Үкімет жолдағы қауіпсіздік шараларын күшейтуді тапсырды

Ішкі істер министрі Ержан Саденов, көлік министрі Нұрлан Сауранбаев баяндама жасады, сондай-ақ Астана қаласының әкімі Жеңіс Қасымбек, Алматы қаласының әкімі Дархан Сатыбалды және Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров тыңдалды.

ІІМ мәліметінше, жыл сайын жол-көлік оқиғаларынан (ЖКО) 40 мыңға жуық адам жарақат алады, ал қаза тапқандар саны шамамен 2,5 мың адам. 2025 жылы еліміздің жолдарында қаза тапқандар саны 10%-ға, 2026 жылдың басынан бері 4%-ға төмендеді.

Ержан Саденов апаттардың негізгі себептері: көлік жүргізу тәртібінің нашарлығы, жол инфрақұрылымының жай-күйі, әсіресе қыс мезгілінде және автокөліктердің техникалық жағдайы екенін хабарлады. Орташа жылдамдықты қадағалау жүйелерімен қамтуда проблема бар: жабдықтар жеткіліксіз. ЖКО-лар үлесі әсіресе елді мекендерде жоғары болып қалуда, олар барлық апаттардың 84%-ын құрайды. Жүргізушілердің жеке тәртібі нашар — ЖКО-лардың 90%-ы солардың кінәсінен болатыны атап өтілді. Жыл басынан бері 3 млн-нан астам Жол қозғаласы ережесін (ЖҚЕ) бұзу дерегі анықталды, 5,5 мың жүргізуші мас күйде ұсталды.

Жол апаттарын азайту және қозғалыс қауіпсіздігін арттыру мақсатында Қазақстанда цифрлық шешімдер енгізілуде. Республика жолдарында 60%-дан астам заңбұзушылықтарды тіркейтін 30 мыңға жуық камера жұмыс істеп тұр. Орташа жылдамдықты қадағалау жүйесі енгізіліп, бейнебақылау желісі кеңейтіліп жатыр. Сонымен қатар, «жасырын» патрульдеу дамуда. Оған қосымша көліктің техникалық жай-күйін және техникалық байқаудан өтуін бақылау күшейтіліп жатыр.

ІІМ газ баллон жабдығы бар көлікті тексеруге қойылатын талаптарды күшейтуді, сондай-ақ жүк және жолаушылар көлігін міндетті жарық шағылыстыратын таңбасы болмаса техникалық байқауға жіберуге тыйым салуды ұсынып отыр.

Жол инфрақұрылымын жаңарту бойынша жұмыстар жүргізілуде, олар — жолақтар, жол белгілері, жарықтандыру жабдықтары және жаяу жүргіншілер өткелдері. Қала сыртындағы трассаларда тәуліктің қараңғы уақытында және қолайсыз ауа-райы жағдайында көрінуді арттыратын лазерлік жүйелер енгізілуде, мұндай шешімдер бүгінде 11 өңірде 22 учаскеде қолданысқа берілді.

Ішкі істер министрі 2026 жылдың 1 шілдесінен бастап электр скутерлерді пайдалануға қосымша талаптар енгізіліп жатқанын хабарлады. Онда жауапкершілікті міндетті сақтандыру және кикшеринг компанияларға қойылатын талаптарды қатаңдату қарастырылған.

Премьер-министр әкімдіктерге қысқа мерзімде электр скутерлердің тұрақ орындарын анықтауды және тиісті инфрақұрылым құруды, яғни қозғалыс үшін тыйым салынған тиісті жол белгілері бар аймақтарды белгілеуді, өңірлік жоспарларда веложолдарды дамытуды қарастыруды тапсырды.

Көлік министрлігінің ІІМ-мен бірлесіп жүзеге асырып жатқан ЖКО-ның алдын алуға, ауыр салдарын төмендетуге және қауіпсіз жол ортасын қалыптастыруға бағытталған шаралары туралы Нұрлан Сауранбаев баяндады.

Жол желілерін жаңғырту шеңберінде соңғы 5 жылда 11 мың шақырым жол немесе еліміздегі жолдардың жалпы ұзындығының 45%-ы I және II техникалық санаттарға ауыстырылды, бұл қарама-қарсы бағыттарды бөлу және жүру бөлігін кеңейту есебінен қауіпсіздік деңгейін арттырды. Жаяу жүргіншілердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету және транзиттік көліктер елді мекендерге соқпауы үшін 65 айналма жол және 38 жерүсті жаяу жүргіншілер өткелі салынды. 2030 жылға дейін тағы 2 мың шақырым жолды ауыстыру жоспарлануда, олардың кейбірі бойынша жұмыстар басталды.

Сонымен қатар, жолаушылар тасымалы нарығын реттеу бойынша да жұмыстар жүргізілуде. ІІМ-мен және такси агрегаторларымен бірлесіп тасымалдау процесінен рөлі оң жақта орналасқан 63 мыңға жуық автомобиль шығарылды. Ал бұрын рөлі оң жақта болған, яғни қайта жабдықталған автокөліктерді таксиде пайдалануға тыйым салуды, сондай-ақ тасымалдаушылар мен жүргізушілерді бақылау үшін агрегаторлардың жауапкершілігін күшейтуді көздейтін заңнамалық түзетулер әзірленуде.

