Айдос Сарым: Қазақстанның Авраам келісімдеріне қосылуы көпвекторлы сыртқы саясаттың жаңа белесі

Әлемдік геосаяси жағдай күрделеніп, жаңа одақтар мен аймақтық форматтар қалыптасып жатқан кезеңде Қазақстанның жаһандық процестерге белсенді түрде араласуы елдің ұлттық мүддесін қорғап қана қоймай, оны жаңа деңгейге көтеруде.

Сарапшылардың айтуынша, Қазақстанның «Авраам келісімдеріне» қосылуға қадам жасауы – еліміздің сыртқы саяси бағытының қисынды әрі батыл қадамы. Бұл шешім аймақтық емес, трансатлантикалық деңгейге шығуға, әлемнің жетекші державаларымен, сондай-ақ Таяу Шығыс елдерімен ынтымақтастықтың жаңа арналарын ашуға мүмкіндік береді.

«Авраам келісімдері» алғаш рет 2020 жылы АҚШ-тың бастамасымен Израиль мен бірқатар араб мемлекеттері арасында бейбіт қарым-қатынас орнату жөніндегі тарихи келісім ретінде қабылданған. Бүгінде бұл формат Таяу Шығыстағы тұрақтылық пен экономикалық серіктестікті нығайту алаңына айналды. Қазақстанның бұл келісімге қосылуы елдің бейбіт дипломатия мен диалог мәдениетіне адалдығын көрсетеді, сондай-ақ халықаралық қауымдастықтағы беделін арттырады.

Мәжіліс депутаты, саясаттанушы Айдос Сарымның пікірінше, мұндай шешім Қазақстанның ұзақмерзімді ұлттық мүдделеріне сай, елдің сыртқы саясатындағы стратегиялық бағыттың табиғи жалғасы. Сарапшы бұл қадамның маңызы мен ықтимал салдарын түсіндірді.

- Сіздің ойыңызша, Қазақстанның «Авраам келісімдеріне» қосылу туралы шешімінің негізінде қандай стратегиялық факторлар жатыр?

Қазақстанның «Авраам келісімдеріне» қосылуы – ұлттық мүдделерімізге толық сәйкес келетін, жан-жақты ойластырылған стратегиялық қадам. Қазақстан орта держава ретінде, көптеген интеграциялық жобалардың қатысушысы ретінде достықтың, сенім мен әріптестіктің өзіндік шеңберлерін қалыптастырып келеді. Мұның бәрі біздің географиялық жағдайымыз бен Еуразия кеңістігіндегі жобалардан туындайтын табиғи форматтар. Ал, «Авраам келісімдеріне» қосылу арқылы біз трансатлантикалық өлшемде тағы бір сенім шеңберін құрамыз. Бұл – жай ғана механикалық қолдау немесе дипломатиялық ишара емес. Менің ойымша, біз бұл кеңістікке өз тәжірибемізбен, философиямызбен, әлеуетімізбен және түркі әлеміндегі, ШЫҰ кеңістігіндегі, сондай-ақ Таяу Шығыстағы дамыған, кей жағдайда тіпті эксклюзивті байланыстарымызбен еніп отырмыз.

- Бұл қадам Қазақстанның көпжақты және теңгерімді сыртқы саясатын қай тұрғыдан табиғи түрде толықтырады деп ойлайсыз?

Мұндай жауапты шешімдер қазіргідей аумалы-төкпелі уақытта ерекше маңызды. Меніңше, бұл жерде мәселе тез қол жеткізетін жеңістер мен пайдада емес. 

Мәселе – Қазақстанның субъектілігін арттыруда, жаһандық саяси үдерістерге қатысу мүмкіндігін кеңейтуде. Қайталап айтайын, бұл – жиынтық әсері бар стратегиялық шешімдер, олар тиісті дипломатиялық динамика мен философиямен қамтамасыз етілуі тиіс.

Жалпы, қазақ дипломатиясы – Қазақстан мемлекеттік қызметінің ең тиімді әрі дамыған салаларының бірі деуге толық негіз бар. Бұл жайт әлемнің барлық деңгейінде мойындалған, оны көптеген елдердің парламент өкілдері мен әріптестеріміз де атап өтеді.

Аталаған келісімге қол қойылып, қажетті рәсімдер аяқталғаннан кейін қол жеткізілген уағдаластықтарды нақтылай түсетін, оларды бекемдейтін бірқатар жария және өзге де шаралар жүзеге асатынына сенімім мол. Бұл шешімдер нақты мазмұнмен толығып, дипломатиялық алаңда практикалық қадамдарға ұласатыны анық.

Айта кетерлігі, дипломатияның 90 пайызы – жабық сипаттағы, көпшілік пен баспасөзге көрінбейтін іс-әрекеттерден тұрады. Дәл осы көзге көрінбейтін жұмыс дипломатияның тиімділігі мен маңызын айқындайды.