Ғаламторды жалған ақпарат жайлады

Ақпараттың тез әрі оңай қолжетімді болуы қауіпті де көбейтті. Ғаламторда жарияланған материалдардың 62 пайызы қисынсыз. Бұл әлем тұрғындарының 86 пайызы жалған мәлімет оқығанын білдіреді. Бұл жайында Demandsage статистикалық порталы хабарлады. 

Сарапшылар әлеуметтік желілерде жаряланған мәліметтерді талдап, қайсысы ақиқат, қайсысы жалған екенін жіктеп көрсеткен. 

Жалпы бұл жүргізілген статистика қазіргі ақпарат заманында бәріміз үшін маңызды деп ойлаймын. Тереңіне бойлай бермейміз. Десе де бұдан әлемдік экономикаға да мол шығын келеді. 

Бір ақпараттың дүниежүзіне тарап кетуіне 10 секунд жеткілікті. Бұл адамзат қол жеткізген технологиялық жетістік. Десе де қазір ақпараттың пайдасы мол болғанмен, зияны да көбейіп барады. Demandsage жүргізген сауалнамаға сүйенсек, америкалық сайттардың 23%-дан астамы жалған жаңалық таратқанын мойындаған. Ересектердің 45%-ы күн сайын шындыққа жанаспайтын ақпаратқа тап болатынын айтады. Ал, ғаламторда тараған жалған ақпараттың 40 пайызы әлеуметтік желілілердің үлесінде. Journal of Economic Perspectives зерттеулеріне сүйенсек, әлеуметтік желі қолданушыларының басым бөлігі, зерттелген, шынайы ақпараттан гөрі, фейк ақпаратқа көбірек әрі бірден назар аударады. Өйткені халықты елең еткізетін тақырып іздейді. 

Бұл әлеуметтік желілерде жалған саяси жаңалықтардың жылдам таралуына әкеледі. Мәселен, АҚШ-тағы 2026 жылғы президенттік сайлауда ең танымал 20 жалған ақпар, 20 шынайы жаңалықтан көп қаралым жинаған. 

Ғаламторды жалған ақпарат жайлады 

Әлеуметтік желілердің танымалдығы артқаны сол, тосқауыл болу үшін әлем елдерінде белгілі заң жобалары да әзірленген. Әр мемлекетте жалған ақпарат үшін өз Заң нормаларына сәйкес жаза қолданылады. Алайда ақпаратты қайдан оқитынын оқырман өзі таңдайды. Мәселен, Финляндияда ересектердің 56%-ы тек ресми бұқаралық ақпарат құралдары таратқан ақпаратқа жүгінеді. Бұл көрсеткіш Ұлыбританияда 33 пайыз. Ал Грекия тұрғындарының масс-медиаға сенімі төмендеген. 

Жалған мәліметтің әлемдік экономикаға әсері

Қазір әлемдегі қақтығыстар, түрлі қылмыс, лаңкестік әрекеттер белең алып жатыр. Табиғи апаттардың салдарына куәміз. Дәл осындай саяси, әлеуметтік, экономикалық тығырыққа тірелген уақытта жалған ақпарат тез тарайды. Сәйкесінше оған тез иланып қалатындардың да қарасы көп. Сөйтіп жаңалықтар манипуляция құралы ретінде қолданылып кетуі мүмкін. Бұдан адамдардың да, эконмиканың да жоғалтар тұсы көп. Мәселен, жалған мәліметтерден әлемдік экономикаға жыл сайын 78 миллиард доллар шығын келеді. Киберқауіпсіздік жөніндегі CHEQ компаниясы жалған ақпараттан нақты қай саланың зардап шегетіні жөнінде дерек келтіреді. 

Ең көп шығын жалпы қор нарығына тиесілі. Жылына 39 миллиард доллар. Бұдан бөлек, қаржылық ақпарат беру, басқару ісі, денсаулық сақтау саласы, онлайн-платформалардың қауіпсіздігін қадағалау, саяси шығындар. 

Көз ілестірмес жылдамдықпен таралып жатқан ақпараттың шегі жоқ. Ақпарат қоғамның санасына тікелей әсер етеді. Сондықтан шынайы, дер кезіндегі және дұрыс жеткізілген ақпаратты ғана оқу маңызды.