Құлсарылық Эльдар Аманбектің өлімі: жұмбақ істің жаңа кезеңі

Еске салсақ, 2024 жылдың 18-19 қаңтарына қараған түні 17 жастағы Эльдар Аманбек топтық шабуылдан қаза тапқан еді. Араға екі жылға жуық уақыт өтіп, тергеу аяқталды, сот 13 адамды кінәлі деп танығанымен, үкім әлі заңды күшіне енген жоқ.

Айқындықтың орнына қайшылықтар туындады: полиция, прокуратура, сот және Бас прокуратура бір оқиғаны әртүрлі түсіндіріп отыр.

Қайғылы оқиға Эльдар достарымен бірге мейрамханадан досын алып кетуге келгенде болған. Олардың ешқайсысының ықшамаудандар арасындағы жергілікті жасөспірімдер жанжалына қатысы жоқ еді. Бірақ сол түні қонақтықта отырғандардың бірі «біздің аумаққа «Бірінші» ықшамауданның балалары келді» деп таныстарына хабарласқан. Құлсары үшін ауданаралық қақтығыстар – үйреншікті жағдай.

Эльдар достарымен көлікке жақындағанда, қолында пышақ пен таяғы бар жасөспірімдер тобы оларға қарай келе жатқан. Бақылау камералары топтың машинаны қоршап алғанын түсіріп алған. Екі бала жараланып, біреуі қашып үлгерген. Эльдар жамбасынан пышақ жарақатын алып, ірі артериясы зақымданған. Ол қан жоғалтып, ауруханаға бара жатқан жолда көз жұмды. Оның жамбас аймағында бірнеше жарақат және травматикалық пневмоторакс болған.

Эльдардың анасы Алтынай Шалтаева кейін құқық қорғау органдарының кейбір қызметкерлерінен оның ұлын бір жылдан бері жанжалдасып жүрген басқа бір ықшамауданның жасөспірімдерімен «шатастырып алуы мүмкін» дегенді естіген. Бұл тұжырым тек отбасы сөздерінде ғана кездеседі және ешбір ресми құжатта көрсетілмеген. Сонымен қатар, ата-анасының айтуынша, алғашқы хаттамаларда телефон арқылы топты жинаған ұйымдастырушы көрсетілген, алайда кейін ол талқылаулардан ғайып болып, ведомстволардың жауаптарында мүлдем аталмады.

Анасының айтуынша, шабуылға кемінде он екі адам қатысқан. Полиция қайғылы оқиғадан көп ұзамай «барлық қатысушылар анықталды» деп хабарлады. Алайда іс жүзінде бастапқыда тек бір жасөспірім ғана тергеу изоляторында отырды, төрт адам тергеу басталғаннан кейін күтпеген жерден әскер қатарына алынған, жетеуі үйқамаққа жіберілген, ал біреуі бір жыл бойы жасырынып жүрген. Отбасының айтуынша, жасөспірімдердің берген жауаптары бір-біріне сай келмеген, ал олардың бір бөлігі кенеттен куәгер мәртебесіне ауыстырылған.

2025 жылдың көктемінде тергеу аяқталып, 14 сәуірде іс сотқа жіберілді. 2025 жылдың 10 қазанында сот 13 айыпталушының барлығын кінәлі деп таныды.

Жаза мерзімдері — бостандықты шектеуден бастап нақты бас бостандығынан айыруға дейін. Ең ұзақ мерзім — 6 жыл 8 ай.

Үкім заңды күшіне енген жоқ, өйткені апелляциялар берілген. Уәждеме бөлігі апелляция қаралғанға дейін жабық.

Өлімге қатысты эпизодта неліктен топ болып жасалды деген саралау жоғалып кеткенін, ересек фигуранттарға неліктен 132-бап («кәмелетке толмағанды қылмысқа тарту») қолданылмағанын, сондай-ақ төрт күдіктінің қалайша әскер қатарына өтіп кеткенін түсіну үшін редакция төрт ведомствоға сұрау жолдады.

Полиция бірінші болып жауап берді. Атырау облысы ПД Тергеу басқармасының бастығы Мұхтар Бектұрғанов айып тағылған ҚР ҚК-нің 106 және 293-баптарды ғана растады.

106-баптың 3-бөлігі — «абайсызда өлімге әкеп соққан денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру». Яғни тергеу жасөспірімді  өлтіру ниеті болмаған деп санайды.

293-баптың 3-бөлігі — «топ болып жасалған бұзақылық». Яғни топтық шабуыл тұрмыстық жанжал ретінде қарастырылып отыр.

Бектұрғанов 106-бап бойынша топтық қылмыс неліктен алып тасталғанын, ересек фигуранттарға неге 132-бап бойынша айып тағылмағанын, сондай-ақ тергеу кезінде төрт күдіктінің қалайша әскер қатарына өтіп кеткенін түсіндірмеді. Қайта жолданған сауалға да Бектұрғанов тек ресми деректерді ғана тізіп, 13 адамның жауапқа тартылғанын хабарлады. Барлық негізгі сұрақтар жауапсыз қалды.

Атырау облысының прокуратурасы неғұрлым кеңірек түсініктеме берді. Онда полиция екі рет елемей өткен маңызды жайт — айыпталушыларға «топ болып» әрекет етті деген айып тағылғаны расталды. Алайда прокуратура да, іс материалдары мен отбасы нұсқасы ересек ұйымдастырушылардың бар екеніне меңзеп тұрса да, кәмелетке толған фигуранттарға неге ҚР ҚК-нің 132-бабы бойынша айып тағылмағанын түсіндірмеді.

132-бап — «кәмелетке толмағанды қылмыс жасауға тарту». Бұл бап топ ішінде жасы кішілерге басшылық жасауы немесе оларды бағыттауы мүмкін адамдар болған жағдайда қолданылады.

Сот үкімнің шығарылғанын, айыпталушылар саны — 13 екенін, істің апелляцияда жатқанын және шешім заңды күшіне енгенге дейін үкімнің уәждемесін жариялауға болмайтынын хабарлады.

Бас прокуратура іс бойынша он шағым түскенін растады. Оның жауабында фигуранттардың деректері жасырылған, біреу «Нұрхатұлы» деп көрсетілген — бұл жеке мәліметтерді жойғаннан қалған белгі.

Енді барлық жауаптар жиналғаннан кейін көрініп тұрғаны — әрбір құрылым тек өз бөлігін ғана айтып отыр. Ал ұлын жоғалтқан отбасы екі жыл бойы басты сұраққа жауап іздеуде: пышақ қолданылған топтық шабуыл қалайша жеңіл бапқа және жеңіл жазаға ұласып отыр?

Анастасия ШЕРСТЯНКИНА

Бүгін, 18:14