Тар ғимарат, кадр тұрақтамау: Павлодарлық музейде шешімін таппаған қандай мәселелер бар

Музей қызметкерлерінің архив қопарып, іл ішінде ұдайы ұйымдастыратын экспедицияларының нәтижесінде соңғы жылдары ұлттық тарихымыз бен әдебиетке қатысты 70-тен астам көне қолжазбалар, әйгілі әншілердің дауысы жазылған 30-ға тарта үнтаспа музей қорына алынған. Демеушілердің көмегімен 10-ға жуық қолжазба кітап күйінде жарыққа шыққан. Олардың ішінде Абайдың тұңғыш жыр жинағы, Ахмет Байтұрсынұлының ертеде шыққан «Қырық мысалы» жыр кітабы, Қошке Кемеңгерұлының «Қазақ тарихы» еңбегі, Иса Байзақовтың домбырасы, Қаныш Сәтбаевтің жазу машинасы және тағы да басқа құнды заттар бар.

Фото: Қасиет Мұхтаров

Қазіргі уақытта мекеме қорындағы жәдігерлер саны 60 мыңға жуықтаған. Ендігісін осы мол рухани қорды сақтау, келер ұрпаққа аманаттау міндеті тұр. Алайда музей орналасқан көне ғимарат бұған мүмкіндік бермей отыр. Сонау 19-ғасырдың соңында ағаштан салынған тарихи нысанның іші өте тар, қордағы материалдар сыймай жатқаны бір бөлек, көрмелер мен мәдени іс-шараларды толыққанды өткізуге мүмкіндік жоқ. Оның үстіне музейге келушілер саны соңғы үш жылда екі есеге, яғни 20 мыңнан 40 мың адамға артқан. Сондықтан ағаш үйдің жанынан музей үшін жаңадан заманға сай ғимарат салып берсе, дұрыс болар еді.

Фото: Ербол Қайыровтың жеке мұрағатынан

– Оған қажет жер телімі музей ауласында дайын тұр. Тек жобалау-сметалық құжаттамасы әзірленіп, құрылысқа қаражат бөлінсе болғаны. Ғимарат салынар болса, ол кемі 2 қабатты етіліп, көрме, мәжіліс, конференция залдары, қор бөлімі және қызметкерлер отыратын әкімшілік бөлім қарастырылуы керек. Себебі қазіргі уақытта музей қызметкерлері орын жетіспеушілігінен көпқабатты тұрғын үйдің бірінші қабатын паналап отыр. Жаңа ғимарат музейдің әлеуетін кеңейтіп, ондағы барлық жәдігерлерді бір сәтте келуші назарына ұсынуға, цифрлық технологиялар көмегімен «виртуалды музей» орындарын (оның жобасы да дайын тұр) құруға мүмкіндік беретін еді. Есесіне бір жарым ғасырға жуық уақыт бұрын салынған тарихи ғимаратқа түсетін жүктеме азайып, оны келер ұрпақ үшін қаз қалпында сақтау қалудың мүмкіндігі зор болмақшы, - дейді музей басшысы Ербол Қайыров.

Фото: Қасиет Мұхтаров

Жергілікті зиялы қауымның айтуынша, Бұқар жырау атындағы мәдениет және өнер музейінің қызметкерлері өз миссияларын орнықты атқарып, келушілерге тарих қойнауына саяхат жасауға толыққанды мүмкіндік беріп отыр. Мекеме ұжымы 2024-2025 жылдары Астана қаласына барып, бірнеше көшпелі көрме өткізген. Республикалық «Рухани қазына» байқауында екі мәрте топ жарған. 2023 жылы Ресейдің Мәскеу қаласына барып, Ертіс-Баян өңірінен шыққан Алаш ардақтыларының көрмесін ұйымдастырған. 

– Мемлекет басшысының «Цифрлық елге айналу» туралы мақсат-міндеті бізде қазірдің өзінде орындала бастағанын айтқымыз келеді. Тарихи тұлғалардың 3D бейнесін, жас ұрпаққа ұлттық тәрбиені сіңіретін шағын мультфильмдер жасау қолға алынып, оның алды келушілерге ұсынылуда. Дейтұрғанмен цифрлық мүмкіндіктердің барлығы орасан зор қаржыны қажет етеді. Соған орай музей ұжымының цифрландыруға қатысты кеңауқымды жоспарын әзірше іске асыру мүмкін емес, - дейді музей басшысы Ербол Қайыров.

Фото: Қасиет Мұхтаровтың жеке мұрағатынан

Музей қызметкерлерінің еңбекақы мөлшері аз. Мәселен, музей қараушысының айлығы 90 мың теңге болса, қатардағы жас мамандар небәрі 130 мың теңге алады. 

