Патамуштадан 2 млн теңгенің көлігіне дейін: Неге еңбек министрлерінің мәлімдемелері жиі мемге айналады

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі – қоғаммен ең жиі бетпе-бет келетін мемлекеттік органдардың бірі. Өйткені бұл ведомствоның жұмысы халықтың табысына, зейнетақысына, жәрдемақысына, жұмысына және әлеуметтік жағдайына тікелей әсер етеді.

Сондықтан министрлердің әр мәлімдемесі ерекше назарда болады. Кейде бір ауыз сөз жылдар бойы ұмытылмайды. Бірі мемге айналса, енді бірі халықтың наразылығын тудырып, отставка талаптарына дейін жеткізеді.

Биыл еңбек министрі Асқарбек Ертаевтың сәбиін көтеріп курьер болып жүрген келіншек туралы айтқан сөзі әлеуметтік желілерде қызу талқыланды. Бірақ бұл еңбек министрлерінің қоғамның ашуына тиген алғашқы мәлімдемесі емес.

Асқарбек Ертаев және "Олар өте жақсы тұрады" Асқарбек Ертаев, қазіргі еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі. Фото: primeminister.kz

2026 жылдың жазында әлеуметтік желіде сәбиін кенгуруға салып алып, тапсырыс жеткізіп жүрген жас ананың суреті кеңінен тарады. Көпшілік бұл көріністі жас отбасылардың әлеуметтік қиындықтарының, балабақша тапшылығының және табыс табудың күрделенгенінің көрінісі ретінде қабылдады.

Фото: Threads

Фото қоғамда үлкен резонанс туғызған соң мәселені Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі де зерттеді.

Министр Асқарбек Ертаевтың айтуынша, отбасы 19 мамыр күні ғана Шымкенттен Алматыға көшіп келген. Оның сөзінше, күйеуінің IT саласы бойынша жоғары білімі бар, әйелдің техникалық білімі бар. Сондай-ақ министр отбасының әлеуметтік жағдайына қатысты мәліметтерді де жариялады.

"Жұбайының 2 миллион теңгелік автонесиесі бар. Олар Шымкентте өте жақсы тұрады. Туған ағасы ломбард саласында жұмыс істейді. Ата-анасының да жағдайы жақсы. Сондықтан олардың материалдық жағдайы жеткілікті деңгейде", – деді министр.

Министр жастардың жаңа қалаға көшкеннен кейін мансап орталығына жүгінбегенін айтып, қыздың жұбайына IT саласы бойынша бірнеше жоғары жалақылы жұмыс ұсынылғанын мәлімдеді.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Kaz informburo.kz (@kaz_informburo)

Сонымен қатар Асқарбек Ертаев жас ананы курьер ретінде жұмысқа алған компанияға қатысты да сұрақтар бар екенін айтты. 

"Ол шынымен курьер ретінде тіркелген. Бірақ бізде ол жұмыс істеген компанияға қатысты сұрақтар бар. Жұмысқа шығар алдында қандай нұсқаулық берілді, оны баламен қалай жұмысқа шығарған? Қазір жұмыспен қамту платформасы уақыт сұрады. Олардың жауабын күтіп отырмыз. Келесі аптада диалогты жалғастырамыз", – деді Асқар Ертаев.

Алайда қоғам министрдің бұл түсіндірмесін қабылдамады.

Әлеуметтік желі қолданушыларының пікірінше, мәселе отбасының туыстарының табысында немесе бұрынғы тұрмыс деңгейінде емес, нәрестесі бар ананың неге баласын көтеріп жұмыс істеуге мәжбүр болғанында еді.

Сыншылар министрлік отбасына нақты көмек көрсетудің орнына олардың жағдайының жақсы екенін дәлелдеуге тырысты деп есептеді. Осыдан кейін Threads және басқа платформаларда #ЕртаевКет хэштегтері тарады.

Мәдина Әбілқасымова және көпбалалы аналардың наразылығы Мәдина Әбілқасымова, 2018-2019 жылдардағы еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі. Фото: informburo.kz

2019 жыл Қазақстандағы көпбалалы аналардың наразылығымен есте қалды.

