Алматыдағы крематорий ашылды. Ол қалай жұмыс істейді, құны қанша және неге күлді шашуға болмайды?

30 сәуірде Алматыда Қазақстандағы алғашқы крематорий ашылды. Оның қалай жұмыс істейтіні, рәсімнің қыр-сыры, қызмет бағасы, сондай-ақ мәйіт күлін неге шашуға болмайтыны және оны қай жерге жерлеуге болатыны туралы Tengrinews.kz материалынан оқыңыздар. 

30 сәуірде Алматыда Қазақстандағы алғашқы крематорий ашылды. Оның қалай жұмыс істейтіні, рәсімнің қыр-сыры, қызмет бағасы, сондай-ақ мәйіт күлін неге шашуға болмайтыны және оны қай жерге жерлеуге болатыны туралы Tengrinews.kz материалынан оқыңыздар. 

Жаңа крематорий ғимараты Алатау ауданындағы патологиялық-анатомиялық бюро  жанында орналасқан. Оның айналасында тұрғын үйлер жоқ, тек егістік алқабы мен өндірістік аймақ бар.

Фото: © Тengrinews.kz / Светлана Антонова

Бұл орынның таңдалуы екі себеппен түсіндіріледі: патологиялық-анатомиялық бюроға жақындығы және санитарлық-экологиялық нормалардың сақталуы.

Дегенмен, крематорий қызметкерлерінің айтуынша, мәйіттерді өртеу процесі қоршаған ортаға ешқандай қауіп төндірмейді.

ОБСУЖДАЕТСЯ СЕЙЧАС

Медалін шешуді ұмытып кеткен қазақстандық спортшы әуежайда қызық жағдайға тап болды

Кеше 08:10 1

"Мұнда соңғы үлгідегі екі камералы чех жабдығы орнатылған. Бірінші камерада мәйітті жағу процесі жүреді, онда ұшпа және улы болуы мүмкін заттар түзіледі. Екінші камерада барлық бейорганикалық заттар толық жанып кетеді, олар экология мен айналадағылар үшін ешқандай қауіп төндірмейтін органикалық затқа айналады деуге болады", - деп түсіндірді патологиялық-анатомиялық бюро директоры Ардақ Әлішев.

Айта кетейік, ашылу күні крематорийдегі пештер таңертеңнен бастап жұмыс істеп тұрды. Олар қажетті температураға дейін қызуы үшін бірнеше сағат уақыт керек. Бұл ретте ғимарат үстінен түтін байқалған жоқ. Яғни, қондырғылардың жұмысы сырт көзге білінбейді.

Мәйітті қабылдаудан пешке дейін

Крематорийдің өзі бірнеше үй-жайдан тұрады: мәйіттерді қабылдау залы, тоңазытқыштары бар сақтау залы, секциялық зал және тікелей пештер орналасқан бөлме. Сондай-ақ жақындары мәйіттің өртелу барысын бақылай алатын арнайы бөлме бар.

Мәйіттерді қабылдау залы - үлкен бос бөлме. Ол катафалк көлігінің өлшемдеріне лайықталған. Мұнда марқұмды қабылдап алып, арбаға жатқызады да, тоңазытқыш камералары орнатылған келесі бөлмеге апарады.

Ардақ Әлішев, патологиялық-анатомиялық бюро директоры. Фото: © Тengrinews.kz / Светлана Антонова

Тоңазытқыштар 48 мәйітке арналған. Мұнда температура Цельсий бойынша плюс төрт градус деңгейінде сақталады. Жақындарының қалауы бойынша марқұмның денесі мұнда бір айға дейін тұра алады.

Фото: © Тengrinews.kz / Светлана Антонова

Кремация алдында мәйіт тікелей секциялық залға жеткізіледі. Бұл кезеңде марқұмды жуындырып, киіндіреді және грим жағады.

