25 тамыздан бастап Қазақстанда жүргізуші куәлігінен айырудың жаңа негіздері күшіне енеді

2026 жылғы 24 маусымдағы №326-VIII "Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне цифрландыру, дербес деректерді қорғау, жол қозғалысы және көліктегі озық технологияларды реттеу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" заң аясында енгізілген өзгерістер туралы болып отыр.

Аталған түзетулерге сәйкес, "Жол жүрісі туралы" заңның 75-бабы 1-тармағында көзделген көлік құралын басқару құқығын тоқтату негіздерінің тізімі екі жаңа тармақпен толықтырылады.

Жаңа негіздер мыналар:

65 жасқа толған жүргізушілердің және мүгедектігі бар адамдардың екі жылда бір рет міндетті медициналық тексеруден өтпеуі;Қылмыстық істің тоқтатылуы жүргізушіні көлік құралын басқару құқығынан айыруға кедергі болмайды.

Осылайша, аталған өзгерістер 2026 жылғы 25 тамыздан бастап күшіне енеді.

жүргізуші куәлігінің қолданылу мерзімінің аяқталуы;медициналық қорытындымен расталған, көлік құралын қауіпсіз басқаруға кедергі келтіретін жүргізушінің денсаулық жағдайының нашарлауы. Бұл ретте механикалық көлік құралының жүргізушісін мерзімінен бұрын қайта медициналық тексеруге жіберу көлік құралын басқару құқығын уақытша тоқтата тұруға негіз болады;жол жүрісі қағидаларын білуін тексеруге жіберу туралы қаулыны алған күннен бастап екі ай ішінде тиісті емтиханды тапсырмауы;көлік құралын басқару құқығынан айырылуы (құқық бұзушылық жасауы салдарынан);механикалық көлік құралдарының жүргізушілерін даярлау, емтихан қабылдау және жүргізуші куәлігін беру қағидаларын бұза отырып жүргізуші куәлігінің берілуі.

Енді бұл тізім 2-1) тармақшамен толықтырылды:

"Осы Заңның 29-бабы 5-тармағының 2) тармақшасында көрсетілген, медициналық көрсетілімдер бойынша механикалық көлік құралын басқаруға рұқсат етілген немесе медициналық қарсы көрсетілімдері бар адамдар туралы мәліметтердің уәкілетті органдардың пайдаланушылары қол жеткізе алатын жол қозғалысы саласындағы цифрлық жүйеде болмауы".

Нақтылай кетсек, жоғарыда аталған Заңның 29-бабы 5-тармағының 2) тармақшасында 65 жасқа толған жүргізушілер мен мүгедектігі бар жүргізушілер туралы айтылған. Олар әр екі жыл сайын қайта медициналық тексеруден өтуге міндетті.

Алайда қазіргі таңда іс жүзінде мұндай қайта медициналық тексеруден өтпеу өздігінен жүргізушінің көлік құралын басқару құқығының тоқтатылуына әкеп соқтырмайды. (Әдетте "жүргізуші куәлігінен айыру" деген тіркес қолданылғанымен, заң тұрғысынан алғанда көлік құралын басқару құқығынан айыру тек құқық бұзушылық үшін қосымша жаза ретінде ғана қолданылады. Ал басқа жағдайларда басқару құқығы тоқтатылады.)

Осыған байланысты Заңның 29-бабының 3 және 4-тармақтарына да өзгерістер енгізіледі. Енді автоматтандырылған деректер базасына медициналық көрсетілімдер бойынша механикалық көлік құралын басқаруға рұқсат етілген адамдар туралы ғана емес, сондай-ақ оны басқаруға медициналық қарсы көрсетілімдері бар адамдар туралы мәліметтер де енгізілетін болады.

Бұл өзгерістердің барлығы біріге отырып, жаңа тәртіпті қалыптастырады. Оған сәйкес мүгедектігі бар жүргізушілер (мүгедектік тобына қарамастан) және 65 жасқа толған әрі одан асқан жүргізушілер екі жыл сайын міндетті медициналық тексеруден өтпеген жағдайда, көлік құралын басқару құқығынан автоматты түрде айырылады.

Мұндағы "автоматты түрде" дегеннің өзі де заңдағы жаңа өзгерістердің бірі. Нақтырақ айтқанда, түзетуде:

"Осы тармақтың 3) және 5) тармақшаларында көзделген жағдайларда көлік құралын басқару құқығын тоқтату уәкілетті органның (лауазымды адамның) талап арызы бойынша Қазақстан Республикасының азаматтық процестік заңнамасында белгіленген тәртіппен соттың шешімі арқылы жүзеге асырылады" деген сөздер "осы тармақтың 2-1), 3), 4-1) және 5) тармақшаларында көзделген жағдайларда уәкілетті орган айқындайтын тәртіппен жүзеге асырылады" деген редакцияда жазылады.

Бұл дегеніміз, 2026 жылғы 25 тамызға дейін көлік құралын басқару құқығын тоқтату туралы шешімді сот қабылдаса, аталған түзетулер күшіне енгеннен кейін бұл өкілеттік Ішкі істер министрлігіне беріледі. Ал медициналық қарсы көрсетілімдер туралы мәліметтер автоматтандырылған деректер базасына енгізілетіндіктен, бұл рәсім алгоритмдік тәртіппен жүзеге асырылатын болады.

Көлік құралын басқару құқығын тоқтатудың тағы бір жаңа негізі – 4-1) тармақша. Ол Қазақстан Республикасы Қылмыстық-процестік кодексінің 35-бабы бірінші бөлігінің 3), 4), 9), 10) және 12) тармақтарында немесе 36-бабында көзделген негіздер бойынша мас күйінде көлік құралын басқарғаны үшін қылмыстық жауаптылықтан босатылу болып табылады.

Мұнда қылмыстық істердің ерекше жағдайларға байланысты тоқтатылатын жайттары туралы сөз болып отыр. Мысалы, рақымшылық жасау, талап қою мерзімінің өтуі немесе қылмыстық қудалаудан иммунитеттің болуы сияқты негіздер. Яғни адам мас күйінде жол-көлік оқиғасын жасағаны дәлелденгенімен, қылмыстық іс тоқтатылуы мүмкін. Ал қылмыстық іс тоқтатылғандықтан, қылмыстық жауаптылық та қолданылмайды.

Осы уақытқа дейін мұндай жағдайда құқық бұзушыға (ресми түрде ол енді құқық бұзушы болып саналмайды) көлік құралын басқару құқығы қайтарылатын. Ал жаңа тәртіп бойынша ол құқықты тек сегіз жылдан кейін, қайта медициналық тексеруден өтіп және Жол жүрісі қағидалары бойынша емтихан тапсырған соң ғана қайта ала алады. Бұл талап Заңның 75-бабы 2-тармағына енгізілген жаңа 5) тармақшада көзделген.

Бұған дейін Zakon.kz Қазақстандағы жүргізушілерді даярлау жүйесі мен авто-мектептердің қызметін реформалау туралы материал жариялаған болатын.