Ирандағы өзгерістер Қазақстан үшін әлемдік нарыққа тікелей жол ашуы мүмкін сарапшы

Иран төңірегіндегі ахуалдың ушығуы Қазақстанға Парсы шығанағындағы порттарға шығуға мүмкіндік беріп, дәстүрлі экспорттық дәліздерге тәуелділікті төмендетуі мүмкін, деп хабарлайды Arasha.kz.

Экономист Бауыржан Шұрманов Қазақстан экономикасы мен мұнай саласы үшін ықтимал салдарларды бағалай келе, әсерді қысқа мерзімді және стратегиялық деп екіге бөлді. Оның айтуынша, таяу болашақта ықпал, ең алдымен, шикізат нарықтары мен инвесторлардың күтулері арқылы көрініс табады.

«Нарықтың реакциясы мұнай бағасының өсуінен және мұнай активтерінің қайта бағалануынан байқалды. 2 наурыздағы сауда-саттық қорытындысы бойынша «ҚазМұнайГаз» акциялары 9,98%-ға, «ҚазТрансОйл» 8,46%-ға өсті, ал мұнай бір сессияда 10%-дан астамға қымбаттады. Бұл соғыстың өзін бағалау емес, геосаяси сыйлықақының өсуінің көрінісі», - деп атап өтті Шұрманов.

Сонымен қатар, сарапшы өңірге әсер етуі мүмкін орта және ұзақ мерзімді геоэкономикалық өзгерістер әлдеқайда маңызды деп санайды. Ол географиялық тұрғыдан Иран Орталық Азия үшін негізгі буын және әлемдік саудаға шығудың әлеуетті нүктесі болып қала беретінін еске салды.

«Географиялық мағынада Иран Орталық Азия үшін негізгі ел және әлемдік нарықтарға ашылатын әлеуетті терезе болып табылады. Иран арқылы Парсы шығанағындағы порттарға дейінгі құрлықтық бағыт шамамен 1500 шақырымды құрайды, бұл аймақішілік қашықтықтармен деңгейлес. Бұл ірі порттарға және жаһандық теңіз логистикасына тікелей қол жеткізу дегенді білдіреді», - деп түсіндірді ол.

Шұрманов жағдай реттеліп, санкциялық қысым азайған жағдайда, өңір үшін ықтимал әсер бір реттік емес, құрылымдық сипатқа ие болуы мүмкін екенін айтты. Оның сөзінше, бұл Қазақстан үшін сыртқы сауданың неғұрлым орнықты және икемді схемасының пайда болуын білдіреді.

«Қазақстан үшін бұл экспорттық бағыттарды нақты әртараптандыру және шектеулі дәстүрлі дәліздерге тәуелділікті азайту деген сөз. Иран арқылы Парсы шығанағына, одан әрі еуропалық нарықтарға шығатын балама жол сыртқы сауда мен энергетикалық экспорттың мүлдем басқа конфигурациясын қалыптастырады», - деді сарапшы.

Ол мәселе тек мұнайда емес екенін баса айтты: логистикадағы өзгерістер өткізу нарықтарын кеңейтуден бастап, жеткізілімдердің сенімділігін арттыруға дейінгі бүкіл экспорттық секторға әсер етуі мүмкін.

«Әңгіме өткізу нарықтарын кеңейту, логистиканың тұрақтылығын арттыру және Орталық Азия ондаған жылдар бойы бетпе-бет келіп отырған құрылымдық географиялық шектеулерді азайту туралы болып отыр», - деп атап өтті Шұрманов.

Қорытындылай келе, экономист Қазақстан үшін өңірдегі тұрақтылық пен ұзақ мерзімді жоспарлауға арналған түсінікті ережелер маңызды екенін айтты.

«Қысқа мерзімді баға секірістерінің маңыздылығы әлемдік нарықтарға тұрақты қолжетімділіктің қасында әрқашан төмен болады. Дәл осы фактор Иран рөлінің ықтимал өзгерістерін Қазақстан экономикасы үшін стратегиялық тұрғыдан маңызды етеді», - деп түйіндеді ол.