– Оқуды жаңа бітіріп келдім. Мұнда мобилограф әрі музейдің инстаграм-парақшасына түрлі роликтерді әзірлеуші маман болып жұмыс істеймін. Жұмысым өзіме ұнайды. Алайда алатын жалақым көңілімнен шықпайды, 120 мың теңгеден сәл асады. Мұндай аз ғана жалақыға қымбатшылық заманда жан бағу оңай емес, - деп қынжылады жас маман Қасиет Мұхтаров.

Фото: Қасиет Мұхтаров

Музейде ұзақ жыл еңбек етіп келе жатқан тәжірибелі мамандардың да еңбекақысы мардымсыз, 200 мың теңгеден аспайды. Қор бөлімінде шаң-тозаңға көміліп, көне құжаттармен жұмыс істейтін маманға «жұмыс орнының зияндылығы үшін» ай сайынғы жалақысына небәрі 5 мың теңге үстеме қосылады екен. 

– Мекемедегі жалғыз «Газель» көлігі де ескірген. Өзге аудан-қалалардағы мәдени іс-шараларға сапарлағанда қажетті жабдықтарды сыйдыра алмай сарсаңға түсіп жүргеніміз. Сондықтан сыйымдылығы жоғары бір шағын автобус пен қызметкерлерді қала ішіндегі іс-шараларға күнделікті таситын жеңіл көлік қажет. Музей қызметкерлері күн сайын балабақшалар мен мектептерге, өзге де еңбек ұжымдарына барып, мәдени-рухани іс-шаралар, көрмелер ұйымдастырады. Тасымал мәселесі де сапалы түрде шешімдерді қажет етеді, - дейді музей қызметкері Дәулет Құрманов.

Фото: Қасиет Мұхтаров

Тағы бір мәселе – техникалық персонал, яғни көлік жүргізуші, аула сыпырушы, күзетші, электрик сияқты қызметкерлерге еңбек демалысына шыққанда материалдық көмек төленбейді. Себебі бұл заңда қарастырылмаған. «Осы мәселені де тиісті заңнамалық құжаттарға енгізсе» деп өтінеді ұжым өкілдері. 

Фото: El.kz

ҚР Парламенті Сенатының депутаты Алтынбек Нұхұлы аталған мәселелерден хабардар екенін жеткізді. Ол Бұқар жырау музейі – Ертіс-Баян өңіріндегі іргелі мәдениет ұйымы деп бағалайды.

– Кейінгі жылдары еліміз бойынша озық істерімен танылып келе жатыр. Музей жәдігерлері аймақ деңгейінде ғана емес, республикада, тіпті шет мемлекеттерде тұрақты таныстырылып, мәдени мұрамыздың маңызы жарқырай түсті. Мұның барлығы ұжым қызметкерлерінің үнемі ізденісте жүріп, өз саласына адалдық танытуының нәтижесі деп ұғынған абзал болар. Халқымызда «Өткендерін ескерген, өскендіктің белгісі» деген жақсы сөз бар. Байқап отырмыз, музей қызметкерлерінің дені жастар. Жастардың өздерін еркін ұстап, ойларын нық жеткізетіні біз сияқты аға буынды қуантады. Мұндай жас кадрларды жоғалтып алмауымыз керек. Ал музейге ғимарат шын мәнінде қажет. Қызметкерлердің жалақысын барынша көтеру де өзекті. Бұл мәселелерді алдағы уақытта Парламентте көтеретін боламын, - дейді сенатор.

Фото: Қасиет Мұхтаров

Жалпы ғылым, білімсіз, мәдениетсіз мемлекеттің алға басуы неғайбыл. Кезінде Қаныш Сәтбаев құрып кеткен Қазақ ғылым академиясы тәуелсіздік жылдары құлдырап, ғылыммен айналысып келген 55 мың адамның 40 мыңы ғылым саласынан мүлде кетіп қалды. 

Қазір Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев білім мен ғылым саласына басымдық беріп, бұл салаларға триллиондаған теңге қаражат бөлгізіп жатыр. Оның нәтижелері қазірден-ақ байқалып отыр.  

Фото: Қасиет Мұхтаров Фото: Қасиет Мұхтаров Фото: Қасиет Мұхтаров

Ендігі ретте мәдениет саласын, соның ішінде музей ісін де қолға алатын уақыт жеткен болар.

Еске сала кетейік, бұған дейін Павлодарда әйгілі фотосуретшінің музей-үйінің қазіргі жағдайы туралы жаздық.