Жиын барысында жазатайым оқиғалардың көбеюі тіркелген өңірлер әкімдері сөз алды.

Астана әкімі Жеңіс Қасымбек тәртіп бұзушылықтарды автоматты түрде тіркеу жүйелерінің күшейтілгенін мәлімдеді. Қазіргі таңда елордада 6,1 мың бейнебақылау камерасы жұмыс істеп тұр, сондай-ақ инфрақұрылымдық шешімдер жүзеге асырылуда, оның ішінде 1,3 мың шақырым жарықтандыру, 1,7 мың шақырым веложолдар және 53,6 мың шақырым жаяу жүргіншілер жолы бар.

Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеровтің айтуынша, бақылау жүйесі кеңейтілуде: 131 «Сергек» кешені және 282 стационарлық кешен жұмыс істейді, сондай-ақ 24 учаскеде 48 «ақылды» камера орнатылған.

Сондай-ақ Премьер-министр Алматыда Әл-Фараби даңғылындағы үш адамның өмірін қиған көлік апатына қоғамда үлкен наразылық тудырғанын атап өтіп, қала әкімі Дархан Сатыбалдыға жол-көлік апаттарының санын азайту үшін қосымша шаралар қабылдауды тапсырды.

Алматы қаласында жол қозғалысын автоматты түрде тіркеу жүйелері кеңейтілуде және трафикті басқарудың интеллектуалды жүйелері енгізілуде, оның ішінде бағдаршам нысандары мен реттелетін жаяу жүргіншілер өткелдері бойынша жобалар жүзеге асырылуда.

Қорытындылай келе, Премьер-министр кейбір көрсеткіштердің төмендегеніне қарамастан, жолдардағы жағдай қауіпсіздікті арттыру бойынша қосымша шаралар қабылдауды талап ететінін атап өтті. Өйткені алда жазғы демалыс маусымы жақындап келеді, бұл халық қозғалысының артуына және тиісінше жол-көлік оқиғалары қаупінің жоғарылауына әкеледі.

Премьер-министр азаматтардан келіп түскен шағымдарға байланысты электрлі велосипедтер мен мопедтер жүргізуді реттеуге бақылауды күшейтуге назар аударды. ІІМ мәліметі бойынша, аталған көлік құралдарының жүргізушілері жол қозғалысы ережелерін сақтауға және жүргізуші куәлігін алуға міндеттелді.

— Көлік тәртібі пен жүргізуші мәдениетін арттыру үшін тұрақты түрде жұмыс жүргізуі. Жуырда Мемлекет басшысы ғалымдарды марапаттау рәсімінде бұл мәселеге тағы бір рет назар аударды.

Жүргізушілер ережелерді тек камералардың «бақылау аймағында» ғана емес, үнемі сақтау керектігін біржола түсінуге тиіс. Елордада «жасырын» патрульдеу тәжірибесі сәтті қолданылуда. Белгілі бір нәтиже бар. Қалған өңірлерге де бұл тәжірибені енгізу керек, — деп атап өтті Олжас Бектенов.

Премьер-министр тиісті министрліктер мен әкімдіктерге бірқатар тапсырма берді:

Ішкі істер, Оқу-ағарту, Мәдениет және ақпарат министрліктері, әкімдіктер жол қозғалысы мен қауіпсіздік ережелерін сақтау бойынша ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын күшейтсін. Әсіресе, мектеп демалысы қарсаңында мектеп оқушылары мен ата-аналармен бұл жұмысты күшейту қажет.

Көлік министрлігі автокөліктерді техникалық тексеруден өткізу жүйесін, оның ішінде Ішкі істер министрі айтқан ұсыныстарды ескере отырып, өзектендіруі керек.

Орташа жылдамдықты бекіту оң нәтиже бергені атап өтілді. Бұл орайда тек ақылы республикалық трассалармен шектелудің қажеті жоқ екені баса айтылды. Көлік министрлігіне әкімдіктермен бірлесіп, аймақтық жолдарға тиісті камераларды орнату мәселесін шешу тапсырылды.

Сонымен қатар жол-көлік оқиғаларының шамамен 80%-ы елді мекендерде болды. Зардап шеккендердің төрттен бірі — жаяу жүргіншілер. Елді мекендерде қауіпсіз көлік инфрақұрылымын құру қажеттігіне баса назар аударылды.

Өңір әкімдіктеріне реттелетін жаяу жүргіншілер өткелдері санын арттыру, қоршаулар мен жарықтандыру орнату, сондай-ақ жол белгілерінің сапасын қамтамасыз ету тапсырылды.

Айта кетелік Бектенов «Цифрлық полицей» жобасын енгізуді жеделдетуді тапсырған еді.