Төл өнерді түлеткен

Бүгінде ақсақалдың үйінде Ұшар мен Аққұс есімді екі тазы бар. Бірі – ақ, жарғақ құлақ болса, екіншісі – қара, шашақ құлақ. Екеуі де аңға деген желігі басылмаған жүйріктер.

«Әділет» партиясы Жамбыл облыстық филиалының өкілдері ұлттық құндылықтарды ұлықтау мақсатында Өрнек ауылындағы Ба­уыр­жан атаның шаңырағына арнайы барып, атадан балаға жалғасып келе жатқан тазы баптау дәстүрі жайында әңгімелесті.

Бауыржан атаның бұл өнермен айналысып келе жатқанына 70 жылға жуық уақыт болыпты. А­лғаш рет тазыны қолына алып, оның бабын тануды 6-сыныпта оқып жүрген кезінде әкесінен үйренген. Әкесі оған тазыны қа­лай жүгірту керегін, аңға қалай салаты­нын, құс салып, саятшы­лық құру­дың жөн-жосығын көр­сеткен. Бала Бауыржан үлкендер­дің соңы­нан еріп жүріп үйренгенін кейін өмірлік серігіне айнал­дырған.

Оның айтуынша, аңға шығу қараша айынан басталады. Тазы­­­ның да өз бабын келтіріп, үнемі жүгіртіп отыру керек. Ал үйдегі Ұшар мен Аққұстың аңшылыққа деген ынтасы ерекше.

«Екеуі де аң аулауға желіккен. Шы­ғармай қойсаң, шапқылап, азық іздеп, аңсырап тұрады. Тазы­ның табиғаты сондай. Далаға шы­ғып, жүгіріп, аңға түскенде өзі­н­ің қасиетін көрсетеді», – дейді Бауыржан ата.

Ақсақал үшін тазы баптау – аңшылықтың ғана бір түрі емес. Оның артында тұтас бір ұлттық дүниетаным, атадан қалған өнеге жатыр. Сондықтан ол өзі білгенін кейінгі ұрпаққа жеткізуді азамат­тық парызы санайды.

«Қазақтың жеті қазынасын қастерлеу керек. Балаға үйретіп, аманат етуіміз қажет. Ұлттық құн­дылықты жоғалтпай, ұрпаққа жеткізу – біздің парызымыз. Мен әкемнен үйрендім, балаларымды үйреттім. Енді немерем Шер­нияз­ға үйретіп жүрмін», – дейді ол.

Шернияз атасының жанынан табылып, тазы баптаудың қыр-сырын үйреніп жүрген жас саят­шы. Ол үшін атасынан жеткен бұл дәстүр – өткеннің естелігі емес, жалғасын табуға тиіс төл өнер.

«Біз секілді жастар бабадан қал­ған осы төл өнерді жалғас­тыр­масақ, бұл өнер өшіп қалмақ. Сон­дықтан ат үстінде әрдайым табы­луға әзірмін. Тазы баптауға, оны дамы­ту­ға, тазы тұқымын көбейтуге атса­лысып, осы өнерді одан әрі дамы­туды мақсат етіп отырмын. Атам­­нан үйренгенімді келешекте өзімнен кейінгі ұрпақ­қа жеткізгім келеді», – дейді Шер­нияз.

Қазақ үшін тазының орны қа­шанда бөлек. Ол – жеті қазы­на­ның бірі ғана емес, дала тіршілі­гінде талай ғасыр бойы адамға серік болған, аңшылық мәдение­тімен біте қайнасқан төл мұра. Өр­нектегі Бауыржан атаның шаңы­рағында осы мұраның жібі үзіл­мей келеді. Кезінде әкесінің қасынан табылып, тазы баптаудың алғашқы сабақта­рын алған Бауыржан ата бүгінде сол білгенін немересіне үйретіп отыр.

Атаның тәжірибесі мен неме­ре­н­ің ниеті тоғысқан жерде дәс­түрдің де ғұмыры ұзарады. Себебі ұлттық өнердің сақталуы – оның бір адамның қолында қалуымен емес, кейінгі ұрпаққа аманат етілуімен өлшенеді.

Осы тұрғыдан алғанда, Бауыр­жан ата мен Шернияздың тағылы­мы – тазы баптаудың ғана емес, атадан балаға жалғасқан ұлттық тәрбиенің де көрінісі.

Ұлттық құндылықтарды дәр­іп­теу, тарихи-мәдени мұраны сақтау және оны жас ұрпаққа жеткізу – «Әділет» партиясының негізгі ба­ғыт­тарының бірі. Ал бұл шаңырақтың жет­піс жылға жуық тарихы бар тазы бап­тау дәстүрі – құн­дылықтардың нақты көрінісі.

Саятхан САТЫЛҒАН,

Жамбыл облысы