Алғашқы жарнасыз үй алу мүмкін бе?

Суретті түсірген – Алмас МАНАП, «EQ»

Ипотека сарапшысы Гүлбибі Жақсыбайдың сөзінше, қазір алғашқы жарнаны талап етпейтін бағдарлама жоқ. Коммерциялық банктердің, тіпті ең төменгі пайызбен берілетін мемлекеттік бағдарламалардың өзіне ең кемі 10% алғашқы жарна керек.

«Сатып алушы алғашқы жарнаны қаншалық көбірек салса, несиенің артық төлемі де, ай сайынғысы да азая береді. Дені сау, еңбекке жарамды адамның өзін айтпағанда, ерекше қажеттілігі бар немесе әлеуметтік осал топқа жататын жандардың өзінен алғашқы жарна талап етіледі. Биыл алғашқы жарнаны талап етпейтін бір ғана «Наурыз әскери» бағдарламасы шықты. Оған дейін де, одан кейін де мұндай мүмкіндік болған жоқ», дейді ол.

Сонда жарнамасы жер жаратын «ипотека мамандары» адамдарға қалайша үй алып беріп жүр? Гүлбибі Жақсыбайдың айтуынша, олар алдымен адамдарға тұрғын үй несиесін рәсімдейді. Содан кейін «ешқандай жарна төлемейсіз» деп шақырып алып, 10–20% жарнаны екінші деңгейлі банк­тен ақшалай несие шығару арқылы рәсімдеп беріп жүр. Сөйтіп, «алғашқы жарнасыз үй» деген жарнама іс жүзінде екі бірдей несиені қатар төлеуге әкеледі.

«Тұрғын үй несиесі мақұлданған соң, келесі қадамы – алғашқы жарнаның орнына ақшалай несие алып беру. Мәселен, үйдің ай сайынғы төлемі – 250 мың теңгені, ақшалай несиенің айлық төлемі 200 мың теңгені құрайды делік. Алдымен ипотекалық брокер тұтынушыға ай сайын 450 мың теңге төлеп, жарнасыз үй алуға мүмкіндігі бар екенін айтады. Бірақ неге олай екенін ашып айтпайды. Кеңсеге келгеннен соң ғана жарнаны қарызбен толтыруға үгіттей бастайды. Үй алуға үміті оянған адамды бұған көндіру қиын емес. Бірақ осынша соманы төлеуге кез келген адамның қауқары жете бермейді. Ай сайынғы ақшаны таба алмай, тығырыққа тіреліп, үш айдан соң банк үйді алып қойып жатқан жағдайлар жетерлік», дейді сарапшы.

Сондықтан Гүлбибі Жақсыбай желіде кездескен әрбір ақпаратты тексеріп алу маңызды екенін айтады. Сонымен қатар кеңес алғанда ақылы болса да нақты әрі нәтижелі жұмыс істейтін, салада тәжірибесі бар мамандарға жүгінген жөн.

«Егер ақылы кеңеске мүмкіндігі болмаса, Отбасы банктен бастап екінші деңгейлі банктердің менеджерлерінен тегін кеңес алуды ұсынамын. Сондай-ақ кеңес барысында қысылмай, толғандырған барлық сұрақты қою қажет. Мәселен, нақты қанша пайыз алғашқы жарна керек екенін анықтап алған дұрыс әрі жарнаны несие арқылы салғысы келмейтінін ашық айтуы керек. Себебі ол жерде де ақшалай несиені ұсынуы мүмкін. Шын мәнінде, қаржылай қор жинағаннан артық тиімді құрал жоқ. Мәселен, 20 млн теңге тұратын үйдің 10% жарнасы 2 млн теңге болады. Үй алатын ниеті бар адам кем дегенде осы қаржыны жинауы керек. Әрине, алғашқы жарна 5 млн теңгені құрап, сатып алушының қалтасында
4 млн теңге тұрса, жетпейтін қаражатты бөліп төлеу арқылы рәсімдесе –  дұрыс. Бірақ алғашқы жарнаны толықтай ақшалай несиемен жабу – қауіпті қадам», деп түсіндірді ипотека сарапшысы.

Қазақстан қаржыгерлері қауымдас­ты­ғының мәліметінше, 2026 жылдың алғашқы тоқсанында берілген ипо­текалық несиелердің 85 пайыз­дан астамы мемлекеттік қолдау бағдарламалары арқылы рәсімделген. Нарықтағы өсімнің негізгі бөлігі Отбасы банкіне тиесілі. Банк берген ипотекалық несиелер көлемі өткен жылмен салыстырғанда 54 пайызға артқан. Ал екінші деңгейлі банктердің ипотека нарығындағы үлесі керісінше қысқарып, 15 пайызға да жетпеген. Сарапшылардың айтуынша, бұл тұрғын үй несиелеу нарығында мемле­кет­тік бағдарламалардың артқанын көрсетеді.

Биыл ипотекалық несиелер бойынша жалпы орташа мөлшерлеме 10 па­йызды құраған. Дегенмен, жеңілдетілген ипотекаға өтінімдерді мақұлдау деңгейі өткен жылмен салыстырғанда аздап төмендеген. Айта кетейік, 2027 жылдан бастап ипотекалық несиелер бойынша шекті мөлшерлемелерді өзгерту жос­парланып отыр.