Крематорийдің секциялық залы. Фото: © Тengrinews.kz / Светлана Антонова

"Егер мәйітте металл бұйымдар, атап айтқанда кардиостимулятор болса, ол алынып тасталады. Өйткені оларда аккумуляторлық батарея бар, егер олар кремациялық пешке түссе, шағын жарылыс болуы мүмкін", - деп түсіндіреді Ардақ Әлішев.

Сонымен қатар ол өзге металл импланттардың алынбайтынын нақтылады. Олар жамбас буындары, тіс сауыттары және тағы басқалары болуы мүмкін.

Кремация алдындағы соңғы дайындықтан кейін мәйіт рәсім залына әкелінеді, онда жақындары марқұммен қоштаса алады. Айта кетейік, бұл зал басқа елдердегі крематорийлер интерьеріне негізделіп безендірілген.

Залдың ортасында мәйіт қойылатын мәрмәр тұғыр тұр. Оның айналасында қоштасуға келгендерге арналған көп орындық орналасқан.

Крематорийдің рәсім залы. Фото: © Тengrinews.kz / Светлана Антонова

"Бұл - жақын адаммен соңғы қоштасу орны. Біз оны лайықты әрі әдемі етіп жасағымыз келді", - дейді крематорий қызметкері.

Пештері бар бөлменің шыны арқылы көрінісі. Фото: © Тengrinews.kz / Светлана Антонова

Қоштасудан кейін мәйіт кремацияға жіберіледі.

Сол жерде пештер орнатылған бөлмеге қараған үлкен терезелері бар кішкентай бөлме бар. Ол жерден жақындары мәйіттің кремацияға берілу сәтін бақылай алады.

Крематорийде барлығы екі пеш бар.

Марқұмның денесі күлге айналуы үшін олар 800-ден 1100 градусқа дейінгі температураға дейін қызуы тиіс. Ол үшін пештерге 35 сағатқа дейін уақыт қажет. Олар табиғи газбен жұмыс істейді.

Фото: © Тengrinews.kz / Светлана Антонова

Айтпақшы, мәйіттер міндетті түрде табытпен бірге өртеледі. Оған қойылатын ерекше талаптар бар: ол металл бөлшексіз, зиянды бояусыз немесе синтетикалық қаптамасыз, ағаштан жасалуы тиіс.

Фото: © Тengrinews.kz / Светлана Антонова

Тағы бір назар аударарлық жайт. Крематорийдің барлық қызметкері ақ жейде, жилет, шалбар және көбелек галстук тағып жүреді. Бұл олардың жұмыс формасы. Директордың айтуынша, бұл адамды соңғы сапарға лайықты шығарып салу үшін марқұмдарға және олардың жақындарына көрсетілген құрмет.

Кремация процесінің өзі екі сағатқа дейін созылады. Ең алдымен биологиялық және сүйек тіндері жанады.

"Жамбас сүйектері мен бассүйек негізі толығымен жанып кетпейді. Күл суығаннан кейін жанбаған фрагменттер кремуляторға - ішіне металл шарлар салынған ыдысқа салынады. Олар бәрін күлге дейін ұсақтайды, содан кейін ол туыстарына беріледі", - дейді Ардақ Әлішев.

Бүгін баспасөз үшін арнайы көрсетілімдік өртеу шарасы өткізілді. Крематорий қызметкерлері табыттың бос екенін көрсетіп, бүкіл процесті таныстырып, содан кейін оны пешке жіберді.

Фото: © Тengrinews.kz / Светлана Антонова

Толық кремация циклінен кейін адам күлінің салмағы орта есеппен 2,5 келі болады.

Пештердің қалай жұмыс істейтінін баспасөзге көрсету үшін бүгін онда бос табыт өртелді. Фото: © Тengrinews.kz / Светлана Антонова

Қазақстанда кімдер кремацияланады?