Оған бірнеше жыл бойы жиналған әлеуметтік мәселелермен қатар, Астананың Көктал-1 тұрғын алабында болған қайғылы оқиға да әсер етті. Түнгі ауысымда жұмыс істеп жүрген ата-ананың үйінде өрт шығып, 2006, 2009, 2014, 2016 және 2018 жылы туған бес қыз көз жұмды.

Қоғам бұл оқиғаны кедейлік пен әлеуметтік қолдаудың аз болуымен байланыстырды. Елдің әр өңірінде көпбалалы аналар наразылық акцияларына шығып, жәрдемақыны көбейтуді, тұрғын үй мәселесін шешуді талап етті.

Сол уақыттарда еңбек министрі Мәдина Әбілқасымова көпбалалы отбасыларға төленетін көмекті түсіндіріп, Қазақстандағы қолдау шараларын басқа елдермен салыстырды.

Ол "Күміс алқа" және "Алтын алқа" иегерлері өмір бойы арнайы жәрдемақы алатынын айтып, Қазақстанда аналарды қолдау жүйесі көптеген мемлекеттерге қарағанда ауқымды екенін мәлімдеді.

"Басқа елдерде мұндай тәжірибе іс жүзінде жоқ. Ресейде аналық капитал бар. Ал бізде барлық төлемдерді есептесек, бірнеше миллион теңге шығады", – деген еді министр.

Алайда бұл сөз қоғамның ашуын тудырды.

Себебі, дәл сол кезде көпбалалы аналардың жәрдемақысы небәрі 768 теңгеге ғана өскен болатын. Егер 2018 жылы жәрдемақы көлемі 15 392 теңге болса, 2019 жылы ол 16 160 теңгеге дейін ғана көтерілді. Қоғам белсенділері бұл өсімді келемеждеп, әлеуметтік желілерде сынға алды. 

Осы кезде әлеуметтік желілерде Әбілқасымованың отставкасын талап еткендер де көбейді. Нәтижесінде ол министр орындығында 2018-2019 жылдарда ғана отырды. 

Серік Әбденов және "Патамушта" мен шикі жұмыртқа  Серік Әбденов,  2012-2013 жылдардағы еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі. Фото: primeminister.kz

2013 жылғы Үкімет әйелдердің зейнет жасын 58-ден 63 жасқа дейін кезең-кезеңімен көтеру туралы бастама көтерді. Бұл қоғамда үлкен қарсылық туғызды. Әсіресе ауыр өндірісте жұмыс істейтін әйелдер реформаға қарсы шықты.

Реформаны түсіндіру үшін өңірлерді аралаған еңбек министрі Серік Әбденов Теміртауда металлург әйелдермен кездесті. Кездесу кезінде әйелдердің бірі министрден неге олардың тағы бес жыл жұмыс істеуі керектігін сұрады.

Министр нақты жауап берудің орнына "Потому что, потому что..." деп кідіріп қалды. Осы қысқа ғана сөз тіркесі бірден интернетке тарап, мемге айналды. Әлеуметтік желілерде "Патамушта" атты топтар ашылып, жүздеген фотожаба мен демотиватор жарияланды.

Бірақ халықтың ашуын тек осы сөз ғана туғызған жоқ.

Сол кездесуде министр әйелдерге:

"Сіздерге жұмыс істей беру керек. Неге 50 жаста зейнетақы туралы ойлайсыздар? Зейнетке шыққаннан кейін қосымша аурулар табамыз, ертерек қартая бастаймыз", – деген болатын.

Кейін Алматыда журналистермен кездесу өткізіп жатқан Әбденовке қарағандылық азаматтық белсенді Андрей Цуканов бірнеше шикі жұмыртқа лақтырды.

Нәтижесінде 2012-2013 жылдары министр болған Серік Әбденов халық жадында зейнетақы реформасының авторларының бірі ретінде емес, "Патамушта" сөзімен және шикі жұмыртқамен қалды.

