Әлеуметтік саясат ел дамуының берік негізі

Коллажды жасаған – Қонысбай ШЕЖІМБАЙ, «EQ»

Осы мақсатта 2026 жылғы 1 қаңтардан бас­тап ортақ зейнетақы мен барлық зейнетақы төлемдері 10%-ға индекстелді. Бұл шараға бюджеттен шамамен 4,9 трлн теңге бөлініп, 2,6 миллионға жуық зейнеткер қамтылды. Нәтижесінде, жиынтық зейнетақының ең төменгі мөлшері 105 мың теңгеге, ең жоғарысы 238 мың теңгеге жетсе, орташа көлемі 198 мың теңгені құрады.

Мемлекет балалы отбасыларды қолдау жүйесін де кезең-кезеңімен күшейтіп келеді. Биыл жыл басынан бастап барлық мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы 10%-ға ұлғайтылды. Бұл мақсатқа республикалық бюджеттен 974 млрд теңге бөлініп, қаржы­ландыру көлемі өткен жылмен салыс­тырғанда 19,1%-ға артты. 1 маусымдағы мәлімет бойынша, мемлекеттік төлемдерді 1,3 миллионға жуық адам алған.

Инфографиканы жасаған – Алмас МАНАП, «EQ»

Жас отбасыларды қолдау мақсатында 149,8 мың азаматқа бала тууына байланысты 29,6 млрд теңге көлемінде біржолғы жәрдемақы төленді. Сонымен қатар жұмыс істемейтін 131,2 мың ата-анаға бір жарым жасқа дейінгі бала күтімі үшін 21 млрд теңге бөлінді. 248,7 мың марапатталған анаға 43,9 млрд теңге көлемінде мемлекеттік жәрдемақы төленсе, 636 мың көпбалалы отбасына 303,3 млрд теңге бағытталды. Нәтижесінде, еліміздегі көпбалалы отбасылар саны бір жылда 20,9 мыңға артты.

Міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесі де азаматтарды өмірлік қиын жағдайларда қолдаудың маңызды тетігіне айналып отыр. Биыл еңбекке қабілеттілігінен және асыраушысынан айырылған азаматтарға төленетін әлеуметтік төлемдер 10%-ға өсті. Жалпы 896,3 мың адамға 332,7 млрд теңге төленді.

Оның ішінде еңбек ету қабілетінен айырылған 92,7 мың адамға – 25 млрд теңге, асыраушысынан айырылған 66 мың отбасыға – 19,1 млрд теңге, жұмысынан айырылған 236,5 мың азаматқа 62,6 млрд теңге көлемінде қолдау көрсетілді. Сондай-ақ жүктілік пен босануына байланыс­ты 70,1 мың әйелге 72,7 млрд теңге, бала күтіміне байланысты 431 мың алушыға 153,3 млрд теңге төленді.

Әлеуметтік әділеттілікті қам­­та­­масыз етудің маңызды құрал­­­­дарының бірі – атаулы әлеу­меттік көмек. Биыл бұл қолдау 36,4 мың отбасындағы 196,4 мың адам­ға тағайындалып, жалпы көле­мі 17 млрд теңгені құрады. Алушылардың басым бөлігін балалар мен көп­балалы отбасылар құ­рай­ды. Сонымен бірге атаулы әлеуметтік көмек алатын отба­сылардағы мектепке дейінгі жастағы 61 мың балаға қосымша ай сайынғы төлем төленді.

Мүгедектігі бар 545 мың­ азаматқа берілетін жәр­дем­­ақы­лар да 10%-ға ұл­ғайып, орташа мөл­шері 87 мың теңгеге жетті. Мем­лекеттік қолдау қаржы­лай төлемдермен ғана шек­­телмейді. Инклюзивті саясат аясында мүмкіндігі шек­теулі азаматтарға бейім­дел­ген инфрақұрылым ны­сан­дарының саны 30 мыңға жуықтады. Қазір 12 өңірде жаңа оңалту орталықтары салынып, 10 қалада аутизмі бар балаларға арналған күндізгі орталықтар жұмыс істеп тұр. Ал өткен жылдан бері енгізілген міндетті лицензиялау жүйесі көр­сетілетін қыз­меттердің сапа­сын арт­тыруға мүмкіндік берді.

Еңбек және халықты әлеу­­меттік қорғау минис­трлігі Ха­лықты әлеумет­тік қорғау сала­сын­дағы реттеу және бақылау комитетінің бас сарапшысы Мерей Қады­шевтың айтуынша, әлеу­меттік саясат бүгінде жап­пай төлемдерден нақ­ты мұқтаж азаматтарға бағытталған атаулы әрі проактивті қолдау жүйесіне көшіп келеді.

– Әлеуметтік қорғаудың басты мақсаты – бюджет қа­ражатын жай ғана бөлу емес, қиын жағдайға тап бол­ған азаматтарға нақты қол­дау көр­сетіп, олардың қа­лыпты өмірге оралуына жағ­дай жасау. Соның ма­ңыз­ды тетіктерінің бірі – атаулы әлеуметтік көмек. Ол табысы төмен әрі шын мәнінде көмекке мұқтаж отбасыларға көрсетілетін мем­­лекеттік қол­дау. АӘК та­ғайындауда отба­сының жан басына шақ­қандағы орташа табысы, отбасы құрамы және заңнамада көзделген жағ­дай­­ларда мүліктік жағ­дайы еске­ріледі, – дейді сарапшы.

Бүгінде әлеуметтік кө­мекті рә­сімдеу үдерісі ба­­рынша жеңіл­детілген. Өті­ніш­ті eGov порталы арқы­лы немесе тұр­ғылықты жердегі Мансап орталығына не әкімдікке жеке куәлікпен барып беруге болады. Ақ­параттық жүйелер қа­жет­­ті мәліметтерді автоматты түрде тек­середі, ал учаскелік комис­сия отба­сы­ның тұрмыс­тық жағ­дайын зерделейді. Осыдан кейін әлеуметтік кө­мекті тағайындау немесе одан бас тарту туралы ше­шім қабыл­данады.

Жыл өткен сайын әлеу­меттік қол­дау жүйесі жетіл­­діріліп, мем­ле­кеттік көмек­тің тиімділігі ар­тып келеді. Әлеуметтік сая­саттың не­гіз­гі мақсаты – азамат­тар­ға уақытша қаржылай қол­дау көрсетумен шектелмей, олардың өмір сапасын жақ­сартып, қо­ғамдағы мүмкіндіктерін кеңейту. Бұл бағыттағы жүйелі жұ­мыстар халықтың әл-ауқатын арттырып, әлеуметтік әділет­тілікті нығай­туға қызмет етеді.