Артур Ластаев Конституцияда өмір сүру құқығының абсолюттік басымдығын бекітуді ұсынды

Артур Ластаев адам құқықтары бөлімінің өзегінде презумпция невиновности тұруы тиіс деп санайды, деп хабарлайды Arasha.kz сайты DKNews.kz сілтеме жасап.

Қазақстанда Конституцияға енгізілуі мүмкін өзгерістер талқыланып жатқан тұста, Адам құқықтары жөніндегі уәкіл Артур Ластаев негізгі заңда қандай нормалар міндетті түрде көрініс табуы керектігін айтты. Оның пікірінше, адам құқықтары туралы бөлімнің өзегінде презумпция невиновности қағидаты тұруы тиіс.

Кінәсіздік - адам үшін «әдепкі жағдай»

Артур Ластаевтың айтуынша, Конституцияда адам сот кінәсін дәлелдегенге дейін кінәсіз деп саналатыны нақты әрі екіұшты емес түрде бекітілуі қажет.

«Адам қоғамның көз алдында әдепкі түрде кінәсіз деп саналуы тиіс. Ол қылмыс үстінде ұсталған болса да, кінәсін мойындап арыз жазса да, сот оның кінәсін дәлелдемейінше, қылмыскер болып саналмайды», – деді ол.

Омбудсменнің айтуынша, блогер де, журналист те, министр де, тіпті уәкілетті тұлғалар да адамды қылмыскер деп атауға құқылы емес. Мұндай шешімді тек сот қана шығара алады.

Бұл қағида, оның сөзінше, адамды қоғамның ерте айыптауынан қорғайды және оның абырой-беделін сақтауға мүмкіндік береді, әсіресе резонанс тудырған істер кезінде.

«Бір құқық бұзушылық - бір ғана жаза»

Артур Ластаев әділдік пен жаза соразмерлігі қағидаттары да Конституция деңгейінде бекітілуі тиіс екенін атап өтті. Оның ішінде бір құқық бұзушылық үшін қайта-қайта жазалауға жол берілмеуі негізгі қағида болуы қажет.

«Мұндағы басты ұстаным - бір әрекет үшін екі рет жаза қолдануға болмайды. Бір құқық бұзушылық - бір ғана жаза», – деді ол.

Омбудсмен бұл нормалар негізгі заңда айқын жазылса, оларды бұрмалап қолдану мүмкіндігі азаятынын айтты.

Өзіне қарсы куәлік бермеу - негізгі құқық

Уәкілдің пікірінше, Конституцияда адамның өзіне және жақын туыстарына қарсы куәлік бермеу құқығы «қарамен жазылып, тасқа қашалғандай» нақты көрсетілуі тиіс.

«Адам өз кінәсін дәлелдеуге міндетті болмауы керек. Ол өзіне де, жақындарына да қарсы куәлік бермеуге құқылы», – деді Артур Ластаев.

Сонымен қатар, бұл норма діни қызметкерлерге де қатысты болуы тиіс. Яғни, оларға тәубе кезінде айтылған құпия ақпаратты жариялауға мәжбүрлеуге жол берілмеуі керек.

Ластаевтың айтуынша, бұл қағида Конституция деңгейінде бекітілсе, ол өзін-өзі айыптаудан қорғайтын мықты құқықтық қалқанға айналады.

Неліктен бұл маңызды

Сарапшылар бұл ұсыныстар халықаралық адам құқықтары стандарттарына толық сәйкес келетінін айтады. Егер аталған нормалар Конституцияда нақты бекітілсе, бұл тек құқық қолдану тәжірибесіне ғана емес, қоғамдағы резонансты істердің талқылану мәдениетіне де әсер етуі мүмкін.

Яғни, сот шешімі шықпай тұрып, адамды көпшілік алдында айыптау үрдісіне заңдық әрі моральдық тосқауыл қойылады.