Гүлшара Әбдіқалықова және Жаңаөзен алдындағы мәлімдемелер Гүлшара Әбдіқалықова, 2009-2012 жылдардағы еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі. Фото: informburo.kz

Гүлшара Әбдіқалықова еңбек министрі болған 2009-2012 жылдар Қазақстан тарихындағы ең ауыр еңбек жанжалдарының бірімен тұспа-тұс келді.

2011 жылы Маңғыстау облысындағы мұнайшылар бірнеше ай бойы ереуілге шығып, жалақыны көтеруді және еңбек жағдайларын жақсартуды талап етті. Алайда министрлік бұл талаптардың бір бөлігін негізсіз деп бағалады. Сол кезде Гүлшара Әбдіқалықова жұмысшылардың талабын қарап шыққанын, олардың кейбірі еңбек заңнамасына сәйкес келмейтінін мәлімдеді.

"Өткен жылы ғана келісімге келген едік. Адамдардың неге үнемі жалақыны көтеруді талап ететіні түсініксіз. Ол еңбек өнімділігіне байланысты нәрсе ғой", – деген еді министр.

Сол жылы 16 желтоқсанда Жаңаөзенде тәртіпсіздік орын алып, полиция митингіге шыққандарға қарсы оқ атты. Ресми мәлімет бойынша ондаған адам қаза тауып, көптеген адам жараланды.

Осыдан кейін қоғам биліктің еңбек дауын уақытында әрі дұрыс бағалай алмағанын айтып, министрдің сөзін сынға алды.

Гүлжан Қарағұсова және зейнеткерлердің наразылығы Гүлжан Қарағұсова, 2001-2007 2009-2012 жылдардағы еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі. Фото: parlam.kz

Еңбек министрлігі тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен басшылардың бірі – Гүлжан Қарағұсова. Ол 2001 жылдан 2007 жылға дейін министр болды және 2003 жылғы зейнетақы реформасымен есте қалды.

Сол кезде бұрын қолданылған жүйеге салалық орташа жалақы деген жаңа талап енгізілді.

Нәтижесінде кейбір азаматтар күтпеген жағдайға тап болды. Мысалы, ұзақ жыл совхоз басқарған адамның зейнетақысы кей жағдайда авиация саласында төменгі қызмет атқарған адамның зейнетақысынан аз болып шықты. Өйткені авиациядағы орташа жалақы ауыл шаруашылығындағы орташа жалақыдан әлдеқайда жоғары еді.

Бұл қоғамда үлкен наразылық туғызды.

Тек Қарағанды облысының өзінде 165 мың жұмысшы Президент әкімшілігіне, Үкіметке және Парламентке үндеу жолдап, министрдің отставкасын талап етті.

Қарағұсова басқарған министрлік кейін жаңа Еңбек кодексін әзірледі. Алайда құжат қабылданғаннан кейін ондағы олқылықтарға байланысты бірнеше рет өзгертілді.

Министр қызметінен кеткен соң да Қарағұсова қоғам назарынан тыс қалған жоқ.

Мәжіліс депутаты болған кезінде оның қазақ тілінде сөйлеген сөздері жиі талқыға түсетін. "Бір бала жақсы, бір бала өкініш орай", "Өзіміздікі, өндірістікі", "Бұл менікі кінәлім емес" сияқты тіркестері халық арасында әзілге айналып, ұзақ уақыт бойы айтылып жүрді.

Министрлер жиі ауысатын министрлік

Алғаш рет Еңбек министрлігі 1991 жылғы наурызда Қазақ КСР Президентінің жарлығымен құрылды. Бірнеше рет атауы өзгертілді. 35 жыл ішінде 21 рет министр ауысты. Олар әртүрлі реформа жүргізді. Бірі зейнетақы жасын көтерді, бірі әлеуметтік төлемдер жүйесін өзгертті, бірі еңбек даулары кезінде жұмыс істеді. Алайда қоғам олардың кейбірінің жұмысына қарағанда бір ауыз сөзін көбірек есте сақтап қалды.