Бауман ауылы инвестордың қарызынан қаңырап қалу қаупі бар

Бұрын Бауман ауылы ауданның алдыңғы қатарлы елді мекендерінің бірі болған. Егін шығымдылығымен танылып, екі қазандығы, балабақшасы, клубы және 100-ден астам оқушысы бар мектебі болған. Бүгінде ауылда 427 ғана тұрғын қалып отыр, әрі олардың саны жылдан жылға азайып келеді. Соңғы төрт айда ауылдан тағы 21 адам көшіп кеткен.

Миллиондап жиналған қарыз

Ауылдың негізгі тірегі саналатын жауапкершілігі шектеулі серіктестік бүгінде адамдар мен мемлекет алдында қарызға белшесінен батқан.

Жергілікті тұрғындар Егіндікөл ауданының әкімі Юрий Курушинмен бірге көптеген мекемеге жүгінген. Соның бірі Ақмола облысының аграрлық мәселелер және индустриялық-инновациялық даму жөніндегі комиссия, ол жерде ауылдың жылдар бойы шешілмей келе жатқан проблемалары баяндалған.

Серіктестік қызметкерлері айлап жалақы алмай отыр, зейнетақы мен әлеуметтік аударымдар жүргізілмейді, ал кейбір адамдармен 2023 жылға арналған еңбек шарттары мүлде жасалмаған. Соның салдарынан еңбек инспекциясына шағымдануда қиындықтар туындап жатыр.

Фото: Оксана Матасова / Kazinform

Әкімнің мәліметінше, кәсіпорынның салық және басқа да міндетті төлемдер бойынша қарызы 233 миллион теңгеден, әлеуметтік төлемдер бойынша 20 миллион теңгеден асады. Ал бейресми деректерге қарағанда, жалақы бойынша берешек 117 миллион теңгеге жуықтаған. Бұл сомаға 2024 жылғы төлемдермен қатар 2025 жылдың маусым, шілде, тамыз, қыркүйек және қазан айларындағы еңбекақы кіреді. Сондай-ақ көктемгі егіс және күзгі орақ науқандары бойынша міндеттемелер де бар.

Ал серіктестіктің мәліметінде, 2025 жылғы 6 қазанға дейінгі жағдай бойынша жұмысшылар алдындағы жалақы қарызы жоқ деп көрсетілген.

— Кезінде бүкіл облысқа аты шыққан ауыл едік. Екі қазандығымыз бүкіл ауылды жылытатын, қазір оларды бұзып, құбырларын алып кетті. Енді адамдар амалсыз кетіп жатыр, себебі мұнда жұмыс жоқ, жалақы жоқ. Өзім осы жерде тудым, ата-бабам осында жерленген. Туған ауылымда жұмыс істей алмай жүргенім қынжылтады, күн сайын 40 шақырым жерге барып келуге тура келеді, — дейді ауыл тұрғыны Александр Кукарцев.

Фото: Оксана Матасова / Kazinform

Ал Дмитрий Иванюк ауыл балаларының жағдайы алаңдатарлық жағдайда екенін айтып отыр.

— Алғашқы жарты жылда жалақы беріліп тұрды, кейін жарты жылда бір рет қана төлей бастады. Жас отбасылар көшіп кетіп жатыр. Ауылдағы балалардың жағдайы да мүшкіл, — деп толықтырды ауыл тұрғыны.

Әлеуметтік нысандар да, техника да жоқ

Юрий Курушиннің айтуынша, серіктестік атына 58 мың гектар жер тіркелген, алайда соның тек бір бөлігі ғана пайдаланылады. Биыл егіс науқаны аудан бойынша ең соңғылардың бірі болып аяқталған, себебі жұмыс күші мен техника жетіспеген.

Фото: Оксана Матасова / Kazinform

— Бірлескен қызмет туралы келісімге сәйкес, бұл жерлер Астрахан ауданының компаниясы арқылы егілген. Егістік көлемі 30 971 гектар болса, биыл соның тек 16 мың гектарына ғана егін егілді. Мен бірнеше рет ЖШС алқаптарына барып, егіс және жинау науқандарын бақылап шықтым. Соңғы алқаптарда гектарына 3 центнерден ғана өнім алынды, ал көрші ауылдарда бұл көрсеткіш гектарына 15 центнерге жетті, — дейді әкім.

