Қытайдың он бесінші бесжылдық жоспары: Жоғары сапалы даму, инновациялар мен ішкі сұранысты кеңейту

«Ұсыныстар» – елдің 2026–2030 жылдарға арналған әлеуметтік-экономикалық дамуының жалпы бағытын айқындайды.

Құжат үш бөліктен, жалпы 15 тараудан тұрады. Онда Қытайдың он төртінші бесжылдық кезеңіндегі даму тәжірибесі жүйелі түрде қорытындыланып, әлеуметтік-экономикалық дамудың алдағы межесі сараланып, келесі бес жылға арналған стратегиялық міндеттер мен басты шаралар белгіленген. Құжатта атап көрсетілуінше, он бесінші бесжылдық – Қытайдың социалистік жаңғыртуды негізінен жүзеге асыру үдерісіндегі өткенді түйіндеп, болашаққа жол ашатын мәнді, шешуші кезең болмақ. Осы жылдары Қытай елдің бұған дейін қол жеткен табыстары мен басымдықтарын нығайта отырып, құрылымдық кедергілерді жоюға және кемшіліктердің орнын толықтыруға ден қоюы, сөйтіп, 2035 жылға қарай социалистік жаңғыртуды негізінен іске асыруға берік іргетас қалауы қажет.

Құжатта айтылуынша, алдағы бес жылда Қытайдың даму ортасы күрделене түспек. Халықаралық ахуал терең өзгеріске ұшырап, ғылыми-технологиялық революция мен өнеркәсіптік трансформация үдерісі жедел қарқын алмақ. Сонымен қатар халықаралық қатынастардағы белгісіздік факторлары айтарлықтай арта түспек. Соған қарамастан, Қытай экономикасы ұзақ мерзімді әрі тұрақты даму әлеуетін сақтап қалады. Алайда, «Ұсыныстарда» атап көрсетілгендей, тиімді сұраныстың жеткіліксіздігі, өнеркәсіптік трансформацияның қысымы, жұмыспен қамту мен халықтың табысын арттырудың баяулауы, демографиялық құрылымдағы өзгерістер сияқты бірқатар қиындықтар экономиканың қарқынды өсуіне кедергі болуы ықтимал.

Әлеуметтік-экономикалық дамудың жалпы мақсаты туралы айтар болсақ, құжатта алдағы бес жылда Қытай экономикасының қалыпты өсім қарқынын сақтай отырып, жоғары сапалы даму үдерісінде айтарлықтай нәтижеге қол жеткізу, жиынтық факторлық өнімділікті тұрақты түрде арттырып, тұрғындардың тұтыну деңгейін айтарлықтай көтеріп, ішкі сұранысты экономикалық өсімнің басты драйверіне айналдыру қажеттігі атап көрсетілген. Құжатқа сәйкес, 2035 жылға қарай Қытайда жан басына шаққандағы ЖІӨ үлесі орташа дамыған елдердің деңгейіне жетіп, елдің жиынтық қуаты, ғылыми-технологиялық әлеуеті және халықаралық ықпалы айтарлықтай артады.

«Ұсыныстарда» басты міндеттер қатарында он екі бағыт бойынша стратегиялық шаралар айқындалған. Өнеркәсіптік даму саласында заманауи индустриялық жүйе орнату, экономиканың нақты секторларының негізін нығайту, өндіріс, сапа, аэроғарыш, көлік және интернет салалары бойынша қуатты держава құруды ілгерілету керектігі атап көрсетілген. Сонымен қатар, алдағы бес жылда жаңа энергия, жаңа материалдар, төмен биіктіктегі экономика, кванттық технология, биотехнологиялық өндіріс және алтыншы буын ұялы байланыс жүйесі сияқты жаңа және болашаққа бағытталған стратегиялық салаларды дамытудың жаңа тетіктері қалыптастырылмақ.

Құжатта ғылыми-технологиялық инициатива дамудың негізгі қозғаушы күші ретінде қарастырылған. Келесі бес жылда Қытай жоғары технология саласындағы тәуелсіздік пен дербестікті нығайтып, іргелі зерттеулер мен бастапқы, төлтума инновацияны күшейтпек. Құжатқа сәйкес, елдің Ұлттық ғылыми-технологиялық жүйесі айтарлықтай жетілдіріліп, маңызды, шешуші салалардағы технологияларды игеруге айрықша күш салынады. Құжатта сондай-ақ «ЖИ+» бағдарламасын жүзеге асырып, жасанды интеллект технологиясын әлеуметтік-экономикалық өмірдің түрлі салаларымен терең ықпалдастыру, ЖИ бойынша басқару тетіктері мен этикалық нормаларды жетілдіру қажеттігі де атап өтілген.

Макроэкономикалық саясат бағытында, «Ұсыныстарда» антициклдік реттеу тетіктерін нығайту, белсенді қаржы саясаты мен байсалды ақша-несие саясатын жүргізу, макроэкономикалық басқару тиімділігін арттыру көзделген. Жоспарға сәйкес, мемлекеттік және жеке кәсіпорындардың дамуына бірдей мән беріледі, «Жеке секторды қолдау туралы Заңның» талаптары шынайы орындалып, меншік құқығы мен әділ бәсекелестікті қорғау күшейтіледі. Сонымен бірге құжатта «қаржы державасын» құруды жеделдету, тікелей қаржыландыруды кеңейту, қаржылық реттеу мен тәуекелдердің алдын алу шараларын күшейту міндеттері де атап көрсетілді.

