Климаттың өзгеруіне байланысты дүниежүзіндегі ормандарға үлкен қауіп төніп тұр

Бұл қиын жағдай температураның көтерілуінен, ылғалдың төмендеуінен және зиянкестердің жаппай зақымдануынан туындаған орман өрттері мен құрғақшылықтың көбеюіне байланысты туындады.

БҰҰ ЕЭК жауапкершілігі аймағындағы елдер — Еуропада, Солтүстік Америкада, Кавказда және Орталық Азияда — 1,76 миллиард гектардан астам ормандар бар, бұл дүние жүзіндегі орман ресурстарының 40%-дан астамы.

Аймақтың жалпы орман алқаптары 60 миллион гектарға ұлғайғанымен (ең үлкен өсім Еуропа мен Орталық Азияда тіркелді), керісінше жаһандық деңгейде жыл сайын шамамен 10,9 миллион гектар орман жойылады.

БҰҰ ЕЭК өкілі Паола Деданың айтуынша, 2021 жылы өрт 12,6 миллион гектар орманды жойды. Бұл Грецияның көлеміне тең. Тағы 73 миллион гектар орман, шамамен Испания мен Португалияны біріктіретін аумақтай жер жәндіктер, зиянкестер және түрлі аурудан зардап шекті.

— Егер бұл тенденциялар жалғаса берсе, қазіргі уақытта қуатты көміртекті тұтқыш ретінде әрекет ететін ормандар жаһандық климаттық мақсаттарға қол жеткізуге қауіп төндіретін шығарындылар көзіне айналу қаупі бар, — деп ескертті Паола Деда.

БҰҰ ЕЭК мүше мемлекеттерінің қолдауымен ормандарды қорғау бағдарламалары жүзеге асырылып келеді. Оның ішінде Орталық Еуропадағы бұрын экожүйеге елеулі зиян келтірген қышқыл жаңбырмен күресу шарасы бар.

1990 жылдан бастап биоалуантүрлілікті сақтауға және топырақ пен су ресурстарын қорғауға бөлінген аумақ екі есеге ұлғайды. Қазіргі уақытта 300 миллион гектардан астам орман заңмен қорғалған, бұл бүкіл Италия елімен салыстыруға болатын аумақ.

Дегенмен, БҰҰ ЕЭК климаттың өзгеруінің әсері ормандардың деградациясын жеделдетіп, ондаған жылдар бойы қоршаған ортаға қол жеткізген табыстарды кері қайтару қаупін төндіретінін атап өтті.

БҰҰ ЕЭК бореалдық ормандарға ерекше назар аударады. Арктиканы қоршап тұрған ормандар жердегі көміртегі қорының шамамен 32%. Оларға мәңгілік мұздың еруі және температураның көтерілуі кері әсер етеді. Оларды қорғау келісілген халықаралық саясатты қажет етеді.

Бразилияның Белем қаласында өткен COP30 климаттық саммиті қарсаңында БҰҰ ЕЭК әлемдік көшбасшыларды ормандарды қорғау шараларын, соның ішінде өрттің алдын алу, зиянкестермен күресу және кең ауқымды ормандарды қалпына келтіру шараларын күшейтуге шақырды.

Ұйымның мәліметінше, 1990 жылдан бері орман көміртегі қоры 11% өсті. »

— Әлемдегі ең үлкен орман елі Бразилия емес, Ресей. Климаттық конференция оңтүстік жарты шарда өтетін болса да, планетаның климатын тұрақтандыруда шешуші рөл атқаратын солтүстік аймақтардың ормандары, — деді Паола Деда. 

БҰҰ ЕЭК Атқарушы хатшысы Татьяна Молчан соңғы 30 жылдықтағы жетістіктерге климаттық дағдарыс әсер етіп тұрғанын айтты.

— Соңғы үш онжылдықтағы барлық жетістіктерге қазір климаттық дағдарыс салдарынан үлкен қауіп төніп тұр. Біз планетаның ең қуатты табиғи қорғаныс механизмін жоғалтуға жол бере алмаймыз, — деді ол.

Оның айтуынша, дүниежүзіндегі ормандар жаппай зақымдануы мүмкін. Ол кезде оларды қалпына келтіру мүмкін болмай қалады. 

— Халықаралық қоғамдастық, әсіресе Белемге жиналған көшбасшылар, орманды сақтау енді тек экологиялық мәселе емес, бұл жаһандық көміртегі қауіпсіздігінің негізі екенін мойындауы керек, — деп атап өтті БҰҰ ЕЭК басшысы.

Айта кетейік, бұған дейін Бразилия жаһандық орман қорына инвестиция салатын алғашқы ел болатыны туралы жаздық.