 973,38 млрд, жұмыстарға 222,61 млрд, тауарларға 174,46 млрд теңге кеткен. Жергілікті қамту үлесі небәрі 43% болды. Қарашығанақ 602,86 млрд теңге жұмсап, 90,6% жергілікті қамту көрсеткенімен, негізгі құрылыс жобаларын италиялық Sicim тобына тиесілі компаниялар атқарған. 

Қашағанды игеруші NCOC 453,31 млрд теңге жұмсап, жергілікті қамтуды рекордтық 93,4% көрсеткен, бірақ шығындардың басым бөлігі персонал жалдау мен құрылысқа бағытталған, тауар сатып алуы бар болғаны 11,7%. «ҚазМұнайГаз» есебінде 0,38 млрд теңге көрсетілген, ол толықтай жергілікті қамтуға тиесілі.

Теңізшевройлдың басты ерекшелігі – логистикаға кеткен шығындар. КҚК арқылы мұнай тасымалдау 314 млрд теңге, теңіз логистикасы 209,6 млрд теңге болған. 

Бұл шетелдік тасымал шығындары жергілікті үлестің төмен болуын түсіндіреді. Қарашығанақта жергілікті үлес жоғары көрінгенімен, шын мәнінде шетелдік брендтердің қазақстандық заңды тұлғаларына тиесілі. 

Қашағанда да тауар сатып алу үлесі аз, негізгі шығындар қызмет пен құрылысқа кеткен.

Бұл деректер Қазақстанның қызмет көрсету секторынан пайда көріп отырғанын, бірақ күрделі техника, автоматика, химия және ірі логистикада импортқа тәуелді екенін көрсетеді. 

Жергілікті қамту көрсеткіші көбіне формалды сипатқа ие, себебі «қазақстандық жеткізушілер» шын мәнінде шетелдік өнімді импорттайтын делдалдар болып отыр.

Кеше, 13:12