Құжатта ішкі сұранысты кеңейту болашақ өсімнің басты тетігі ретінде айқындалған. Айтылуынша, елде бірыңғай ұлттық нарық қалыптастырылып, өңірлік протекционизм мен нарықтық кедергілерді жоюға, тұтыну мен инвестицияның өзара тиімді ықпалдастығын арттыруға күш салынбақ. Құжатта тұтынуды ынталандыруға бағытталған арнайы бағдарламаны іске асыру, азаматтардың тұтыну қабілетін арттыру, ақылы демалыс және тұрғын үй мен автокөлік саласындағы тұтыну саясатын жетілдіру, тұтынушылардың құқықтарын қорғауды күшейту міндеттері белгіленген.

Ашықтық саясаты туралы айтар болсақ, құжатқа сәйкес, Қытай жоғары стандартты сауда-экономикалық ережелерін басшылыққа ала отырып, қызмет көрсету секторы бойынша нарыққа қолжетімділікті кеңейтеді, еркін сауда аймақтарының желісін жетілдіреді, «Бір белдеу, бір жол» бастамасының жоғары сапалы дамуын жалғастырып, серіктес елдермен инфрақұрылым, цифрлық экономика және жасыл даму салаларындағы ынтымақтастықты күшейтеді. Инфрақұрылым саласындағы «қатты байланыстар» нығайтылумен қатар ережелер мен стандарттар бойынша «жұмсақ байланыстарды» тереңдетуге де баса мән беріліп, көпдеңгейлі өзара көлік және логистикалық байланыс желісі жетілдіріледі. Символдық мәндегі ірі жобалар мен халық тұрмысын жақсартуға бағытталған «шағын және тиімді» жобалар бірыңғай жоспарланып, бірге ілгерілетіледі. «Қытай – Еуропа (Азия)» теміржол бағытының даму деңгейі көтеріліп, Батыс Қытай құрлық-теңіз жаңа дәлізінің құрылысы жеделдетіледі.

Халық тұрмысы жайлы айтар болсақ, алдағы бес жылда Қытай әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін одан әрі жетілдіріп, зейнеткерлік, медициналық, жұмыссыздық және өндірістік жазатайым оқиғалар бойынша сақтандыруды кеңейтуге ниетті. Құжатқа сәйкес, жылжымайтын мүлік саласында жаңа даму моделін кезең-кезеңімен қалыптастыру, қолжетімді тұрғын үймен қамтамасыз етуді оңтайландыру, демографиялық саясатты жетілдіру, жастарды неке құрау мен бала табуға ынталандыру, жалпыға бірдей бала күтімі мен балабақша қызметін дамыту, халықтың қартаюына белсенді түрде бейімделу өзекті міндет болмақ.

Қауіпсіз даму бағытында құжатта ұлттық қауіпсіздік жүйесін нығайтудың қажеттігі айрықша атап өтілген. Азық-түлік, энергетика, өндірістік тізбек пен қаржы қауіпсіздіктерін қамтамасыз ету, жылжымайтын мүлік және жергілікті қарыз саласындағы тәуекелдердің алдын алу және салдарын жою шараларын үйлестіру жоспарланған. Киберқауіпсіздік, ЖИ қауіпсіздігі, биологиялық және экологиялық қауіпсіздік сияқты жаңа бағыттарда ұлттық қорғаныс қабілетін арттырып, елдің стратегиялық қауіпсіздігін қорғау көзделген.

Құжатта сондай-ақ ұлттық қорғаныс пен әскерді жаңғыртуды жеделдету, стратегиялық тежеу күшін нығайту, жаңа салалы және жаңа сапалы жауынгерлік күштерді ауқымды және жүйелі түрде соғысқа бейімдей отырып дамытуға басымдық беру, ұшқышсыз интеллектуалды жауынгерлік күштерді жедел дамыту, дәстүрлі жауынгерлік күштерді жаңғырту мен түрлендіру атап көрсетілген. Сондай-ақ ҚКП ОК-нің бірыңғай басшылығын күшейту, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті тереңдету және таза және ашық саяси орта қалыптастыру да басты міндеттердің бірі ретінде көрсетілген.

Қорыта айтқанда, он бесінші бесжылдық кезеңінде, Қытай өткен бесжылдықтың жетістіктері негізінде, жоғары сапалы даму, ғылыми-технологиялық инициатива, өзіндік дербестік және ішкі сұранысқа бағдарлану бағыттарына көбірек назар аударады. Келесі 5 жылда Қытай қауіпсіздік пен ашықтықтың, өсім мен табыстың үйлесімін сақтауға, күрделі де алмағайып геосаяси жағдай мен халықаралық ортада стратегиялық табандылық танытуға, қытайлық модернизацияны жаңа деңгейге көтеріп, елдің әлеуметтік-экономикалық дамуының тұрақтылығын сақтап қалуға ден қояды.