Сондай-ақ серіктестік иелігінде пайдаланылмай отырған бірқатар нысан бар, олар ауылдық клуб ғимараты, балабақша және ескі фельдшерлік-акушерлік пункт (ФАП) пен тірек пункті. Әлеуметтік нысандар жылу жүйесінің болмауына, фасадтардың жөнделмеуіне және шатырдан су ағуына байланысты жұмыс істемейді. Барлық ғимарат кепілде тұр.

Мың басқа арналған серіктестіктің мал фермасы да бос. Соңғы 120 бас сиыр әкетілген.

Қарыздар мен орындалмаған міндеттемелердің кесірінен кәсіпорынның 20 комбайны тәркіленген, ал 3 миллиард теңгеден астам мүлік проблемалық кредиттер қорының пайдасына тәркілеуге қойылған.

Бастысы — жер емес, бастысы — адам

Егіндікөл ауданының әкімі Юрий Курушин жағдайдың қоғамдық алаңдаушылық туғызып отырғанын жасырмайды.

— Тұрғындар бірнеше рет жалақының төленбеуі мен әлеуметтік төлемдердің жоқтығына қатысты шағымданды. Адамдар инвесторды ауыстыруды талап етіп отыр, — дейді ол.

Өңірдің аграрлық мәселелер және индустриялық-инновациялық даму жөніндегі тұрақты комиссиясы төрағасының орынбасары Анар Айпбергенованың айтуынша, жер тиімді пайдаланылмаған жағдайда ол мемлекет меншігіне қайтарылуы тиіс.

— Бұл жерде облыстық ауыл шаруашылығы басқармасы міндетін толық орындамаған. Осындай проблемалар басқа аудандарда да бар, — дейді ол.

Фото: Оксана Матасова / Kazinform

Жер ресурстарын басқару департаментінің басшысы Талғат Мұханбеджановтың сөзінше, ЖШС-ға қатысты тексеру жүргізу жоспарланып отыр, бірақ бюрократиялық рәсімдер кедергі келтіріп жатыр, яғни меншік иесіне ресми хабарлама берілмейінше, тексеруді бастау мүмкін емес. Ал меншік иесі байланысқа шығудан жалтарып жүр.

— Сіздер тағы да оларға айыппұл саласыздар, бірақ олар бәрібір төлемейді. Қазір ең бастысы жердің кімге тиесілі болатыны емес, бастысы адамдар, — деді отырысқа қатысушылардың бірі.

Қазір шаруашылық аумағында 1,5 мың тонна астық жатыр. Оның ішінде 300 тоннасын салық қызметі тәркілеп қойған, ал қалған бөлігі іс жүзінде адамдарға берілмеген жалақы мен қарыз. Ауыл тұрғындары өнімге тыйым салып, сол арқылы еңбеккерлермен есеп айырысуды ұсынып отыр.

— Әлеуметтік бағдарламалар ауылға жеткен жоқ. Біз, Бауман ауылының тұрғындары, бір-ақ нәрсе инвесторды ауыстыруды сұраймыз. Өз ауылымызда еңбек етіп, өмір сүруді қалаймыз, — дейді тұрғындар.

Отырыс қатысушылары атап өткендей, 2022 жылғы Конституцияға енгізілген түзетулерге сәйкес, жер және жер қойнауы халыққа тиесілі деп бекітілген. Демек, жердің иесі — ауыл тұрғындары.

Алайда, олардың туған Бауман ауылының тағдырын бөгде компаниялар шешіп, ал шенеуніктер тек бақылап, хаттар мен тексерулерге келісім беріп отырған кезде, адамдар таңдау құқығынан да, күнкөріс мүмкіндігінен де айырылып отыр. Осы қарқынмен, жақын жылдары кезінде өркендеген шаруашылықтың орнында тек бос үйлер мен ешқайда апармайтын жолдар ғана қалуы әбден мүмкін.

Айта кетсек, елімізде бір жылда 149 ауыл тарап кетті.