Доллар енді қорған бола алмайды: неге қазақстандықтар валюталық стратегиясын жаппай өзгертіп жатыр

Статистика және динамика

Қазақстан Ұлттық банкінің деректеріне сәйкес, 2025 жылдың қаңтар–қараша айлары аралығында АҚШ долларының таза сатылым көлемі 1,5 трлн теңгені құрады. Бұл көрсеткіш 2024 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 10,4%-ға азайған. Аталған дерек халық тарапынан қолма-қол шетел валютасына деген таза сұраныстың айтарлықтай әлсірегенін көрсетеді.

Finprom.kz сарапшыларының мәліметінше, 2025 жылдың алғашқы тоғыз айында доллардың ай сайынғы таза сатылым көлемі 66,9 млрд теңгеден 175 млрд теңгеге дейінгі аралықта құбылған. Ал қазан айында бұл көрсеткіш күрт өсіп, 232,8 млрд теңгеге жетсе, қарашада 234,7 млрд теңгеге дейін ұлғайып, жыл басынан бергі ең жоғары деңгейге шықты.

2025 жылдың қаңтар–қараша айларында өңірлер бойынша доллардың таза сатылым көлемі ең алдымен мегаполистерде жоғары болды. Алматыда – 523 млрд теңге, Шымкентте – 312,4 млрд теңге, Астанада – 118,2 млрд теңге тіркелді. Алайда 2024 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда өсім тек Алматы қаласында ғана байқалды – 13,4%. Шымкентте таза сатылым көлемі бірден 30,9%-ға, ал Астанада 8,2%-ға төмендеген.

Сонымен қатар Маңғыстау және Атырау облыстарында да доллардың айтарлықтай көлемі сатылған: тиісінше 108,8 млрд және 80,3 млрд теңге. Ал ең төменгі таза сатылым Шығыс Қазақстан облысында (716,3 млн теңге) және Алматы облысында (1,2 млрд теңге) тіркелді.

Сурет: Zakon.kz

2025 жылы АҚШ долларының орташа ресми бағамы 521,59 теңгені құрады. Бұл 2024 жылғы орташа көрсеткіштен 11,1%-ға, ал бес жыл бұрынғы деңгейден 26,3%-ға жоғары. Айлық динамикаға келсек, ең төменгі бағам наурыз айында (498 теңге), ал ең жоғарысы қыркүйекте (540,7 теңге) тіркелді. Желтоқсан айындағы орташа бағам 511,5 теңге болды, бұл қараша айымен салыстырғанда 2,2%-ға төмен.

Инвестициялық компанияның аға трейдері Ерғазы Таубаевтың пікірінше, қазақстандықтардың долларды аз сатып алуының басты себебі – экономикада бұрынғыдай күрт девальвациялық соққының болмауы.

"Бағам қазірдің өзінде жоғары, бірақ ол біртіндеп өсіп жатыр. Теңгенің күрт құлдырауы да, "ертең бәрі нашарлайды" деген нақты белгі де жоқ. Сондықтан мұндай жағдайда доллар қорған емес, керісінше ең жоғарғы бағада алынатын қымбат актив болып көрінеді. Сол себепті халық жаппай долларға ұмтылмайды", – дейді Ерғазы Таубаев.

Сонымен қатар халықтың бос қаражаты да азайған: инфляция табысты "жеп қойды", несие жүктемесі артты, ал адамдар үшін валюталық сақтандырудан гөрі күнделікті шығындар маңыздырақ болып отыр. Қолда бар жинақтар көбіне теңгеде қалады, себебі депозиттер бойынша пайыздық мөлшерлемелер жоғары, әрі қолма-қол емес қаржы құралдарын пайдалану ыңғайлы.

Нәтижесінде доллар "кез келген жағдайда керек" деген автоматты таңдау болудан қалды. Тіпті бағам өскеніне қарамастан, қолма-қол шетел валютасына деген сұраныс айтарлықтай төмендеді.