Жоғары математика оқулығы

Университеттеріміздің жаратылыстану мен техника мамандықтарында әлі күнге мемлекеттік тілдегі оқулықтар, оқу құралдары аз. Қазақ тіліндегі оқулықпен қамту 10–14 пайыз шамасында...

Халел Досмұхамедұлы, Жү­сіпбек Аймауытұлы, Мағжан Жұ­мабай, Қошке Кемеңгерұлы, т.б. Алаш арыстарының бастамасы Тәуелсіздік жылдары сәтімен жалғаспады. Мысалы, математика, алгебра, геометрия саласынан оқулық жазған Міржақып Дулатұлы, Сұлтанбек Қожанұлы, Қаныш Сәтбай, Әлімхан Ермек, Елдес Омарұлы мұрасы бүгінде жоғары бағаланады. Өкінішке қарай, осы күні бұл саладан қазақ тілінде диссертация қорғау 5 пайыз ғана. Бұл нені көрсетеді? Жаратылыстану мен техника бағытынан мемлекеттік тілде оқу­лық жазатын мамандарды тауып, мейлінше ынталандыру қажет. Реті келсе, оларды халыққа танымал, жастарға өнеге етудің жолын қарастырған жөн.

Сондай автордың бірі – Л.Н.Гу­милев атындағы Еуразия ұлт­тық университеті профессоры, физика-математика ғылымдарының кандидаты Асқар Байарыстан. Өткен (2025) жыл соңындағы үлкен жаңалық – ғалымның «Жоғары математика» атты 4 томдық оқулығы Алматының «Alash Book» баспасынан жарық көрді. Жалпы көлемі – 1899 бет яғни 118 баспа табақ. Біздіңше, аса қомақты жұмыс. Ғалымның мамандықты дамыту жолындағы маңдай тері. Ұстаздың «инемен құдық қазуы» осындай-ақ болар!

Оқулықта математикалық талдаудың негізгі бөлімі саналатын қатар теориясы, ықтималдық теориясы, математикалық статистика туралы кең мағлұмат беріліп, есептер қарастырылған. Әрбір тақырыпта теориялық материалдар, соған сәйкес есептерді шығару жолдары, өзіндік жұмысқа арналған 30 нұсқалық есеп пен оның шешу тәсілі, сонымен қатар тәжірибелік сабақтарға арналған есептер ұсынылған. Бұл оқулық білім беру стандартына сәйкес жоғары оқу орындары техникалық және жаратылыс­тану мамандықтарының қазақ бөлімінде оқитын студенттерге арналған.

Жоғары математика ЖОО-да өтілетін пәндер ішінде нақты ғылымдарға жатады. Математика – қолданбалы есептерді шешуге арналған күшті құрал және ғылымның әмбебап тілі болуымен бірге ой нақтылығының не­гізгі жүйесі. Сол себепті мате­матикалық білім заманауи техни­калық және жаратылыстану мамандарын сапалы даярлауға жұмылады. Бұл – сандық есептеу ғана емес, зерттеудің тәсілі және ұғымдар мен мәселелердің тура тұжырымдарын беру құралы. Тіпті жасанды интеллект пен ІТ саласы да математикасыз дами алмайды.

Жаратылыстану ғылымында қарапайым жүйелер мен үдеріс­тердің математикалық модельдерін құруда, математикалық және тех­никалық есептерді шешудің оң­тайлы сандық әдістерін таңдауда бұл саланың маңызы айрықша.

Қазір ұлттық ғылым тілін қалып­­тастыру зәрулігі елдік дең­гейде көтеріліп жүргені мә­лім. Сондықтан профессор Асқар Бай­арыс­танның 4 томдық «Жоға­ры математика» оқулығы осы қажет­тілікті тереңінен сезініп даяр­ланған елеулі жұмыс дей аламыз.

Жоғары оқу орындарының жаратылыстану және техникалық мамандықтарының қазақ бөлімінде оқитын студенттер қауымы осы оқулық арқылы кәсіби тілін, мектепте алған білімін жан-жақты шыңдайды.

Оқулықтың таралымы – 1 мың дана. Сұраныс болып жатса, алашшыл «Alash Book» баспасы тиражды көбейтуге мүдделі екенін де жеткізді.

Сабыр ШӘРІП,

PhD

Соңғы жаңалықтар

Ғалымдар көлік жүргізіп келе жатып музыка тыңдау қауіпті екенін ескертті

Қоғам • Бүгін, 00:25

Отбасы банк Астанадағы жаңа деректер орталығына көшті

Қоғам • Кеше

Астанада жеңіл көлік автобус аялдамасына соғылды

Елорда • Кеше

Полиция: Маңғыстауда 362 нөміріне қатысты дүрбелең жоқ

Қоғам • Кеше

Астана мен еліміздің 16 өңірінде дауылды ескерту жарияланды

Ауа райы • Кеше

Сарапшылар 2026 жылы ең сұранысқа ие мамандықтарды атады

Жұмыс • Кеше

Жаңа жыл түніндегі жанжалдың соңы кісі өлімімен аяқталды

Қылмыс • Кеше

Павлодарда ауыл тұрғындары тағы бір аққуды құтқарды

Табиғат • Кеше

ТЖМ тікұшағы кішкентай нәрестені орталық ауруханаға шұғыл жеткізді

Денсаулық • Кеше

Мадуро Нью-Йорктегі федералды сотқа жеткізілді

Әлем • Кеше

Педагогтардың 82%-ы қазіргі қоғамда ұстаз еңбегінің бағаланатынына сенімді

Білім • Кеше

Депутат: Халықтың қартаюы болашақ мәселесі емес, бүгінгі күннің шындығы

Партия • Кеше

Шығыс Қазақстанда руда базасы сарқылып жатыр

Парламент • Кеше

Аты аңызға айналған футболшы әрі бапкер Марат Есмұратов өмірден өтті

Спорт • Кеше

Министрлік интернеттегі ақауға байланысты пікір білдірді

Қоғам • Кеше

Барлық жаңалықтар