Кремация ережелерін бекіту төңірегінде, атап айтқанда, бұл процедураға нақты кімдер жататыны туралы көптеген сұрақ туындады. Крематорийдің ашылуы нақты нормативтік базаның қалыптаспауына байланысты бірнеше рет кейінге шегерілген болатын. Кімді кремациялауға болатыны, өтініш беруге кімнің құқығы бар екені және даулы жағдайларда қалай әрекет ету керектігі түсініксіз болды.

Фото: © Тengrinews.kz / Светлана Антонова

Бүгінде бұл мәселе айқындалды:

"Қолданыстағы ережелерге сәйкес, бүгінде тек көзі тірісінде кремациялануға ниет білдіргендер кремацияланады", - деді Әлішев.

Сонымен қатар ол ауызша айтылған тілектің ешқандай заңдық күші жоқ екенін айтты. Кремацияға келісімді адам көзі тірісінде жазбаша түрде рәсімдеп, оны заңды түрде куәландыруы тиіс. Сондай-ақ қайтыс болғаннан кейін кремациялану ниетін өсиетхатта көрсетуге болады.

Егер өлім қылмыстық сипатта болса, мәйіттер кремацияланбайды.

"Болашақта біз кремациялануға болатын адамдар санатын кеңейтеміз", - дейді патологиялық анатомия бөлімінің директоры.

Кремация құны қанша?

Бүгінде мәйітті өртеу қызметі 240 мың теңге тұрады. Бірақ бұл тек кремацияның құны екенін ескеру қажет. Мәйітті тасымалдау, сақтау және марқұмның денесін дайындау сияқты қосымша қызметтер бөлек төленеді.

Күлді қайда сақтау керек?

Әдетте кремациядан кейін марқұмның күлі сауытқа салынып, кейін колумбарийге немесе отбасылық зиратқа жерленеді. Сондай-ақ күлді естелік жерге шашу нұсқасы да кең таралған. Алайда, Қазақстанда соңғы нұсқа мүмкін емес.

"Қазақстан заңнамасында күлді шашуға тыйым салынған", - деп ескертеді Әлішев.

Сонымен қатар елімізде әзірге колумбарий жоқ. Оның қашан пайда болатыны туралы біз қала әкімдігінен сұрадық.

"Қазіргі уақытта Алматыда колумбарий ашу мәселесі әкімдік деңгейінде қарастырылып жатыр. Қалалық экономика және қаржы басқармасынан колумбарий салу орындылығын қарастыру және қалалық құрылыс басқармасына тиісті ұсыныс жолдау туралы хат түсті", - деп жауап берді әкімдік.

Сондай-ақ әкімдік бұйрыққа сәйкес, колумбарий зиратқа арналған ортақ пайдаланымдағы жерлерде орналастырылатынын атап өтті. Олар арнайы учаскелерде, соның ішінде зираттан тыс жерлерде орналасуы мүмкін, бірақ тұрғын үй және әлеуметтік нысандардан 50 метрден жақын болмауы тиіс.

"Осыған байланысты, Алматы денсаулық сақтау басқармасында қалада колумбарийдің ашылу мерзімі туралы нақты ақпарат жоқ", - деп қорытындылады әкімдіктегілер.

Бұдан бөлек, Алматыда әзірге күлге арналған сауыттарды сатумен айналысатын ұйым жоқ екенін атап өткен жөн. 

"Біз тек кремация бойынша қызмет көрсетеміз және сатумен айналысуға құқығымыз жоқ. Сондықтан бұл мәселемен тендер негізінде жеке құрылым айналысады деп ойлаймын", - деп түйіндеді патологиялық-анатомиялық бюро директоры.

Крематорий ашудың мән-жайы

Еске сала кетейік, Алматыда крематорийді 2021 жылы ашу жоспарланған болатын, бірақ мерзімі бірнеше рет ауыстырылды. Әкімдік бұған дейін жобаның екі кезеңге бөлінгенін түсіндірген болатын: ғимарат құрылысы және инженерлік желілерді тарту. Ғимарат бойынша құрылыс-монтаждау жұмыстары 2021 жылдың желтоқсанында аяқталды, ал инженерлік желілер бойынша жұмыстардың аяқталуы бастапқыда 2022 жылдың үшінші тоқсанына жоспарланған еді.

