Мобильді байланыс тарифтері не себепті өзгерді

Өткен жылы ғаламтор-трафик пен цифрлық қызметтерді тұтыну көлемі артқан болатын. Сондай-ақ, инфрақұрылымға ауқымды инвестиция құю нәтижесінде тарифтер қымбаттаған. Осының бәрі нарықтың өсуіне әсер етті. Алдағы уақытта саланы одан әрі дамыту жоспарда бар. Нақтырақ айтқанда, 5G технологиясына жаппай көшу, операторларды әртараптандыру және B2B сегментінде жаңа өнімдерді іске қосу көзделіп отыр.

Nexign компаниясы мен TelecomDaily ақпараттық-талдамалық агенттігі Қазақстандағы телекоммуникация нарығына зерттеу жүргізген еді. Олардың мәліметінше, көрсеткіш тұрақты түрде өсіп келеді: 2024 жылы 11%-ға, ал 2025 жылы 11,8%-ға артқан. Бұл статистикалар әлемдік орташа өсімнен едәуір жоғары: TM Forum деректеріне сәйкес, жаһандық нарық 2024–2025 жылдары жылына небәрі 2,5%-ға ғана жоғарылаған, ал Ресейде бұл көрсеткіш былтыр 6,5%-ға ұлғайған.

Қазақстандық операторлардың негізгі табыс көзі — әлі де мобильді байланыс қызметтері (56%) және интернетке қол жеткізу (шамамен 12%). Ал нарықтағы IT-қызметтердің үлесі — 8%-ға жуық.

Мобильді байланыс сегментіндегі басты мақсат — 5G қамту аймағын кеңейту. 2023 жылы Қазақстан ТМД елдері ішінде алғашқылардың бірі болып бесінші буын желілерін коммерциялық пайдалануға енгізді. Алдағы жылдары бұл технология республикалық маңызы бар барлық қала мен облыс орталықтарында толықтай енгізілмек.

5G инфрақұрылымына салынған ауқымды инвестициялар 2024–2025 жылдары тарифтердің өсуіне себеп болды. Бұл үрдіс болашақта да жалғасуы ықтимал. Әйтсе де, тарифтер қолжетімді бола түседі. Жоспар бойынша, бұған конвергентті қызметтердің, жаңа шексіз сервистердің және жазылым модельдерінің іске қосылуы ықпал етеді. Нарық көшбасшылары минуттар мен гигабайттарды сатудан күрделірек тәсілге көшеді. Атап айтқанда, сектордағы өнімдер нақты пайдаланушылар топтарына бейімделіп, сатылады және тарифтер дербестендіріледі. Бұдан бөлек, операторлар бизнесін әртараптандырып, абоненттерге қосымша сервистер (OTT, финтех, ойындар, билеттер, кешбэк т. б. қызметтер) ұсынады.

Интернет саласында да өзгерістер байқалып отыр. 5G технологиясының дамуы елдегі мобильді интернет жылдамдығын арттырып жатыр. Speedtest-тің 2026 жылғы ақпан айындағы дерегіне жүгінсек, Қазақстан бұл көрсеткіш бойынша әлемде 49-орында тұр. Еліміз, тіпті, Ұлыбритания, Германия, Испания сияқты кейбір дамыған елдерді басып озған. Стриминг, әлеуметтік желілер, онлайн ойын-сауық бағдарламалары және қашықтан жұмыс істеу секілді факторлар себебінен мобильді интернет пен цифрлық қызметтерге сұраныс артып келеді.

«Қолжетімді интернет» ұлттық жобасына сәйкес, 2027 жылы Қазақстанда халықты жылдамдығы жоғары ғаламтормен қамту деңгейі 100%-ға жетуі тиіс. Ең алдымен, бұл елдің шалғай өңірлеріне қатысты мәселе. Ауылдық жерлердің 90%-ына оптикалық байланыс желілерін жеткізу жоспарланған, ал қалған 10%-ы спутниктік интернет арқылы қамтамасыз етіледі. Бұл бағдарлама мемлекеттік бюджет есебінен және нарық қатысушыларымен бірлескен жобалар арқылы қаржыландырылады.

Сонымен қатар, операторлар 5G негізінде белгіленген сымсыз қолжетімділік (Fixed Wireless Access, FWA) қызметтерін іске қосып жатыр. Бұл жылдамдығы жоғары үй интернетін ұсыну арқылы көрсетілетін қызметтер аясын кеңейтеді. Сонымен бірге, дәстүрлі кеңжолақты интернет (3G, 4G/LTE, 5G) операторларына спутниктік интернетпен қатар бәсекелес болады.

Қалалар мен облыс орталықтарында FTTH (пәтерге дейінгі оптика) технологиясы біртіндеп FTTB-ны (ғимаратқа дейін оптика, әрі қарай пәтерге дейін мыс кабель арқылы) ығыстырып жатыр. Бұл қосылу жылдамдығының жоғары әрі тұрақты болуын қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, операторларға интернет, ТВ және OTT-ны (видеосервистер) қамтитын топтама қызметтерді дамытуға мүмкіндік береді. 2026 жылдың басында Speedtest келтірген дерек бойынша, Қазақстанда белгіленген кеңжолақты интернеттің орташа жылдамдығы — 88 Мбит/с. Ал мобильді интернет жылдамдығы — 99 Мбит/с. Демек, алғашқысы кейінгісінен қалып тұр.

Жалпы алғанда, елдегі бөлшек нарық шырқау шегіне жақындап қалды, сондықтан операторлар B2B сегментіне назар аудара бастады. Сол себепті, ақылды қалалар, логистика және өнеркәсіп үшін LTE/5G негізіндегі жобаларды іске қосып жатыр. 2024–2025 жылдары B2B қызметтерінің байланыс операторлары табысындағы үлесі шамамен 33%-дан асты.

Nexign және TelecomDaily сарапшыларының болжамы бойынша, алдағы үш жылда Қазақстанның телекоммуникация нарығы жылына орта есеппен 7%-ға өсіп отырады. Ал 2028 жылы оның көлемі 1 861 млрд теңгеге жетеді.

Айта кетейік, бұған дейін республикалық және облыстық маңызы бар жолдар мобильді байланыспен қамтылатынын жазғанбыз.