Әлем елдерінде сталкерлерді қандай жаза күтеді?

Әлемнің бірқатар елінде адамның  ізіне түсіп, аңдып, мазасын алғандарға қатаң жаза қолданылады. Психологиялық қысым көрсетудің жиі кездесетін бір түрі диджитал сталкинг деп аталады. Өзгенің мазасын алып, құқықбұзушылық жасайтындардың қатарында нәзік жандылар да көп. Жалпы сталкингпен күрестегі әлемдегі ахуал қандай? Оларға қандай шара қолданылады?

АҚШ билігі сталкингке қарсы күресті күшейтіп жатыр. Сталкингке қарсы заңның негізі 35 жыл бұрын Калифорния штатында қаланған. Оған дейін оны қылмыс емес, бопсалау не бұзақылық деп есептеп келген. Қазір елдің барлық штаттарында қудалау қылмыс саналады. Ал федералдық деңгейде киберқудалауға қатысты жаза күшейтілген. Құрама штаттарда полиция мен әлеуметтік қызметтер жыл сайын мыңдаған өтініш қабылдайды. Сондай-ақ ұлттық желілер мен дағдарыс орталықтары шұғыл көмекке дайын.

 Жапония 2021 жылы сталкингке қарсы заңды күшейтті. Онда электронды хат жолдап, әлеуметтік желілер арқылы мазалау ресми түрде қылмысқа жатады. Алдымен полиция алдын ала ескерту жасап, қудалаушыны бақылауға алу жүйесін қолданады. Кейін сталкер сотқа тартылады. Күншығыс еліндегі бұл шаралар жәбірленушілердің құқықтарын қорғап, әлеуметтік желілердегі қауіпсіздікті арттырады.

Ал Аустралияда кейінгі жылы жалпы сталкерлер ісінің төрттен бірін әйел адамдар жасаған. Бұл ел – сталкингпен күрес бойынша әлемдегі ең қатаң жаза қолданатын ел. Аустралияның барлық штаттарында қудалау ауыр қылмыс саналып, киберсталкинг те заң жүзінде жазаланады. Үкімет пен құқық қорғау органдары интернеттегі қудалауды анықтау үшін арнайы цифрлық бөлімшелер құрған. Онда сталкингке әсіресе жалдамалы пәтерде тұратындар жиі ұшырайтыны анықталған.

Канадада сталкинг Қылмыстық кодекстің арнайы бабы бойынша қудаланады. Онлайн-қорқыту, ізге түсіп аңду, тіпті хабарлама жіберу арқылы мазалау да қылмысқа жатады. Елде жәбірленушілерге көмек көрсететін ұлттық қауіпсіздік жоспарлары енгізілген. Полиция қауіпті жағдайларда дереу әрекет етуге міндетті. Қазір билік цифрлық қауіпсіздікті күшейтуге бағытталған жаңа бағдарламалар дайындап жатыр. «Бұл онлайн-қудалаудың алдын алуға көмектеседі», – дейді сарапшылар.

Латын Америкасында әйелдердің зорлық-зомбылыққа ұшырау дерегі – әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің бірі. Кей елдерде әр екі әйелдің бірі тұрмыстық зорлыққа ұышарған. Мысалы, Бразилия – цифрлық қудалауға қатысты әлемдегі ең көп іс тіркелетін ел. 2023 жылы stalkerware бағдарламалары арқылы бақылауға түскендердің саны айтарлықтай өскен. Аймақтағы үкіметтер құқықтық реформаларды күшейтіп, онлайн және физикалық қудалауға қарсы жаңа шаралар қабылдап жатыр. 

Авторы: Нұрбике Жігер