Бірақ 2022 жылдың қарашасында Алматыдағы крематорий құрылысы бағаның өсуіне және сметаны түзету қажеттілігіне байланысты қайтадан кейінге шегерілгені хабарланды. Ол кезде нысанның инженерлік желілерді тарту кезеңінде екені нақтыланған болатын: трансформаторлық қосалқы станция мен газ құбырын монтаждауды қоспағанда, жұмыстар 80 пайызға орындалған болатын. 

Жаңартылған бюджет бекітілгеннен кейін жоба мемлекеттік сараптаманың оң қорытындысын алуы тиіс еді, содан кейін жұмыстарды жалғастыруға уәде берілген. Осыған байланысты крематорийдің ашылуы тағы да кейінге қалдырылды "шамамен 2023 жылдың бірінші тоқсанына".

2023 жылдың тамызында жобаны түзету қажеттілігіне байланысты сыртқы желілер бойынша құрылыс-монтаждау жұмыстарының тоқтатылғаны белгілі болды. Газ құбырының магистральдық трассасын көшіруге байланысты өзгерістер енгізу қажет болды: оның ұзындығы 185 метрден 1664 метрге дейін ұзарды, ал тарту бағыты өзгерді.

2024 жылдың наурызында Алматы әкімдігі қалалық крематорийге инженерлік коммуникациялар жүргізуге жауапты мердігер ұйымды сотқа бергені хабарланды.

Сол кезде сыртқы желілер бойынша жұмыстар аяқталу сатысында екені - шамамен 95 пайызы орындалғаны айтылды. Кейін сот қаулысымен "ТаразҚұрылысИнвест" ЖШС (крематорий жобасы бойынша мердігер) мемлекеттік сатып алудың жосықсыз қатысушысы деп танылып, компаниядан Алматының жергілікті бюджетінің пайдасына тұрақсыздық айыбы өндірілді.

2025 жылдың сәуірінде Алматыда Қазақстандағы алғашқы крематорийдің ашылуға толық дайын екені хабарланды. Құрылыс басқармасы нысанды пайдалануға беру актісіне қол қойылғанын, ал сәулет және әділет органдарында тіркеу 2024 жылдың үшінші тоқсанында-ақ аяқталғанын нақтылады. Дегенмен ол кезде әкімдік қалалық крематорийдің ашылу күні мен қызмет көрсету құнын нақты айтпаған еді.

Крематорий не үшін қажет?

Крематорий дәстүрлі жерлеу рәсіміне балама ретінде қажет. Қазақстанда көптеген ұлт пен конфессия өкілдері тұрады, олар үшін кремация ерікті әрі саналы таңдау.

Бұрын туысын кремациялағысы келген Қазақстан азаматтары бұл қызметті алу үшін шетелге, атап айтқанда Ресейге баруға мәжбүр болатын, бұл шығынды бірнеше есе арттыратын.

Сонымен қатар 2025 жылдың қыркүйегінде Алматы коммуналдық инфрақұрылым және тұрғын үй инспекциясы басқармасы бізге алдағы алты-жеті жылда Алматы зираттарында марқұмдарды жерлеуге орын қалмайтынын хабарлады.

Олардың мәліметінше, 2025 жылғы жағдай бойынша қалада 70 зират бар, оның 61-і жабылып қалған. Жаңа зираттарға арналған жер телімдері бекітіліп жатыр, бірақ олар Алматы облысы аумағында орналасады. 

Тағы оқыңыз: Алматыда крематорий қашан іске қосылады - жаңа мерзім аталды

Авторы: Светлана Антонова

Дайындаған: Айнұр Қапышова